Кіріспе

Америкалық әскери заңгер және Пуэрто-Риконың губернаторы (1869–1947)

Блантон К. Уиншип (23 қараша 1869 – 9 қазан 1947) – американдық әскери заңгер және испан-американ соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы. Өмірі бойы АҚШ армиясының бас судья-адвокаты және Пуэрто-Риконың губернаторы қызметтерін атқарды. АҚШ Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссиясы жүргізген тергеуде 19 адамның қаза болуына себепкер деп танылды, осы оқиға Понсе трагедиясы ретінде белгілі.

Ерте өмір және білім

Блантон Уиншип Джорджия штатының Мейкон қаласында туды және 1889 жылы Мерсер университетін бітірді. 1893 жылы ол Джорджия университетінен заңгер мамандығы бойынша диплом алды, сонымен қатар бір жыл футбол ойнады.

Әскери қызмет

Испания-Америка соғысы кезінде Уиншип еріктілер құрамына кірген 1-ші Джорджия жаяу әскеріне қосылды. Соғыстан кейін президент Теодор Рузвельт Уиншипті Армияның Бас прокурорлар корпусының судья-адвокаты етіп тағайындады. Оның 1917 жылға дейінгі міндеттеріне АҚШ Әскери академиясында оқыту және Солтүстік-Батыс университетінің құқық факультетінің деканы Джон Генри Вигмормен бірлесе әскери соттар үшін армияның алғашқы дәлелдеме ережелерін жасау кірді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол Францияда соғысып, бірнеше науқандарға қатысты. Уиншип 28-ші жаяу әскер дивизиясының 110-шы және 118-ші жаяу әскер полктеріне (АҚШ) қолбасшылық етті, сонымен қатар Бірінші армияның штабтық судьясы болып қызмет етті. Уиншип "1918 жылдың 9 қарашасында Франциядағы Лахаузее маңындағы шайқаста көрсеткен ерекше ерлігі үшін" «Құрметті қызмет ордені»мен марапатталды. Ол сондай-ақ Франциядағы Виллерс-сюр-Фер маңындағы шайқаста көрсеткен батылдығы үшін «Күміс жұлдыз» алды. Соғыстан кейін Уиншип әскери құқық саласына қайта оралды. Ол президент Кальвин Кулидждің әскери жәрдемшісі болып тағайындалды. Ақырында ол 1931 жылдан 1933 жылы қызметтен зейнетке шыққанға дейін Армияның Бас судья-адвокаты болды.

Пуэрто-Риконың губернаторы

1934 жылы Виншип Франклин Д. Рузвельт тарапынан Пуэрто-Рико губернаторы болып тағайындалды, Роберт Хейс Горды алмастырды. Бұл, ішінара, сол жылы болған ірі ереуілдерге байланысты болды, бұл әкімшілікті әлеуметтік толқуларға ұшырататын қорқынышқа түртті. Полковник Фрэнсис Риггс полиция бастығы ретінде Виншипке ілесіп жүрді. Риггс бұрын Никарагуа диктаторы Анастасио Сомозаға көмектескен. Губернатор ретінде Виншиптің басты міндеті – Пуэрто-Рико Ұлттық партиясын оның жетекшілерін түрмеге қамап, қатардағы мүшелерін қорқытып басып тастау болды. Ол келгеннен кейін дереу Арал полициясын «әскерилендіруге» кірісіп, оны автоматтары мен тәртіпсіздіктерді бақылау құралдарымен жарақтандырды. Виншип сондай-ақ жаңа полиция бастығы Э. Фрэнсис Риггсті тартты, оның тәжірибесі әскери барлау саласында болды, ал соңғы жұмысы Никарагуада Анастасио Сомозаға «кеңес беру» болған. Бірге Виншип пен Риггс демалыс күндерін аралдың әр жерінде құрылған жаңа, қарқынды полиция оқу лагерьлерін (әскери жаттығу лагерьлерінің үлгісімен) тексерумен өткізді. Пуэрто-Рикода қызмет еткен кезеңінде Виншип жақында қабылданған ең төменгі жалақы заңдарын Пуэрто-Рикоға қолданудан қаушады, себебі бұл қант плантацияларындағы жұмысшылар үшін стандартты сағаттық 12,5 центтік жалақыны екі есеге арттырар еді. Виншип ішкі істер министрі Гарольд Л. Икестің аралға қатысты көптеген саясатын сынады (Ішкі істер департаменті аумақтар мен аралдық істерге жауапты болды). Ұлы депрессия кезінде Пуэрто-Рикоға бөлінген көмек қаражаты (адам басына шаққанда) материктік АҚШ-тан және Гавайиден әлдеқайда төмен болды. Бұл қаражаттың жетіспеушілігі аралдың кедейлігіне, ал одан әрі әлеуметтік толқуларға себепкер болды. 1935 жылдың қазан айында Арал полициясы Сан-Хуан қаласына жақын Рио-Пьедрас қаласындағы Пуэрто-Рико университетінде Пуэрто-Рико Ұлттық партиясының төрт мүшесін өлтірді. Бұл оқиға Рио-Пидрас қырғыны деп танылды. Рамон С. Паган, Педро Киньонес, Эдуардо Родригес Вера, Хосе Сантьяго Бареа және бір жаяу өтуші қаза тапты. 1936 жылдың 23 ақпанында ұлтшылдар Хирам Росадо мен Элиас Бошамп Сан-Хуанда полковник Риггсті өлтіріп, кек алды. Қолға түскен Росадо мен Бошамп сотсыз полиция штабында атылып өлтірілді. Бұл өлім жазаларына ешбір құқық қорғау органы сотқа тартылмады. Осы оқиғалардан кейін үкімет көптеген Ұлттық партия мүшелерін ұстап, оларды бүлік шығаруға қатысқандықтары үшін айыптады. Партия президенті Педро Альбизу Кампос және басқалары АҚШ федералды сотымен 10 жылға бас бостандығынан айырылды.

Понсе қазағы

1937 жылы 21 наурыздағы Пальма жексенбісінде губернатор Уиншип 1873 жылы құлдықты жоюды еске алу мақсатында Понседе өтетін ұлтшылдардың шеруін басталуға бір сағат қалғанда тоқтатты. Уиншип полиция басшысына қаладағы полиция күштерін арттырып, ұлтшылдардың кез келген наразылығын "барлық қолда бар құралдармен" тоқтатуды бұйырды. Шеру аяқталғаннан кейін полиция шерушілер мен жанындағы адамдарға оқ атты. Олар 19 адамды өлтіріп, 200-ден астам адамды жарақаттады, барлығы да қарусыз еді. 150 наразы адам қамауға алынды. Бұл оқиға, Понсе қырғыны деп аталды, бүкіл аралда және АҚШ Конгресінде үлкен ашу-ыза тудырды. 14 сәуірде Миннесота штатының өкілі Джон Бернард бұл әрекетті айыптаған сөз сөйледі. Толық сөзді 1937 жылғы 14 сәуірдегі "Конгресс рекордының" 4499-бетінен табуға болады. Нью-Йорк штатының конгрессмені Вито Маркантонио да Уиншипті сынады, ал 1939 жылы президент Рузвельт оны Пуэрто-Рико губернаторы лауазымынан алмастырды. Осы оқиғалардан кейін Ұлттық партияның көптеген жетекшілері бүлік жасады деген айыппен сотталды, ал алқабилер келісімге не келе алмағаннан кейін қайта сотталып, алтауы өмір бойына түрмеге кесілді.

Лауазымнан босату

Понсе қаны төгілген оқиғасынан кейін Понседегі оқиғаларды тергеу үшін үлкен қазылар алқасы шақырылды, бірақ ешкімді айыптауға үлкермей жабылды. Істі тергеген прокурор баспасөз мәслихатында губернатор Уиншиптің тергеуге кедергі келтіріп жатқанын мәлімдеп, наразылық білдіріп отставкаға шықты. Прокурордың тергеуімен бірге, мемлекеттік қызметкерлерді айыптауға рұқсат беретін федералды заң жойылды, бұл губернатор Уиншипке одан әрі қудалаудан иммунитет берді. Келесі жылы губернатор Уиншип АҚШ-тың Пуэрто-Рикоға басып кіргенінің 40 жылдығын тойлауды дәстүрлі Сан-Хуан қаласынан Понсе қаласына көшірді. Осы той кезінде, 1938 жылдың 25 шілдесінде Анхель Эстебан Антонгиорги губернаторды өлтіруге тырысып, полиция оны өлтіргенге дейін бірнеше рет оқ атты (өлтіру әрекеті кезінде бір полиция қызметкері де қаза тапты). Конгресстегі шиеленіс Уиншиптің губернаторлық қызметін уландыра берді, ал президент Рузвельт 1939 жылдың 12 мамырында Нью-Йорк конгрессмені Вито Маркантонио оған қарсы айыптамалар ұсынғаннан кейін Уиншипті қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. Президент Рузвельт Уильям Д. Лихиді Уиншиптің орнына тағайындады, бірақ Лихи бірнеше ай бойы қызметке кірмеді (осы уақыт аралығында Хосе Э. Колом міндетін атқарушы губернатор болып қызмет етті).

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уиншип қайтадан әрекеттік қызметке кірісті. Осы кезеңде ол АҚШ-та тұтқындалған сегіз неміс диверсантының ісін қараған әскери трибунал төрағаларының бірі болды. 1944 жылы ол зейнетке шықты. 75 жасында ол сол кезде әрекеттік қызметтегі ең қарт әскери шенеунік еді.

Өлім

Уиншип 77 жасында Вашингтонда қайтыс болды және Грузиядағы Роузхилл бейістігінде жерленді.