Әйелдер арасындағы сырғанаудан әлем чемпионатының тарихы

Кіріспе

Халықаралық конькимен сырғанау одағы 1936 жылдан бері әйелдер арасында классикалық жарыспен жылдам конькимен сырғанаудан әлем чемпионатын ұйымдастырып келеді. 1933–1935 жылдары ресми емес чемпионаттар өткізілді.

Қолданылған қашықтықтар

1933-1935 жылдары үш қашықтыққа сырғанау жарысы өтті: 500 м, 1000 м және 1500 м. 1936-1955 жылдары төрт қашықтыққа сырғанау жарысы өтті: 500 м, 1000 м, 3000 м және 5000 м (ескі комбинация). 1956-1982 жылдары төрт қашықтыққа сырғанау жарысы өтті: 500 м, 1000 м, 1500 м және 3000 м (мини комбинация). 1983 жылдан бері төрт қашықтыққа сырғанау жарысы өтеді: 500 м, 1500 м, 3000 м және 5000 м (кіші комбинация).

Пайдаланылған рейтингтік жүйелер

1933 жылдан бері самалог жүйесі қолданылып келеді. Дегенмен, кем дегенде үш қашықтықта (1933–1935 жылдары кем дегенде екі қашықтықта) жеңіске жеткен конькиші автоматты түрде әлем чемпионы атанды деген ереже 1986 жылға дейін (соның ішінде) сақталды. Бұл ереже 1949 жылы қолданылды, онда кеңестік конькиші Мария Исакова үш қашықтықта жеңіп, төртінші қашықтықты (5000 м) аяқтағаннан кейін, отандастары Зоя Холшевникова мен Римма Жуковадан нашар самалог ұпайына қарамастан әлем чемпионы болды. Олар күміс және қола жүлдегер атанды.

Жазбалар

Шығыс Германиядан Гунда Ниманн Стирнеманн (туған есімі Клеманн) барлығы 8 әлем чемпионатының титулын жеңіп алды, үш рет қатарынан 1991, 1992, 1993 жылдары және тағы бес рет қатарынан 1995, 1996, 1997, 1998 және 1999 жылдары. Нидерландыдан келген Ирен Вюст рекордтық 13 медальға ие болды, оның 12-сі қатарынан өткен чемпионаттарда (2007–2018) жеңіске жетті – жеті алтын (2007, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2020), төрт күміс (2008, 2015, 2016, 2018) және екі қола (2009, 2010). Бұған дейін бұл рекорд Германиядан келген Клаудия Пехштейнге тиесілі еді – 11 медаль (1996–2006) қатарынан өткен чемпионаттарда, бір алтын (2000), сегіз күміс (1996, 1997, 1998, 1999, 2001, 2003, 2004, 2006) және екі қола (2002, 2005). Ең жас әлем чемпионы – Норвегиялық Лайла Шу Нильсен, ол 1935 жылы 15 жасында (бұл ресми емес әлем чемпионаты болғанымен) үш әлем чемпионатының алғашқы титулын жеңіп алды. Екі жылдан кейін ол 17 жасында ресми әлем чемпионатында жеңімпаз атанды (бұл да рекорд). Ең жасы үлкен әлем чемпионы – Нидерландыдан келген Атже Кюлен Дельстра, ол 1974 жылы 35 жасында төртінші және соңғы әлем чемпионатында жеңіске жетті. Германиялық Клаудия Пехштейн чемпионатқа қатысу саны бойынша рекордты ұстайды (1992–2022 жылдары 25 рет). Жеңімпаз бен екінші орын алған арасындағы ең үлкен ұпай айырмасы – 1947 жылы финляндиялық Верне Леш пен норвегиялық Эльзе Мари Кристиансен арасындағы 20.923 ұпай. 1949 жылғы чемпионатта Кеңес Одағынан келген Мария Исакова үш қашықтықта жеңіске жетіп, сол кездегі ережеге сәйкес әлем чемпионы атанды. Де-факто чемпион болған ол соңғы қашықтықта (5000 м) 6-шы орында және ұпайлар бойынша үшінші орында болды. Осы жағдайды ескермеген кезде, чемпион мен екінші орынның арасындағы ең аз жеңіске жету айырмашылығы – 1953 жылы кеңес конькишілері Халида Щеголеева мен Римма Жукованың арасындағы 0,073 ұпай. Әлем чемпионатының төрт қашықтығында да жеңіске жетіп, әлем чемпионы атанған сегіз жылдам конькимен жүгіруші бар: Норвегиялық Лайла Шу Нильсен (1937), финляндиялық Верне Леш (1947), Кеңес Одағынан Лидия Скобликова (1963 және 1964), АҚШ-тан Бет Хайден (1979), Шығыс Германиядан Андреа Шене (1985), Германиядан Гунда Ниманн (1995), Германиядан Анни Фризингер (2005) және Канададан Синди Класен (2006). Лидия Скобликова бұл жетістікті екі рет бағындырған жалғыз жылдам конькимен сырғанаушы. Керісінше, төрт қашықтықта жеңімпаз болмастан, әлем чемпионы атанған бес жылдам конькимен жүгіруші бар: Кеңес Одағынан Лидия Селихова (1954), Кеңес Одағынан Валентина Стенина (1966), Нидерландыдан Атже Кюлен Дельстра (1970), Канададан Синди Классен (2003) және Нидерландыдан Ирен Вюст (2012). Дүниежүзілік барлық қашықтықтағы және спринт чемпионатында чемпион атанған бес әйел жылдам конькимен жүгіруші бар: Канададан Сильвия Бурка (барлық қашықтықта: 1976; спринт: 1977), Кеңес Одағынан Наталья Петрусова (барлық қашықтықта: 1980, 1981; спринт: 1982), Шығыс Германиядан Карин Кания (Энке, Буш) (барлық қашықтықта: 1982, 1984, 1986, 1987, 1988; спринт: 1980, 1981, 1983, 1984, 1986, 1987), Германиядан Анни Фризингер (барлық қашықтықта: 2001, 2002, 2005; спринт: 2007) және Жапониядан Михо Такаги (барлық қашықтықта: 2018; спринт: 2020, 2024). Карин Кания (Энке, Буш) 1984 жылы бұл жетістікті алғаш рет қолға алып, кейін 1986 және 1987 жылдары осы жетістікті қайталап, бір күнтізбелік жылда екі чемпионатты жеңген жалғыз әйел жылдам конькимен сырғанаушы болды. Анни Фризингер мен Михо Такаги – үш түрлі чемпионаттарда әлем чемпионы атанған жалғыз әйелдер: әлем чемпионаты, спринт чемпионаты және жеке қашықтықтағы әлем чемпионаты (соңғы жарыста Фризингер 1998–2009 жылдары 12 алтын медаль, ал Такаги 2015–2024 жылдары бес алтын медаль жеңіп алды).

Gunda Niemann Stirnemann (née Kleemann) from East Germany won a total of 8 world championship titles, three consecutive in 1991, 1992, 1993, and another five consecutive titles in 1995, 1996, 1997, 1998 and 1999. Ireen Wüst from Netherlands has a record 13 medals, 12 of which were won in consecutive championships (2007–2018) – seven golds (2007, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2020), four silvers (2008, 2015, 2016, 2018) and two bronzes (2009, 2010). Previously, this record belonged to Claudia Pechstein from Germany – 11 medals in consecutive championships (1996–2006) with one gold (2000), eight silvers (1996, 1997, 1998, 1999, 2001, 2003, 2004, 2006) and two bronzes (2002, 2005). The youngest World Allround Champion is Laila Schou Nilsen from Norway who won her first of three world allround titles in 1935 at age 15 (although it was unofficial world championships). Two years later she won official world championships at age 17 (which is also a record). The oldest World Allround Champion is Atje Keulen Deelstra from Netherlands who won her fourth and last world allround title in 1974 at age 35. Claudia Pechstein from Germany hold record by number of participations in the championships (25 times in 1992–2022). The biggest point margin between the winner and the second placed skater at the end of competition is 20.923 points between Verné Lesche from Finland and Else Marie Christiansen from Norway in 1947. At the 1949 championships, Maria Isakova from the Soviet Union won three distances and thus become World Allround Champion in accordance with then existing rule. Being de facto champion, she finished in 6th place at final distance (5000 m) and in third place in points classification by losing 1.510 points to her compatriot Zoya Kholshevnikova who eventually become silver medalist. Without taking into account this case, the smallest winning margin between the champion and the runner up is 0.073 points between Soviet skaters Khalida Shchegoleyeva and Rimma Zhukova in 1953. There are eight speed skaters who become World Allround Champions by winning all four distances at the championships – Laila Schou Nilsen from Norway (1937), Verné Lesche from Finland (1947), Lidiya Skoblikova from the Soviet Union (1963 and 1964), Beth Heiden from the United States (1979), Andrea Schöne from East Germany (1985), Gunda Niemann from Germany (1995), Anni Friesinger from Germany (2005) and Cindy Klassen from Canada (2006). Lidiya Skoblikova is the only speed skater who achieved this feat twice. By contrast, there are five speeed skaters who become World Allround Champions without winning any of four distances – Lidia Selikhova from the Soviet Union (1954), Valentina Stenina from the Soviet Union (1966), Atje Keulen Deelstra from Netherlands (1970), Cindy Klassen from Canada (2003) and Ireen Wüst from Netherlands (2012). There are five female speed skaters who become champions both at the World Allround and the World Sprint Championships – Sylvia Burka from Canada (Allround: 1976; Sprint: 1977), Natalya Petrusyova from the Soviet Union (Allround: 1980, 1981; Sprint: 1982), Karin Kania (Enke, Busch) from East Germany (Allround: 1982, 1984, 1986, 1987, 1988; Sprint: 1980, 1981, 1983, 1984, 1986, 1987), Anni Friesinger from Germany (Allround: 2001, 2002, 2005; Sprint: 2007) and Miho Takagi from Japan (Allround: 2018; Sprint: 2020, 2024). Karin Kania (Enke, Busch) remained the only female speed skater who win both championships in one calendar year by firstly achieving this feat in 1984 and then repeating this success in 1986 and 1987. Anni Friesinger and Miho Takagi are the only female speed skaters who won world titles at three different championships – World Allround Championships, World Sprint Championships and World Single Distances Championships (at the latter competition Friesinger won 12 gold medals in 1998–2009 and Takagi won five gold medals in 2015–2024).