Кіріспе

Кларенс Лестер "Бигги" Мунн (11 қыркүйек 1908 - 18 наурыз 1975) – американдық футболшы, жаттықтырушы және жоғары оқу орнының спорттық әкімшісі. Ол Олбрайт колледжінің (1935–1936), Сиракуз университетінің (1946) және ең бастысы Мичиган мемлекеттік колледжінің (1947–1953) бас футбол жаттықтырушысы болды, онда оның 1952 жылғы командасы ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Мунн 1953 жылы жаттықтырушылық қызметтен зейнеткерлікке шығып, Мичиган штатының спорт директоры лауазымын иеленді, ол 1971 жылға дейін осы қызметте болды. Жыл сайын Мичиган штатының "Спартанс" футбол командасы команданың ең жігерлі ойыншысына "Бигги Манн" сыйлығын табыс етеді. 1974 жылы салынған Мичиган штатының Мунн мұз аренасы оның құрметіне аталған. Мунн 1959 жылы жаттықтырушы ретінде Колледж футболының Даңқ залына енгізілді, ал 1961 жылы Мичиган штатынан алғаш рет Мичиган спортының Даңқ залына енді. Ол 1953 жылы "Мичиган штатының көптеген шабуылдары" атты жаттықтырушыларға арналған оқулықтың авторы болды.

Ерте өмір және ойыншы

Мунн бұрынғы Грау Тауншипте, қазір Миннесота штатының Андовер қаласында дүниеге келді. 1932 жылы Миннесота университетін бітірген ол, бас бапкер Фриц Крислердің жетекшілігімен "Алтын гүлілер" командасының қорғаушысы және шабуылшысы болып ойнады. Мунн екі рет Big Ten Conference құрамасының бірінші командасына іліккен, ал 1931 жылы соңғы курсында футбол командасының капитаны болды, консенсус бойынша All American атанды және Big Ten-нің ең үздік ойыншысы ретінде Chicago Tribune Silver Football сыйлығымен марапатталды. Көптеген адамдар Мунн елдегі ең үздік студенттік футболшы деп есептейді. Оның бойы шамамен 180 сантиметр, салмағы 215 фунт болған, ал 100 метрді 10 секундта жүгіргені тіркелген. Мунн Миннесотаның жеңіл атлетика командасының да капитаны болды.

Бастапқы жаттықтырушылық мансабы

Ойыншылық карьерасы аяқталғаннан кейін үш жыл өткен соң, Манн Пенсильвания штатының Рединг қаласындағы Олбрайт колледжінде алғашқы бас бапкерлік қызметін бастады, онда ол екі маусым (1935–1936) жұмыс істеді, 13–2–1 есебін көрсетті. 1938 жылдан 1945 жылға дейін ол Крислермен бірге Мичиган университетінде футболдан көмекші бапкер болды. 1946 жылы Мичиган штатына кетпес бұрын, Манн Сиракуз университетінде бір маусым бас бапкер болып жұмыс істеді. Манннің Сиракуздағы көмекшілерінің бірі – бұрынғы "Орангемен" командасының жұлдызы Даффи Догерти болды, ол Маннмен бірге Мичиган штатына көшіп, онда жеті маусым бойы оған көмектесті, содан кейін Манннің орнына бас бапкер болды. Манн Мичиган штаты мен оның өміріндегі басты қарсыласы Мичиган университетінде бапкерлік жасаған аз адамдардың бірі.

Мичиган штатында жаттықтырушылық мансап

1947 жылы Мунн және университет президенті Джон А. Ханна басқаратын Мичиган штатының әкімшілігі Нотр-Дам университетінің президенті әке Каваноға, оның «Fighting Irish» командасының 1921 жылдан бері алғаш рет «Spartans» командасымен ойнауын сұрады. Мичиган штаты бастапқыда Нотр-Дамға түсімнің 80 пайызын алуға рұқсат берді, бірақ Кавано түсімді тең бөлісуді талап етті. Мунн Нотр-Дамның бас жаттықтырушысы Фрэнк Лихиді үш жыл қатарынан (1950–1952 жж.) жеңген жалғыз жаттықтырушы болды. Мунн өзінің «Мичиган штатының көптеген схемалары» формуласының бір бөлігі болған «Wingback Deep» схемасын жасады. Бұл схемада «T» және «бір қанатты» схемалары арасында жылжу және «T» схемасының квотербегінің аяқтары арасымен құйрыққа тікелей пас беру қарастырылған. Мичиган штатының шешіну бөлмесінің қабырғасына Мунн өзінің ойыншыларына әрбір үй матчы алдында оқып беруді талап ететін негізгі қағидалар туралы хабарлама іліп қойды: «Командаңыз бен әріптестеріңізді алдамаңыз. Өзіңіздің ойындарыңызды біліңіз. Блокада жасаңыз. Қорғаңыз. Біз тырысып жатқан нәрсеге үлес қосыңыз. [қолтаңбасы] Бигги». Жатықтырушылық мансабының соңында Мунн Үлкен Ондық лигасындағы алғашқы қара нәсілді квотербек Уили Трауэрдің дағдыларын жетілдірді. 1953 жылы «Chicago Bears» командасымен Трауэр Ұлттық футбол лигасының тарихында алғаш рет ойнаған қара нәсілді квотербек атанды. 1952 жылы Мунн AFCA жыл жаттықтырушысы атанды, «Мичиган штаты» командасын 9–0 есебімен жеңіске жеткізіп, ұлттық чемпионатты жеңіп алды. 1953 жылы «Мичиган штаты» командасының Big Ten лигасының ойындарына қатысқан алғашқы жылында «Spartans» командасы «Illinois» командасымен бірге лиганың чемпионы атағын бөлісті және «Rose Bowl» турниріне қатысты, онда «UCLA» командасын 28–20 есебімен жеңді. «Rose Bowl» турнирінде жеңіске жеткеннен кейін көп ұзамай «Мичиган штаты» командасының спорт директоры Ральф Х. Янг зейнеткерлікке шықты. Мунн жаттықтырушылық қызметтен бас тартып, спорт директоры болып тағайындалды және 1971 жылға дейін осы лауазымда қалды. Мунн өзінің көмекшісі Даффи Догертиді футбол командасын басқаруға өзінің ізбасары ретінде тағайындады. «Мичиган штаты» командасының бас жаттықтырушысы болған кезінде Мунн 17 All-American ойыншысын тәрбиеледі. Оның командалары ойынға қатысқандағы жүгіру көрсеткіштері бойынша мектеп тарихындағы төрт үздік маусымдық көрсеткішті сақтап қалды: 1948 жыл (304,5 ярд/матч), 1951 жыл (293,9 ярд), 1952 жыл (272,4 ярд) және 1950 жыл (269,3 ярд). Мунн 1959 жылы Колледж футболының Даңқ залына енгізілді. Сиракуз университеті оны 1973 жылы өз Даңқ залына енгізді. Мунн 1993 жылы Миннесота штатының «M» клубына қабылданды.

Отбасы және өлім

Мун 1935 жылғы маусымда бұрынғы Вера Джейн Уоттлсқа (21 қаңтар 1905 – 4 қаңтар 2004) үйленді. Жұбайлар Майкл мен Джейн Остин есімді екі баланы асырап алды. Мун 1975 жылғы 18 наурызда Мичиган штатының Лансинг қаласында 66 жасында қайтыс болды.