Кіріспе

Шахарпара – Бангладештің Сунамгандж ауданының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, тарихи маңызы бар ауыл. Ол 1315 жылы Шах Камал Кухафах және оның шәкірттерімен құрылған. Силхет қаласынан да, Сунамгандж қаласынан да шамамен бір сағаттық жерде жатыр. Ауыл Силхет облысының орталық бөлігінде, Ратна өзенінің жағасында орналасқан.

Этимология

Шахарпара атауы оның негізін қалаушы Шах Камалдың лақабынан шыққан. "Шах" сөзі "монарх" мағынасын білдірсе, "ар" ("ер" түрі) – "меншігіндегі" немесе "қатысты" дегенді, ал "пара" – "ауыл" немесе "із" дегенді білдіреді. Шахарпара – "Шах", "ар" және "пара" сөздерінің біріктірілуінен (Шах+ар+пара=Шахарпара) пайда болған атау, ол Шах Камал Кувафаның іздерімен байланыстырылады. Шахарпараның тікелей мағынасы – "Шахтың іздері", яғни Шах Камалдың іздері. Шах Камал Кувафа жаңа жерді қарап шығу үшін аралға қонғанда және осы жерде елді мекен құрылғанда, "Шахарпара" атауы құрмет ретінде және Шах Камал Кувафаға сіңіріліп, мұраға айналды.

Шахарпараның шығу тегі

Шахарпара – Бангладештің Силхет облысындағы Сунамганж ауданындағы Джаганнатпур уәзілі, Сайедпур Шахарпара одақтық округінің Ратна өзенінің жағасында орналасқан ауыл. 1315 жылғы шамамен, Шах Камал Кухафа Ратнанг теңізіндегі аралдар тобына қоныс салған. Бүгінде ол Ратна өзенінің жағалауында жатыр (Ратна өзені – бұрынғы Ратнанг теңізінің қалдығы). Шах Камал Кухафаның қонысы рухани оқиғалардың, академиялық және құпия білімнің орталығына айналды. Бірте-бірте ол үлкен ауылға айналып, көршілес шағын аралдарды өз ішіне тартып алды, олар елді мекендерге айналды: Камалшахи, Тилак, Мирпур, Муфтиршавк, Нураинпур, Лаларчар, Курикияр және Ноагаон. Көне дәуірден орта ғасырға дейін Джаганнатпур уәзілі және оған шектес барлық уәзілдер Ратнаг деп аталатын үлкен теңіздің астында қалған.

Камалшахи

Камалшахи, немесе Камалшах, Шах Муаззамуддин Куреши құрған және оның аты оның әкесі Шах Камал Кувафаның құрметіне берілген. Камалшахи Муаззамабадтың астанасы және академиялық және құпия білімнің орталығы болды. Қазіргі таңда Камалшахи бұрынғы шашуын жоғалтты, бірақ Шах Камал Кувафаның, оның әйелі мен балаларының мазарлары тарихи және археологиялық қызығушылық тудыратын орындар болып табылады.

Тилек

Тилак – Шах Камал Кувафаның әйел шәкірті болған «Мои» немесе «Май» туған-туысқандары құрған елді мекен. Моидың отбасы мен достары Силхеттің оңтүстік-батысындағы Моиерчар немесе Моиярчардан Шахарпараға келіп, Шахарпара архипелагының бір аралында қоныс салған. Кейін бұл елді мекен «Тилак» деп аталды, себебі Мои отбасы брахман дінін ұстанатын болған, олар маңдайларына «тилак» деп аталатын белгі салуға міндетті еді, және елді мекен де осы маңдай белгісінен атын алған. Қазіргі таңда Тилак Үлкен Шахарпараның шағын ауылы болып саналады.

Мұфтираховк

Мұфтишаук – Мұлла Бархиге тиесілі болған Мұфтий Даъим Уддин Құрешидің меншігі. Ол Мұфтий лақабымен аталған. Мұфтий Даъим Уддин Құреши демалыс күндерін Шахарпарада өткізіп, әкесінің туысынан үйленді. Мұфтий Даъим Уддин Құрешинің ұрпақтары Силхеттің Дарға махалласына қоныстанды. Мұфтий Даъим Уддин Құрешидің үлкен ұлы, Маулана Зия Уддин Құреши – қайырымдылықпен айналысқан адам, ол Силхеттегі алғашқы мектептің негізін қалады.

Нұрайынпур

Нұрайынпур – Шахарпараның шетіндегі кішкентай елді мекен. Оны Шах Нұрайын Уддин Құреши құрған және оның атымен атаған. Шах Нұрайын Уддин Құреши – Шах Камал Қуафаның ұрпағы. Ол қоғамдық белсенді, өмірінің көп бөлігін халықтың әл-ауқатын жақсарту мен қоғамды дамытуға арнаған.

Мирпур

Мирпур Муаззамабад құрылғаннан бастап Дели Моғол империясының құрамына енгенге дейін әскери гарнизонға ие болды.

Қандастық

Шахарпара тұрғындары бір-бірімен туыс, себебі олардың көпшілігі Шах Камал Кухафаның үш ұлынан тараған. Олардың тегі Шах, Хваджа, Камали немесе Камалы, Куреши, Муфтий және Сиддики – бәрі де Шах Камал Кухафадан тараған. Шах Камал Кухафа Ратна өзенінің жағасында қоныстанды және «Шахарпара» деп аталған ауылды (оның есімінен шыққан) құрды. Туыстық байланыстар мен басқа рулармен қарым-қатынастары араб тайпаларының байланыстарына ерекше ұқсас. Шах Камал Кухафаның ұрпақтары бес әулетке тараған: Шахарпарадағы Мулла әулеті, Баглар әулеті және Шахжи әулеті, Патлидегі Куреши әулеті және Силхет Дарға махалласындағы Муфтий әулеті. Шах Камал Кухафаның ұрпағы болған Маулана Шах Шамсуддин Куреши Патлиде Куреши әулетін, ал Шах Камал Кухафаның тағы бір ұрпағы Маулана Шах Зия Уддин Силхеттегі Дарға махалласында Муфтий әулетін құрды. Бүгінде Камали халқының саны шамамен 5000-ға жетеді, олардың көпшілігі жақсы өмір сүру үшін батыс елдеріне көшіп кеткен, бірақ олар ру мүшелерін біріктіру мақсатындағы веб-сайтты қолдап жүреді.

Тарих

1303 жылы Шах Жалал Ямани өзінің 360 шәкіртінің көмегімен және Сұлтан Шамсуддин Фироз Шахтың әскери күшімен Сильхетті бағындырды. Сильхеттің мұсылман үкіметі құрылғаннан кейін шамамен он жыл өткен соң, Шах Камал Кухафа басшылығымен 12 суфи шәкіртінен тұратын экспедиция Сунамганжға жіберілді. Шах Камал Кухафа – Хажа Бурхануддин Кухафаның ұлы, ол Шах Жалалдың қолбасшысы және серігі болған. Экспедиция маусымдық жаңбырдың күрт өзгеруіне тап болды, нәтижесінде Шах Камал Кухафа шәкірттерімен бірге Сунамгандж ауданындағы Жағанатпур уәлаятындағы Тилак деген ауылға жетті. Экспедицияның осылайша аз қиындыққа тап болғаны болжанады, себебі Шах Камал Кухафамен бірге жергілікті ауа-райына бейімделмеген араб әйелі де болды. Шах Камал Кухафа 12 шәкіртімен Ратна өзенінің жағасында қоныстанды. Шах Камал Кухафаның осы он екі шәкірті: 1. Пир Каллу Шах, 2. Шах Чанд, 3. Дауар Бахш Хатиб, 4. Дилвар Бахш Хатиб, 5. Шейх Шамсуддин Бихари, 6. Шах Фейзулла, 7. Шах Джалалуддин, 8. Сәйід Таджуддин, 9. Сәйід Бахауддин, 10. Сәйід Рұқнұддин, 11. Сәйід Шамсуддин және 12. Шах Маник. Шах Камал Кухафа Ратна өзенінің жағасында қоныс салғаннан кейін, қазір Шахарпара деп аталатын жерге мешіт және ханқа салды, бірақ бастапқыда ол Шахпара деп аталған. Шах Камал Кухафа Сауд Арабиясының Меккесінен әйелімен бірге Сильхетке келді, және олар үш ұл мен бір қыз өмірге келтірді. Шах Камал Кухафаның үш ұлы: Шах Джалалуддин Куреши, Шах Муаззамуддин Куреши және Шах Джамалуддин Куреши. Шах Муаззамуддин Куреши Муаззамабад мемлекетін (Иқлим-и Муаззамабад) құрды. 1384 жылы Сильхет бағындырылды, ал оның солтүстік-батыс танасында Муаззамабадтың монета соғылатын қаласы орналасқан. 1620 жыл шамасында Моғолдар Муаззамабад пен Сильхетті жаулап алды, әкімшілік орталық Шахарпара мен Сильхеттен Сонарғауға көшірілді. Сонарғаунда екі иқлим болған, бұл Бенгалияның жазуларында көрсетілген: бірі шығысқа және солтүстік-шығысқа қарай созылып, Иқлим-и Муаззамабад деп аталған, ал екіншісі батысқа және оңтүстік-батысқа қарай созылып, ортасында Дака орналасқан, Иқлим-и Мубаракабад деп аталған.

Экономика

Үлкен Шахарпарада көптеген базарлар, сауда орындары мен базарлар бар, онда көрші ауылдардан және алыс аймақтардан келген адамдар сауда жасайды. Шахарпара базары – аймақтағы ең ірі базар.

Білім

Шахарпарада бірнеше бастауыш мектеп, Шах Камал атындағы медресе және Шахарпара Шах Камал атындағы жоғары мектеп бар.