АҚШ-та салынатын жаңа телескоп: 30 метрлік кескіш айнымалы айнасымен TMT обсерваториясы ғарышты зерттеуде революция жасайды. Кең көлемді деректер жинау мүмкіндігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тағы болашақ обсерватория
Future observatory in the United States
Ғалымдар 1980 жылдардың ортасынан бері ЭЛТ-ны қарастырып келеді. 2000 жылы астрономдар диаметрі 20 метрден (65') асатын жарық жинайтын айнасы бар телескопты құру мүмкіндігін зерттеді, ол бір үлкен айнаны құрайтын кішкентай сегменттерден немесе бірлік ретінде жұмыс істейтін 8 метрлік (26') үлкен айналардың тобынан тұруы мүмкін еді. АҚШ Ұлттық ғылым академиясы АҚШ мүдделерінің басты назарында 30 метрлік (100') телескопты ұсынуды ұсынды және оны он жыл ішінде салуды көздеді. Калифорния университеті, Санта-Круз және Калтех ғалымдары кейіннен ТМТ болып танылатын дизайнды әзірлеуді бастады, ол 492 сегменттен тұратын негізгі айнадан құралды және Кек обсерваториясынан тоғыз есе қуаттырақ болатын. Жарық жинау мүмкіндігі және Мауна-Кеа тауының үстіндегі оптималдық бақылау жағдайларының арқасында TMT астрономдарға қазіргі аспаптармен мүмкін емес зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді. TMT жақын ультракөк түстен орта инфрақызылға дейінгі (0,31-ден 28 мкм толқын ұзындығы) байқауларға арналған, сондай-ақ бейне бұрмалануын түзетуге көмектесетін адаптивті оптикамен жабдықталған. ТМТ барлық ұсынылған ЭЛТ-лердің ең биік орналасқан жерінде болады. Телескопқа бірнеше елдің үкіметтері демеушілік етеді. 2014 жылдың қазан айынан кейін, құрылыс уақытша тоқтатылғаннан кейін, жолды жапқандықтан демонстрациялар баспасөз назарына ілікті. Телескоп құрылысын қайта бастауға тырысқанда, әр жолы наразылық акциялары құрылысты тоқтатты. Жер және табиғи ресурстар басқармасы ТМТ жобасын мақұлдады, бірақ қарсылықтардың жалғасуына байланысты одан әрі құрылыс жүргізілмеді. 2023 жылдың шілдесінде жаңа мемлекеттік тағайындалған қадағалау кеңесі, оның құрамында жергілікті Гавай қауымдастығының өкілдері мен мәдени дәстүрді сақтаушылар бар, Мауна-Кеа және оның телескоптық алаңдарын басқаруға бес жылдық кезеңдік ауысуды бастады, бұл алға қадам болуы мүмкін. АҚШ Ұлттық ғылым академиясы 30 метрлік (100') телескоп АҚШ астрономиясының басты назарында болуы керек екенін ұсынды және оны он жыл ішінде салуды ұсынды. Калифорния университеті Калтехпен бірлесіп сол жылы 30 метрлік телескопты әзірлеуді бастады. Калифорнияның өте үлкен телескопы (CELT), Гигант сегменттелген айна телескопы (GSMT) және өте үлкен оптикалық телескоп (VLOT) дамуды бастады. Бұл зерттеулер ақырында "Отыз метрлік телескоп" болып аталды. TMT ескі Кек телескопынан тоғыз есе үлкен жинау аланына ие болады, бұл өте үлкен топтағы кішкентай айна сегменттерін пайдалану арқасында мүмкін болады. Әр түні TMT 90 терабайт дерек жинайды. TMT келесі елдердің мемлекеттік демеушілігіне ие: Канада, Қытай, Жапония және Үндістан. АҚШ де қаржылай үлес қосады, бірақ ресми серіктестіктен азырақ.
Scientists have been considering ELTs since the mid 1980s. In 2000, astronomers considered the possibility of a telescope with a light gathering mirror larger than 20 meters (65') in diameter, using either small segments that create one large mirror, or a grouping of larger 8 meter (26') mirrors working as one unit. The US National Academy of Sciences recommended a 30 meter (100') telescope be the focus of U. S. interests, seeking to see it built within the decade. Scientists at the University of California, Santa Cruz and Caltech began development of a design that would eventually become the TMT, consisting of a 492 segment primary mirror with nine times the power of the Keck Observatory. Due to its light gathering power and the optimal observing conditions which exist atop Mauna Kea, the TMT would enable astronomers to conduct research which is infeasible with current instruments. The TMT is designed for near ultraviolet to mid infrared (0.31 to 28 μm wavelengths) observations, featuring adaptive optics to assist in correcting image blur. The TMT will be at the highest altitude of all the proposed ELTs. The telescope has government level support from several nations. Demonstrations attracted press coverage after October 2014, when construction was temporarily halted due to a blockade of the roadway. When construction of the telescope was set to resume, construction was blocked by further protests each time. The Board of Land and Natural Resources approved the TMT project, however, no further construction has occurred due to continued opposition. In July 2023 a new state appointed oversight board, which includes Native Hawaiian community representatives and cultural practitioners, began a five year transition to assume management over Mauna Kea and its telescope sites, which may be a path forward. The US National Academy of Sciences made a suggestion that a 30 meter (100') telescope should be the focus of US astronomy interests and recommended that it be built within the decade. The University of California, along with Caltech, began development of a 30 meter telescope that same year. The California Extremely Large Telescope (CELT) began development, along with the Giant Segmented Mirror Telescope (GSMT), and the Very Large Optical Telescope (VLOT). These studies would eventually become the Thirty Meter Telescope. The TMT would have nine times the collecting area of the older Keck telescope using slightly smaller mirror segments in a vastly larger group. Each night, the TMT would collect 90 terabytes of data. The TMT has government level support from the following countries: Canada, China, Japan and India. The United States is also contributing some funding, but less than the formal partnership.
Канар аралдарындағы қарсылық
2019 жылдың шілдесінде болған наразылықтарға жауап ретінде TMT жобасының өкілдері екінші нысан ретінде, Канар аралдарындағы испан аралы Ла-Пальмаға құрылысқа рұқсат беруді сұрады. Канар аралдары астрофизика институтының директоры Рафаэль Реболо Гавайидегі нысанды салу мүмкін болмаған жағдайда, резервтік нысан ретінде құрылыс рұқсатын сұраған хат алғанын растады. Бірақ, кейбір астрономдар Ла-Пальманың салыстырмалы түрде төмен биіктігі телескопты салуға қолайлы емес деп санайды, себебі су буы орташа инфрақызыл толқын ұзындықтарындағы жарықты сіңіруге бейім, бұл бақылауларға жиі кедергі келтіруі мүмкін. Мұндай атмосфералық бұзылыстар экзопланеталарды, галактикалардың қалыптасуын және космологияны зерттеу үшін қажетті бақылау уақытына әсер етуі мүмкін. Encinas жер беру туралы шешімдердің ғылыми зерттеулер туралы халықаралық шарттармен қамтылмағанын және TMT Халықаралық обсерватория консорциумының Мауна-Кеадағы нысанға қарағанда Ла-Пальмада құрылыс салуға нақты ниет білдірмегенін анықтады. Экологиялық сараптаманың нәтижелері, жобаның техникалық дайындығы туралы жаңартулар және қоғамдық пікірлер қарастырылғаннан кейін ғана телескопты қаржыландыру мәселесі қарастырылады. Жапония, Мауна-Кеадағы 8,3 метрлік «Субару» телескопына ие болғандықтан, серіктес болып табылады. 2008 жылы Жапонияның Ұлттық астрономиялық обсерваториясы (NAOJ) TMT-ге серіктес мекеме ретінде қосылды. Келесі жылы телескоп құны 970 миллион доллардан 1,4 миллиард долларға дейін бағаланды. Сол жылы Қытай Ғылым академиясының Ұлттық астрономиялық обсерваториясы (NAOC) бақылаушы ретінде TMT-ге қосылды. Бақылаушы статусы – TMT құрылысына толыққанды қатысу және обсерваторияның инженерлік дамуы мен ғылыми қолданысына қатысудың алғашқы қадамы. 2010 жылдың маусым айында Гавайи губернаторы Линда Лингл және Гавайи университетінің Хилло қаласындағы кампусының басшысы Роуз Цэн, Қытайдың Пекин қаласындағы Тяньаньмэнь алаңындағы Халықтың Ұлы залында Қытай дипломатиялық достық қауымдастығы мен Қытай сауда палатасының демеушілігімен өткен банкетке қатысты. Банкетке арнайы қонақ ретінде Қытай Халық Ұлттық Конгресінің вице-төрағасы және Қытай Ұлттық Ғылым академиясының басшысы Лу Ён Сяң қатысты, ол Қытайдың TMT-мен ынтымақтастық серіктес болу ниетінің бір бөлігі ретінде Мауна-Кеаға барған болатын. Губернатор Мауна-Кеа мен Чилидегі Серро-Армазонес екі бәсекелес нысан туралы баяндама жасады. 1995 жылы Қытай Ғылым академиясының конференциясында сөйлеген сөзінде Лу Ён Сяң 2010 жылға қарай академия Айды зерттеу, ғалам мен өмірдің эволюциясы, ғарыш микрогравитациясы, бөлшектер физикасы және астрофизика сияқты салалардағы жаңа зерттеу нәтижелерімен жетекші халықаралық ғылыми институттардың біріне айналады деп мәлімдеді. 2010 жылы Үндістанның астрономиялық зерттеу институттарының консорциумы (IIA, IUCAA және ARIES) Үндістан үкіметінің қаржыландыруын мақұлдау шартымен TMT-ге бақылаушы ретінде қосылды. Екі жылдан кейін Үндістан мен Қытай TMT басқармасында өкілдермен серіктес болды. Екі ел де телескоп құрылысының шығындарын бөлісуге келісті, олардың 1 миллиард доллардан асып кетуі күтілуде. 2014 жылы Үндістан TMT консорциумының толыққанды мүшесі атанды. 2019 жылы Үндістанның Larsen & Toubro (L&T) компаниясы телескоптың жүрегі болып табылатын 30 метрлік негізгі айнаның әрбір алтыбұрышты айнасын орнатуға арналған сегменттік тіреу жинамын (SSA) жасауға келісімшарт алды. Экономикалық қиындықтарға байланысты Канада үкіметінің қаржылық міндеттемесі күмәнді болды. 2015 жылдың сәуірінде премьер-министр Стивен Харпер Канаданың 10 жыл ішінде 243,5 миллион доллар жұмсайтынын мәлімдеді. Телескоптың ерекше корпусын Британдық Колумбиядағы Dynamic Structures Ltd. компаниясы жобалады. 2019 жылғы онлайн петицияда Канаданың бір топ ғалымдары Канаданың премьер-министрі Джастин Трюдоны, өнеркәсіп министрі Навдип Бэйнс пен ғылым министрі Кирсти Дунканды жобадан Канаданың қаржысын алуға шақырды. Канадалық астрономия қауымдастығы алдағы он жылдыққа TMT-ны ең басты басымдық деп атады.
In response to the ongoing protests that occurred in July 2019, the TMT project officials requested a building permit for a second site choice, the Spanish island of La Palma in the Canary Islands. Rafael Rebolo, the director of the Canary Islands Astrophysics Institute, confirmed that he had received a letter requesting a building permit for the site as a backup in case the Hawaii site cannot be constructed. Some astronomers argue however that La Palma is not an adequate site to build the telescope due to the island’s comparatively low elevation, which would enable water vapor to frequently interfere with observations due to water vapor’s tendency to absorb light at midinfrared wavelengths. Such atmospheric interference could impact observing times for research into exoplanets, galactic formation, and cosmology. Encinas ruled that the land concessions were invalid as they were not covered by an international treaty on scientific research and that the TMT International Observatory consortium did not express concrete intent to build on the La Palma site as opposed to the site in Mauna Kea. Continued funding for the telescope will not be considered prior to the results of the environmental survey, updates on the project's technical readiness, and comments from the public. Japan, which has its own large telescope at Mauna Kea, the 8.3 metre Subaru, is also a partner. In 2008, the National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ) joined TMT as a collaborator institution. The following year, the telescope cost was estimated to be $970 million to $1.4 billion. That same year, the National Astronomical Observatories of the Chinese Academy of Sciences (NAOC) joined TMT as an observer. The observer status is the first step in becoming a full partner in the construction of the TMT and participating in the engineering development and scientific use of the observatory. In June 2010, Governor Linda Lingle and University of Hawaii Hilo Chancellor Rose Tseng attended a banquet at the Great Hall of the People at Tiananmen Square in Beijing, China, sponsored by the China Diplomatic Friendship Association and the Chinese Chamber of Commerce. The banquet included special guest Lu Yong Xiang, vice chairman of the Chinese People’s National Congress and head of the Chinese National Academy of Sciences who had visited Mauna Kea as part of China's intention to become a collaborative partner with the TMT. The governor gave a presentation on the two competing site locations, Mauna Kea and Cerro Armazones, Chile. Speaking at a Chinese Academy of Science conference in 1995, Lu Yong Xiang stated that by 2010, the academy would become one of the leading international scientific institutions, with new research results in such fields as Moon exploration, evolution of the universe and of life, space micro gravity, particle physics, and astrophysics. In 2010, a consortium of Indian Astronomy Research Institutes (IIA, IUCAA and ARIES) joined TMT as an observer, subject to approval of funding from the Indian government. Two years later, India and China became partners with representatives on the TMT board. Both countries agreed to share the telescope construction costs, expected to top $1 billion. India became a full member of the TMT consortium in 2014. In 2019 the India based company Larsen & Toubro (L&T) were awarded the contract to build the segment support assembly (SSA), which "are complex optomechanical sub assemblies on which each hexagonal mirror of the 30 metre primary mirror, the heart of the telescope, is mounted". The continued financial commitment from the Canadian government had been in doubt due to economic pressures. In April 2015, Prime Minister Stephen Harper announced that Canada would commit $243.5 million over a period of 10 years. The telescope's unique enclosure was designed by Dynamic Structures Ltd. in British Columbia. In a 2019 online petition, a group of Canadian academics called on succeeding Canadian Prime Minister Justin Trudeau together with Industry Minister Navdeep Bains and Science Minister Kirsty Duncan to divest Canadian funding from the project. The Canadian astronomy community has as of lc=y named TMT its top facility priority for the decade ahead.
Дизайн
TMT кең ауқымды астрофизикалық мәселелерді зерттей алатын жалпы мақсаттағы обсерваторияда орналасады. Күмбездің жалпы диаметрі 217 фут (66 м) және күмбездің жалпы биіктігі 180 фут (55 м) болады (бұл биіктігі он сегіз қабатты ғимаратқа тең). Құрылыстың жалпы ауданы бір кешен ішінде орналасуы күтілуде.
The TMT would be housed in a general purpose observatory capable of investigating a broad range of astrophysical problems. The total diameter of the dome will be 217 feet (66 m) with the total dome height at 180 feet (55 m) (comparable in height to an eighteen storey building). The total area of the structure is projected to be within a complex.
Телескоп
TMT обсерваториясының негізгі бөлігі – диаметрі белгілі бір Ритчи-Кретиен телескопы болады. Бұл айна сегменттелген және 492 кішірек (1,4 метр; 4'6") жеке алтыбұрышты айналардан тұрады. Әрбір сегменттің пішіні және оның көршілес сегменттерге қатысты орны активті түрде басқарылады. Екінші айна 20 доғалық минуттық кескінді бұрмалаусыз қамтамасыз етуі керек, ал оның фокус қатынасы 15-ке тең болуы тиіс. 3,5 × 2,5 метрлік (12' x 8') жалпақ үшінші айна жарық сәулесін үлкен Насмиф платформаларында орналасқан ғылыми құралдарға бағыттайды. Телескоп альт-азимуттық бекіткішке ие болады. Мақсатты анықтау және жүйе конфигурациясы мүмкіндіктері 5 минут ішінде жүзеге асырылуы керек, ал жаңа құрылғыға ауысқан жағдайда – 10 минут ішінде. Осы уақыт шектеулерін сақтау үшін TMT қызметке негіделген байланыс жүйесімен байланыстырылған бағдарламалық архитектураны қолданады. Телескоптың, оптиканың және құралдардың жылжымалы массасы 1430 тоннаға жетеді. Бұл құрылыстың дизайны Кек обсерваториясының негізінде жасалған.
The centerpiece of the TMT Observatory is to be a Ritchey Chrétien telescope with a diameter primary mirror. This mirror is to be segmented and consist of 492 smaller (1.4 metre; 4'6"), individual hexagonal mirrors. The shape of each segment, as well as its position relative to neighboring segments, will be controlled actively. A secondary mirror is to produce an unobstructed field of view of 20 arcminutes in diameter with a focal ratio of 15. A 3.5 × 2.5 metre (12' x 8') flat tertiary mirror is to direct the light path to science instruments mounted on large Nasmyth platforms. The telescope is to have an alt azimuth mount. Target acquisition and system configuration capabilities need to be achieved within 5 minutes, or ten minutes if relocating to a newer device. To achieve these time limitations the TMT will use a software architecture linked by a service based communications system. The moving mass of the telescope, optics, and instruments will be 1430 tonnes. The design of the facility descends from the Keck Observatory.
Адаптациялық оптика
Обсерваторияның ажырамас бөлігі – көп конъюгатты адаптивті оптика (MCAO) жүйесі. Бұл MCAO жүйесі атмосфералық турбулентті табиғи (нақты) жұлдыздар мен жасанды лазерлік нұсқаушы жұлдыздардың комбинациясын бақылау арқылы өлшейді. Осы өлшемдерге сүйене отырып, деформацияланатын айналардың жұбы секундына көп рет түзетіліп, аралықтағы турбуленттің салдарынан туындаған оптикалық толқын фронтының бұрмалануын жояды. Бұл жүйе 30 доғалық секунд диаметріндегі көру өрісінде дифракциялық шектеулі кескіндерді қамтамасыз етеді, яғни нүктелік таралу функциясының ядросы 2,2 микрометр толқын ұзындығында 0,015 доғалық секундтай болады, бұл Хаббл ғарыш телескопынан шамамен он есе жақсы нәтиже.
Integral to the observatory is a Multi Conjugate Adaptive Optics (MCAO) system. This MCAO system will measure atmospheric turbulence by observing a combination of natural (real) stars and artificial laser guide stars. Based on these measurements, a pair of deformable mirrors will be adjusted many times per second to correct optical wave front distortions caused by the intervening turbulence. This system will produce diffraction limited images over a 30 arc second diameter field of view, which means that the core of the point spread function will have a size of 0.015 arc second at a wavelength of 2.2 micrometers, almost ten times better than the Hubble Space Telescope.
Бекіту процесі және наразылық
2008 жылы TMT корпорациясы Мауна-Кеа және Серро Амазонес есімді екі жартылай финалисті қосымша зерттеу үшін іріктеді. 2009 жылдың шілдесінде Мауна-Кеа таңдалып алынды. Мауна-Кеа Жер бетінде телескоппен бақылау үшін ең қолайлы орындардың бірі саналады және таудың шаңырағында орналасқан Мауна-Кеа обсерваториясы аумағында 13 басқа телескоп та бар. Телескоптар арқасында үлкен арал миллиондаған долларлық жұмыс орындары мен мемлекеттік субсидияларға ие болады. Мауна-Кеа гавайилік мәдениеттегі ең қасиетті тау және Гавайи штатының сенімді сақтаудағы табиғат қорғау жері. BLNR 2010 жылғы 2 және 3 желтоқсанда рұқсат алу туралы өтінішті қарады. 2011 жылғы 25 ақпанда кеңес бірнеше мәрте тыңдау өткізгеннен кейін рұқсат берді.
In 2008, the TMT corporation selected two semi finalists for further study, Mauna Kea and Cerro Amazones. In July 2009, Mauna Kea was selected. Mauna Kea is ranked as one of the best sites on Earth for telescope viewing and is home to 13 other telescopes built at the summit of the mountain, within the Mauna Kea Observatories grounds. Telescopes generate money for the big island, with millions of dollars in jobs and subsidies gained by the state. Mauna Kea is the most sacred mountain in Hawaiian culture as well as conservation land held in trust by the state of Hawaii. The BLNR held hearings on December 2 and December 3, 2010, on the application for a permit. On February 25, 2011, the board granted the permits after multiple public hearings.
2014-2015: Бірінші блокада, құрылыс тоқтатылды, мемлекеттік Жоғарғы сот рұқсатты жарамсыз деп тапты
2014 жылдың 7 қазанында ашылу рәсімі мен негіргі тас қалау рәсімі өтті, бірақ оны наразылық білдірушілер тоқтатты. Жоба саяси шиеленістің, полиция ұстауларының және табиғатты қорғау жерлерін дұрыс пайдалану туралы сот таластарының орталық нүктесіне айналды. Гавайи халықтарының мәдени дәстүрлері мен діни құқықтары қарсылықтың негізгі мәселесі болды, рұқсат беру процесінде мағыналы диалогтың болмауына алаңдаушылық туды. 2015 жылдың наурыз айының соңында наразылық білдірушілер құрылыс жұмыстарын қайтадан тоқтатты. 2015 жылдың 2 сәуірінде Мауна-Кеа тауына 300-ге жуық наразылық білдіруші жиналды, олардың бір бөлігі саммитқа баратын жолды жабуға тырысты; 23 адам ұсталды. Полиция жолды тазартқаннан кейін, 40-50-ге жуық наразылық білдірушілер жүк көліктерінің баяу жылдамдықпен құрылыс алаңына қарай қозғалысын ұстап, олардың ізінен ерді. Ол бұл жағдайды жағымды бағалады, бірақ жобаға қарсылық жалғасатынын мәлімдеді. 2015 жылдың 8 сәуірінде губернатор Иге жобаның кем дегенде 2015 жылдың 20 сәуіріне дейін уақытша тоқтатылғанын хабарлады. Құрылысты 24 маусымда қайта бастау жоспарланған, бірақ сол күні жүздеген наразылық білдірушілер жиналып, TMT құрылыс алаңына жолдың жабылуын ұйымдастырды. Кейбір наразылық білдірушілер жол бойында лагерь құрды, ал басқалары жолға ірі тастарды домалатты. Бұл әрекеттер нәтижесінде 11 адам ұсталды. TMT компаниясының төрағасы: "T.M.T. штат белгілеген процедураны сақтайды" деді. 2017 жылдың 28 қыркүйегінде Гавайи жер және табиғи ресурстар жөніндегі кеңесі жаңартылған рұқсатты бекітті. 2015 жылдың 2 желтоқсанында Гавайи штатының Жоғарғы соты 2011 жылғы Гавайи штатының жер және табиғи ресурстар жөніндегі кеңесінен (BLNR) алынған рұқсатты жарамсыз деп таныды, себебі кеңес даулы мәселені қарау алдында рұқсатты бекіткендіктен заңды процедура сақталмады. Жоғарғы сот: "BLNR даулы істі қарауға дейін рұқсатты бекіту арқылы арбаны аттың алдына қойды" және "Рұқсат берілгеннен кейін, шағымданушылар процедуралық әділдіктің ең негізгі құқығынан – мағыналы уақытта және мағыналы тәсілмен тыңдалу мүмкіндігінен айырылды. Біздің Конституциямыз одан да көп талап етеді" деді.
The dedication and ground breaking ceremony was held, but interrupted by protesters on October 7, 2014. The project became the focal point of escalating political conflict, police arrests and continued litigation over the proper use of conservation lands. Native Hawaiian cultural practice and religious rights became central to the opposition, with concerns over the lack of meaningful dialogue during the permitting process. In late March 2015, demonstrators again halted the construction crews. On April 2, 2015, about 300 protesters gathered on Mauna Kea, some of them trying to block the access road to the summit; 23 arrests were made. Once the access road to the summit was cleared by the police, about 40 to 50 protesters began following the heavily laden and slow moving construction trucks to the summit construction site. viewed the development as positive but said opposition to the project would continue. On April 8, 2015, Governor Ige announced that the project was being temporarily postponed until at least April 20, 2015. Construction was set to begin again on June 24, though hundreds of protesters gathered on that day, blocking access to the construction site for the TMT. Some protesters camped on the access road to the site, while others rolled large rocks onto the road. The actions resulted in 11 arrests. The TMT company chairman stated: "T. M. T. will follow the process set forth by the state." A revised permit was approved on September 28, 2017, by the Hawaii Board of Land and Natural Resources. On December 2, 2015, the Hawaii State Supreme Court ruled the 2011 permit from the State of Hawaii Board of Land and Natural Resources (BLNR) was invalid ruling that due process was not followed when the Board approved the permit before the contested case hearing. The high court stated: "BLNR put the cart before the horse when it approved the permit before the contested case hearing," and "Once the permit was granted, Appellants were denied the most basic element of procedural due process – an opportunity to be heard at a meaningful time and in a meaningful manner. Our Constitution demands more".
2017-2019: BLNR тыңдаулары, Сот қайта қаралған рұқсатты бекітеді
2017 жылдың наурыз айында BLNR тыңдау офицері, зейнеткер судья Рики Мэй Амано, Гавайидің Хило қаласында алты айлық тыңдауды аяқтады, 71 куәгерден 44 күнге созылған жауабын алды. 2017 жылдың 26 шілдесінде Амано Жер басқармасына құрылыс рұқсатын беру жөніндегі ұсынысын ұсынды. 2017 жылдың 28 қыркүйегінде BLNR Аманоның баяндамасы негізінде, 5:2 дауыспен TMT үшін Консервациялық аймақты пайдалану рұқсатын (CDUP) бекітті. Рұқсатқа бірнеше шарттар қоса тіркелді, оның ішінде үш қолданыстағы телескопты алып тастау және TMT таудағы соңғы телескоп болуы тиіс деген талап қойылды. 2018 жылдың 30 қазанында Гавайи Жоғарғы соты 4:1 дауыспен түзетілген рұқсаттың қабылдануын күштеп, құрылыстың жалғасуына жол берді.
In March 2017, the BLNR hearing officer, retired judge Riki May Amano, finished six months of hearings in Hilo, Hawaii, taking 44 days of testimony from 71 witnesses. On July 26, 2017, Amano filed her recommendation that the Land Board grant the construction permit. On September 28, 2017, the BLNR, acting on Amano's report, approved, by a vote of 5 2, a Conservation District Use Permit (CDUP) for the TMT. Numerous conditions, including the removal of three existing telescopes and an assertion that the TMT is to be the last telescope on the mountain, were attached to the permit. On October 30, 2018, the Supreme Court of Hawaii ruled 4 1, that the revised permit was acceptable, allowing construction to proceed.
2019 жылғы блокада және оның салдары
2019 жылдың 15 шілдесінде жаңадан басталған наразылық акциялары жолды бұғаттап, құрылыстың басталуына кедергі келтірді. 17 шілдеде 38 наразылықшы тұтқындалды, олардың барлығы купуналар (ақсақалдар) болды, себебі кіру жолын бөгеу жалғасты. Блокада 4 аптаға созылды және Мауна-Кеадағы барлық 12 обсерваторияны жапты, бұл обсерваториялардың 50 жылдық тарихындағы ең ұзақ жабылу болды. Толық тоқтату мемлекеттік қызметкерлердің келісімге қол жеткізген кезде аяқталды. Бұл келісімге наразылық акциясына қатысқан жердің айналасына жаңа жол салу және жолға кіретін көліктердің толық тізімін беру кірді. Бұл наразылықтар жергілікті халықтың құқықтары үшін күрес және астрономия саласын анықтаушы сәт деп танылды. ТМТ-ны гавайиліктер де, гавайилік емес азаматтар да қолдаса да, гавайиліктердің көп бөлігі құрылысқа қарсы және бұл ұсынысты олардың негізгі құқықтарын елемеу ретінде қарастырады. Мауна-Кеаның пайдаланылуына қарсы 50 жыл бойы жүргізілген наразылықтар таудағы телескоптар арқылы зерттеу жүргізудің этикалық жағын күмәндандырды. Бұл дау құрылыспен ғана шектелмейді, ол гавайиліктер, АҚШ Үкіметі және жеке мүдделер арасындағы ұрпақтар бойы созылған қақтығыстар туралы. Америка астрономиялық қоғамының баспасөз хатшысы Рик Файенберг былай деді: "Гавайи халқының ғасырлар бойы оларға қалай қатысқандарына қатысты көптеген негізді шағымдары бар. Бұл шағымдар көп жылдар бойы жиналды, ал астрономдар Маунакеяда жаңа алып телескоп салу ниеттерін жариялағанда, жағдай шиеленісіп кетті". 2019 жылдың 18 шілдесінде Change.org сайтында "Губернатор Дэвид Игеге импичмент" деген онлайн петиция жарияланды. Петицияға 25 000-нан астам қол қойылды. Губернатор мен оның әкімшілігіндегілер телескоп құрылысы үшін өліммен қорқыту алды. 2019 жылдың 19 желтоқсанында Гавайи губернаторы Дэвид Иге штат Мауна-Кеадағы құқық қорғау органдарының күштерін азайтатынын мәлімдеді. Сонымен қатар, TMT жобасы жақын арада құрылысты бастауға дайын емес екенін хабарлады.
On July 15, 2019, renewed protests blocked the access road, again preventing construction from commencing. On July 17, 38 protestors were arrested, all of whom were kupuna (elders) as the blockage of the access road continued. The blockade lasted 4 weeks and shut down all 12 observatories on Mauna Kea, the longest shut down in the 50 year history of the observatories. The full shut down ended when state officials brokered a deal that included building a new road around the campsite of the demonstrations and providing a complete list of vehicles accessing the road to show they are not associated with the TMT. The protests were labeled a fight for indigenous rights and a field defining moment for astronomy. While there is both Native Hawaiian and non native Hawaiian support for the TMT, a substantial percentage of native Hawaiians oppose the construction and see the proposal itself as a continued disregard to their basic rights. The 50 years of protests against the use of Mauna Kea has drawn into question the ethics of conducting research with telescopes on the mountain. The controversy is about more than the construction and is about generations of conflict between Native Hawaiians, the U. S. Government and private interests. The American Astronomical Society stated through their Press Officer, Rick Fienberg; "The Hawaiian people have numerous legitimate grievances concerning the way they’ve been treated over the centuries. These grievances have simmered for many years, and when astronomers announced their intention to build a new giant telescope on Maunakea, things boiled over". On July 18, 2019, an online petition titled "Impeach Governor David Ige" was posted to Change. org. The petition gathered over 25,000 signatures. The governor and others in his administration received death threats over the construction of the telescope. On December 19, 2019, Hawaii Governor David Ige announced that the state would reduce its law enforcement personnel on Mauna Kea. At the same time, the TMT project stated it was not prepared to start construction anytime soon.
2020 жылдар
2020 жылдың басында TMT және Гигант Магеллан телескопы (GMT) АҚШ Ұлттық академиясының Astro2020 панеліне бірлесіп ғылыми және техникалық дайындықтарын ұсынды. Чили – оңтүстіктегі GMT орналасқан жер, ал Мауна-Кеа солтүстіктегі TMT үшін басты нысан ретінде қарастырылуда. Панель келесі он жылдық АҚШ астрономиясы мен астрофизикасының шекаралық зерттеулері үшін стратегия мен көзқарас жүзеге асыру бойынша ұсынымдар қабылдайды және болашақ қаржыландыруға жобаларды басымдыққа қояды. 2020 жылдың шілдесінде TMT 2021 жылға дейін құрылысты қайта бастамайтынын растады. COVID-19 пандемиясы TMT серіктестігінің бүкіл әлем бойынша қашықтан жұмыс істеуіне әкеп соқты, сондай-ақ қоғамдық денсаулыққа қауіп тудырып, саяхат және логистикалық қиындықтарды күшейтті. 2020 жылдың 13 тамызында Гавайи өкілдер палатасының спикері Скотт Саики Ұлттық ғылым қорының (NSF) Үш метрлік телескоп жобасына қызығушылық танытқан тараптармен байланыс орнату үшін бейресми процесті бастағанын хабарлады. NSF тараптардың пікірлерін тыңдап, қарастырғаннан кейін TMT үшін ресми федералдық экологиялық сараптама процесін бастау туралы шешім қабылдайды. 2024 жылдың наурыз айына дейін қосымша құрылыс жарияланбады немесе басталған жоқ. Аспаптарды жобалау, айналарды құю және жылтырату, сондай-ақ басқа да маңызды техникалық жұмыстар аяқталды немесе аяқталуда. 2023 жылдың шілдесінде жаңа мемлекеттік тағайындалған кеңес – Маунакеа басқаруын қадағалау органы Маунакеа жерін және таудағы барлық телескоптарды басқаруды бес жылдық кезеңде өз мойнына алды. Жаңа бастау немесе аяқталу мерзімдері белгіленбесе де, белсенді Ноэ Ноэ Вонг Уилсон Astronomy Magazine журналына берген сұхбатында: «Жаңа органның қызметінің басындамыз, бірақ алға жылжу мүмкіндігі бар» деді. Осы органға жергілікті гавайилік қауымдастықтарының өкілдері, мәдениетті сақтаушылар, астрономдар және басқа да мамандар кіреді. 2028 жылдың шілдесінен бастап олар толыққанды басқару құқығына ие болады.
Early in 2020, TMT and the Giant Magellan Telescope (GMT) jointly presented their science and technical readiness to the U. S. National Academies Astro2020 panel. Chile is the site for GMT in the south and Mauna Kea is being considered as the primary site for TMT in the north. The panel will produce a series of recommendations for implementing a strategy and vision for the coming decade of U. S. Astronomy & Astrophysics frontier research and prioritize projects for future funding. In July 2020, TMT confirmed it would not resume construction on TMT until 2021, at the earliest. The COVID 19 pandemic resulted in TMT's partnership working from home around the world and presented a public health threat as well as travel and logistical challenges. On August 13, 2020, the Speaker of the Hawaii House of Representatives, Scott Saiki announced that the National Science Foundation (NSF) has initiated an informal outreach process to engage stakeholders interested in the Thirty Meter Telescope project. After listening to and considering the stakeholders’ viewpoints, NSF will decide whether to initiate a formal federal environmental review process for TMT. As of March 2024, no further construction was announced or initiated. Continued progress on instrument design, mirror casting & polishing, and other critical operational technicalities were worked through or were being worked on. In July 2023 a new state appointed board, the Maunakea Stewardship Oversight Authority, began a five year transition to assume management over the Mauna Kea site and all telescopes on the mountain. While there are no specific timelines or schedules regarding new start or completion dates, activist Noe Noe Wong Wilson is quoted by Astronomy Magazine as saying, "It’s still early in the life of the new authority, but there’s actually a pathway forward." The authority includes representatives from Native Hawaiian communities and cultural practitioners as well as astronomers and others. The body will have full control of the site from July 2028.