Кіріспе

Австриялық химик (1847–1904)
Карл Йозеф Байер (сондай-ақ Карл Байер, 4 наурыз 1847 – 4 қазан 1904) – Австрия-Мажарстаннан шыққан химик. Ол бокситтен алюминийді алудың Байер процесін ойлап тапты, бұл процесс бүгінгі күнге дейін алюминийді экономикалық тұрғыдан тиімді өндіру үшін маңызды болып табылады. Байер Санкт-Петербургте мақта матасын бояуда бекіткіш ретінде қолданылатын алюминийді тоқыма өнеркәсібіне жеткізу әдісін әзірлеумен айналысты. 1887 жылы ол алюминий гидроксидінің сілтілік ерітіндіде кристалданып, шөгінді түзіп, қышқыл ортадан бейтараптандыру арқылы түзілген шөгіндіге қарағанда сүзгілеуге және жууға оңай болатынын анықтады. 1888 жылы Байер боксит кенінен алюминийді алудың төрт кезеңді процесін жасап, патенттеді. 19 ғасырдың ортасында алюминий соншалықты бағалы болғандықтан, металлдың бір бөлігі 1855 жылы Парижде өткен Дүниежүзілік көрмеде француз патшасының қазыналық зергерлік бұйымдарымен бірге қойылған. Hall–Héroult процесімен қатар Байердің әзірлегені алюминий бағасының 1890 жылы 1854 жылғы деңгейден 80%-ға төмендеуіне әкелді.

Жеке өмір және білім

Карл Байер 1847 жылғы 4 наурызда Австрия империясының Жоғарғы және Төменгі Силезия герцогтігінде, қазіргі Польшада дүниеге келді. Ол Германиядағы Гейдельберг университетінде 1869-1871 жылдары Роберт Бунсеннің басшылығымен химияны оқыды, ал Бунсеннің атымен Бунсен тоғысы аталады. Байер 1871 жылы Гейдельбергте докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы 1863 жылы жақында ашылған индий химиясына арналған еді. Боксит кенінен алюминийді алу үшін алюминийді қышқылмен еріту процесі әзірленді, бірақ нәтижесінде көп мөлшерде темір мен титан қосылған өнім алынды, оларды бөліп алу қиын болды. Көмірқышқыл газын ерітіндіге өткізу арқылы алюминий гидроксиді шөгіндірілді, оны кептіргеннен кейін алюминийді қайта алуға мүмкіндік болды.

Bayer компаниясының алюминий кенін өңдеуге қосқан үлесі

Байер Санкт-Петербургте тоқыма өнеркәсібінде жұмыс істеді, онда алюминий гидроксиді мақтаға бояу жабысуына көмектесті. Жұмыс істеген кезде ол Баер процесін Ле Шателье процесінен ерекшелендіретін өңдеу қадамдарына қатысты екі маңызды жаңалық ашты. 1887 жылы Байер алюминий гидроксидінің таза түйірін қолданғанда, Ле Шательеге қарағанда тиімдірек кристалдық шөккін пайда болатынын анықтады. Бұл екі қадамның да қазіргі кезде кеңінен қолданылып келе жатыр, бірақ технология дамыған сайын олар жетілдірілді. Жаңалық ашқаннан кейін Байер Еуропа бойынша алюминий қышқылы өндірісі жөніндегі стартап кеңесшісі ретінде жұмыс істеді. Байер 1894 жылы Австрияға алюминий зауытын ашу үшін оралды, бірақ жобаны толық қаржыландыруға жеткілікті капитал таба алмады. 1900 жылы алюминийдің құны қазіргі 100 АҚШ долларына тең болды, бірақ келесі 50 жыл ішінде шамамен 20 АҚШ долларына дейін төмендеді. Бұл құн төмендеуі Байер, Холл және Эрульдің жаңалықтарынан кейін алюминий өндірісінің жеңілдеуіне байланысты.