Кіріспе

Валентия королінің ұлы Мукедор және Арагон королінің қызы Амадин туралы, көбінесе Мукедор деп аталатын, өте жағымды комедия – бұл Елизавета дәуірінің романтикалық комедиясы. Ол алғаш рет 1590 жылдары сахнаға қойылған және Реставрацияға дейін үнемі қайта қойылған. Бұл замандағы ең көп қойылған пьесалардың бірі болды, 1598 мен 1668 жылдар аралығында 16 кварто басылымы жарық көрді, осылайша сол кездегі ең көп тараған пьеса атанды. Ол Елизавета патшайым мен король Джеймс І үшін ойналды. 1610 жылы қосымша сахналармен қайта жөнделген және кеңейтілген нұсқасы жарық көрді. Мукедордың авторлығы толығымен немесе ішінара Уильям Шекспирге жатқызылды, бірақ бұл теориялар Шекспир зерттеушілері тарапынан қабылданбады. Ол көбінесе апокрифтік деп саналады және Шекспирдің негізгі туындыларының қатарына кірмейді. Джордж Пил, Роберт Грин және Томас Лодж сияқты авторлар да ұсынылған.

Қысқаша мазмұны

Джеймс I-ге қойылғанда, пьесаға пролог қосылды. Пьеса комедия мен қызғаныш аллегориялық бейнелерінің арасындағы метатеатралды тартыспен басталатын индукциямен ашылады. Қызғаныш осы шаттыққа толы комедияны трагедияға айналдыратынын жариялайды. Комедия оған қарсы тұрып, соңында мереке жеңіске жететінін айтады. Әдетте бірінші акттың бірінші және екінші көріністері деп аталатын сахналар Жакобтың қайта жөндеуімен мәтінге жаңа қосымшалар болды. Бұл көріністерде Валенсия князі Муцедор Арагон патшасының қызы Амадиннің ерекше сұлу екенін естіп, досы Ансельмомен қоштасып, оны жеңіп алу үшін өзін жасыру жоспарын ашады. Ансельмо оған бұрын маскада өнер көрсеткен қойшының киімін ұсынады. Муцедор өзін жасырып, Ансельмоға құпия сақтауға ант береді және кетеді. Екінші қосымша сахнада пьесаның клоуны, Тышқан таныстырылады. Ол қожайынының жылқысын тамақтандырудан қашып, аюдан қорқып немесе «аюдың киіміндегі бір шайтаннан» (1.2.3) кіреді. Одан қашып құтылуға тырысып, кері жүгіріп, аюға тіреліп, қорқып қашады. Пьесаның түпнұсқа нұсқасы Сегастоның, Амадинге үйленуге ниеттенгеннің, қорқып жүгіріп келуімен басталады, оның артынан Амадиннің өзі шапшаң жүгіреді, оларды сахнадан қуатын аюдан қашып. Сегасто Амадинді тастап кетеді, бірақ оны семсер мен аюдың басын ұстап тұрған Муцедор құтқарады. Ол оған алғыс айтып, Арагон сарайына шақырады. Амадин мен Муцедордың келгенін көрген Сегасто Муцедорға қызғана бастайды – енді сарайда батырлығы үшін құрметтелген қарапайым қойшы. Сегасто досы Тремелиодан Муцедорды өлтіруді сұрайды, ол келіседі, бірақ Муцедор оны жылдам жеңіп шығады. Муцедор патшаның алдына әкеліп, Тремелионы өлтіргені үшін өлім жазасына кесіледі, бірақ Амадин патшаға оны аюдан құтқарған Муцедор екенін айтады. Патша Муцедорды өлтірмейді, бірақ Сегасто Муцедорды патшалықтан қуу туралы жарлықты бұрмалайды. Амадин мен Муцедор бір-біріне деген махаббатын білдіріп, патшалықтан бірге кетуге шешім қабылдайды. Кейінірек, жақын ормандықта Муцедормен кездесуді күтіп тұрған кезде Амадинді жабайы адам Бремо тұтқынға алады, оның әйелі болуға. Муцедор Амадиннің жоғалып кеткенін білгеннен кейін, өзін қайтадан жалғыздыққа салып, Бремо да тұтқынға алады. Муцедор Бремоны өзі мен Амадинді қалай күресуге үйрету керектігіне көндіреді, осылайша Бремо оларды қорғауға келмегенде өздерін қорғай алады. Бремо Муцедорға семсер бергеннен кейін, Муцедор оны өлтіріп, жалғыздықтан шығып, қайтадан қойшы болады. Жоғалған жұпты іздеп орманды аралап жүрген Сегасто Амадин мен Муцедорды табады. Амадин Муцедорға деген махаббатын білдіреді, ал Сегасто мойынсұнуға шешім қабылдайды. Муцедор өзінің Валенсия князі екенін ашады. Осы оқиғаларды естігеннен кейін патша Муцедор мен Амадиннің некесін мақұлдайды, ал пьеса барлық кейіпкерлер тойлауға кетіп аяқталады. Қызғаныш пен Комедия кейіпкерлері сахнаға қайта оралады, Қызғаныш әлі де Комедияны жеңе алатынын мәлімдейді. Екеуі төбелес кезінде аудиториядағы монархты (Елизавета патша немесе король Джеймс) таниды және комедия мен трагедияның екеуі де таққа қызмет ететінін жариялайды.

Шығанағы мен жанры

Қазіргі заманғы зерттеулер пьесаның 1590 жыл шамасында жазылғанын көрсетеді. Жекелеген сыншылар Сэр Филип Сиднидің "Аркадиясын" (оның кейіпкерлерінің бірі Музидор деп аталады) пьесаның бастауы ретінде қарастырды және оның пасторальдық және халық аңыздарымен, дәстүрлі маскарадтық ойындармен, ортағасырлық театрмен, рыцарлық романдармен және итальяндық Commedia dell'arte-мен байланысын зерттеді. "Муцедор" – ерте романтикалық комедия. Ол көбінесе комедия мен трагедия арасындағы шапшаң ауысулар арқылы күлкі тудырады. Мысалы, Бремо өлтірілгенде, оның өліміне қатысты бір ғана шумақ айтылып, пьеса дереу романтикалық сюжетке оралады. "Муцедор" пьесасының көптеген кейіпкерлері жанрға тән стереотиптік бейнелер болып табылады, олар тереңдік пен жаңалықты ұсынбайды. Тышқанның саңыраулығы – сөйлеушінің сөздерін қасақана бұрмалайтын комедиялық ақымақтардың әдетін еске түсіреді.

Баспа тарихы

Муцедорус Реставрацияға дейін ең көптеп қайта басылған пьеса болды, 17 ғасырдың соңына дейін 17 кварто нұсқасы сақталған.

Сахналау тарихы

Муцедорусты XVIII ғасырға дейін саяхатшы актерлер ойнаған. Мұндай қойылымдардың бірі 1653 жылдың 3 ақпанында Оксфордширдегі Витниде (жаңа стиль бойынша) өтті, сол кезде көпшіліктің салмағынан еден құлап, көрермендердің бірқатары қаза тауып, жарақат алды. Пюритандық пастор бұл оқиғаны Алланың актерлік өнерге наразылығының белгісі деп санады.

Шекспирмен қарым-қатынасы

Q3 (1610) «Муцедорус» Глобус театрының репертуарында болғанын мәлімдейді: A/Өте жағымды/ «Муцедорус» комедиясы, Валентия королінің ұлы/ және Арагон королінің қызы Амадина./ Тышқанның көңілді ойларымен./ Жаңа қосымшалармен толықтырылған, король алдында / White Hall-да, қарлы сенбі күні кешкісінде /ойналған./ Оның жоғарылық серіктері Глобуста әдеттегідей /ойнаған./ Өте әдемі, және көңілді қызыққа толы./ Лондон қаласында Уильям Ионес үшін басылған./ Холборн каналының жанында, / «Мылтық» таңбасымен./ 1610./ Осы Q3-тен бастап, барлық келесі басылымдарда пьеса мәтіні алты қосымша бөлімшемен толықтырылды, олар түпнұсқа авторының жұмысы емес екені анық. Кейбір ерте сыншылар осы қосымшалардың авторлары ретінде Шекспирді қарастырды, бірақ қазіргі заманғы ғылыми консенсус бұл көзқарасқа қанағаттанбады. Пьеса 1656 жылы Эдвард Арчердің пьеса тізіміне енгізілді, ол «Ескі заң» басылымында жарияланды; сондай-ақ король Карл II кітапханасында «Шекспир. 1-том» деп белгіленген кітапқа «Fair Em» және «The Merry Devil of Edmonton» пьесаларымен бірге қосылды.