Кіріспе
Марчант есептеу машинасы компаниясы 1911 жылы Родни мен Альфред Марчант Калифорния штатының Окленд қаласында құрылған. Компания механикалық, кейін электромеханикалық калькуляторларды жасады, олардың сенімділігімен белгілі болды. Алғашқы үлгілер Одхнер арифмометріне ұқсас еді. 1918 жылы қызметкер Карл Фриден патенттік шақыруларға жауап ретінде жаңа үлгі жасады. Бұл үлкен сәттілікке ие болды, ал Фриден 1934 жылы өз компаниясын құру үшін кеткенге дейін бас дизайнер болып жұмыс істеді. 1958 жылы компанияны Smith Corona теру машинасы компаниясы сатып алды. Бұл диверсификациялық қадам сәтті болмады; енді SCM деп аталатын компания 1965 жылы SCM Cogito 240SR электрондық калькуляторын (Манхэттен жобасының қатысушысы Стэн Франкельдің жобалауымен) ұсыну арқылы бәсекеге төтеп беруге тырысты. Бірнеше жылдың ішінде арзан электрондық калькуляторлардың көптеп таралуы олардың бизнесін қиратты, ал 1980 жылдардың ортасына қарай SCM-нің теру машинасы бизнесі де, мәтін өңдеуге қолданылатын арзан жеке компьютерлердің пайда болуымен құлдырап кетті.
Калькулятордың құрылысы
Алғашқы Марчант калькуляторлары кейінгі үнсіз жылдамдық пропорционалды дискілік машиналарынан күрт ерекшеленді, олар өз түрінің ең жылдамдары болып, минутына 1300 циклмен жұмыс істеді. Бұл машиналар техникалық тұрғыдан қызықты және алғашқыларынан әлдеқайда танымал. Олардың механикалық дизайны ерекше болды, себебі нәтижелік дискілер (қосындылар, айырмалар және көбейтінділер) пернетақтаның сәйкес бағанындағы санға пропорционалды жылдамдықпен қозғалды. Пернетақтадағы "1" цифры ең баяу, ал "9" – ең жылдам қозғалыс жасады. Бұл сипаттағы тағы бір машина – еуропалық Мерседес Эуклид, оның дизайны мүлдем өзгеше (және көрінері жайлырақ) болды. Келесі жоғары разрядқа көшу (фактически) 10:1 қатынастас беріліс арқылы жүзеге асырылды, дәстүрлі ватт-сағаттық есептегіштердің дискілері сияқты. Бұл калькулятор үшін бірегей еді. Бір-бірінен кейін "қосу" циклдарын орындау арқылы көбейту өнімін дамыту кезінде, механизмнің көп бөлігі тұрақты жылдамдықпен жұмыс істеді. Барлық басқа механикалық калькуляторларда нәтижелік дискілер тек бір жылдамдықпен, бірақ әртүрлі уақыт аралығында қозғалды, әсіресе үлкен сандар енгізілгенде, олар ұзақ уақытқа созылатын. Олар жылдам старт алып, бір жылдамдықпен жүріп, тез тоқтады. (Оларда тоқтағанда асып кетуді болдырмау үшін механизмдер де болды.) Марчантта әр бағананың өзіндік тетігі болды, оны тоғыз жылдамдықты алдын ала таңдау берілісі деп атауға болады. Іске қосылғаннан кейін, ол дискілерді сол бағанадағы цифрға пропорционалды жылдамдықпен қозғалтатын. Бұл машинада барлығы бірнеше жүз жеке дөңгелек болғанын білдірді. Төменгі разрядтағы сандар бір планеталық дифференциал арқылы берілді. Егер "+" таяқшасын басып тұрсаңыз, сол жақтағы көрші бағандарда (пернетақтадағы нөлдермен) жоғары разрядтағы екі немесе үш дискінің күтілетін жылдамдықпен қозғалатынын көруге болады. Ватт-сағаттық есептегіштердің дискілері, сағат тілі сияқты, оң жақтағы дискі, мысалы, 3 пен 7 арасында болса, дұрыс цифрды көрсетуге тырыспайды. Мұндай дұрыс емес орналасу калькулятор дискілері үшін қабылдаусыз болды, сондықтан Марчанттың әр дискісінде тұрақты иілім ("шаян") камерасы орнатылған. Маңызды егжей-тегжейлерді жібермей, бұл камера нәтижелік дискілерді қайта орналастыру үшін қажетті қозғалыс мөлшерін анықтады. Бұл түзету екінші шегініс дифференциалы арқылы, әр дискі үшін жеке-жеке жүзеге асырылды. Кейбір жөнделген калькуляторлардың дискілері (вероятно) 3,6 градусқа қате орналасқан; қайта құрастырылғанда дөңгелектер толықтай үйлеспеген. Калькулятор, мысалы, Friden STW-мен салыстырғанда өте күрделі болды, ол салыстырмалы қарапайымдылығымен ерекшеленді. Марчанттың басқару механизмінің көп бөлігі пернетақтаның астында орналасқан және шамамен 25 "қабаттан" тұратын рычагтар, байланыстар, құлыптар және т.б. болды. Онда үш жетек білігі болды, олар механизм бойымен созылған. Басқа калькуляторлардың көпшілігінде тек біреуі болды. Толық автоматты бөлуге қабілетті көптеген механикалық калькуляторлар (олар көп болды) аккумулятор овердрафтқа дейін азайтатын ("бір рет артық азайтатын"), содан кейін аккумулятордағы мәнді қалпына келтіру үшін бір рет қосатын. Алайда, Марчант овердрафтты болжау және келесі коэффициенттік цифрға дайындалу үшін аналогты салыстырғыштар тізбегін қамтыды. Марчант механизмі ішкі жағынан басқа маркалы калькуляторлардан көп жағынан ерекшеленді. Өркендеуі (және күрделілігі) арқасында ол басқа конструкциялармен салыстырғанда айтарлықтай жылдамдық артықшылығына ие болды.