Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық баптист көшбасшысы
American Baptist leader
Бенджамин Рэндалл (7 ақпан 1749 – 22 қазан 1808) – американдық баптист пасторы, АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы еркін ерік баптистерінің (Рэндалл желісі) бас ұйымдастырушысы.
Benjamin Randall (February 7, 1749 – October 22, 1808) was an American Baptist minister the main organizer of the Free Will Baptists (Randall Line) in the northeastern United States.
Алғашқы жылдар
Бенджамин Рэндалл III 1749 жылдың 7 ақпанында Нью-Гэмпшир провинциясының Нью-Касл қаласында, теңіз капитаны Бенджамин Рэндалл кішінің (1712 жылы туған) және оның әйелі Маргарет Морданттың отбасында дүниеге келді. Ол осы жұптың 9 баласының үлкені болды, екеуі де этникалық ағылшын тегінен шыққан. Рэндаллдың жастық шағының көп бөлігі әкесінің кемесінде кабиналық болып өтті, бірақ ол бұл тәжірибеден ләззат алмады, себебі ол сезімтал және ізгі ниетті жас еді және күнделікті Библияны оқыды. 17 жасында Рэндалл Портсмут қаласында (Нью-Гэмпшир штаты) желкен тігушінің шәкірті болды және 21 жасқа дейін сонда жұмыс істеді. Желкен тігуші ретінде алған тігін дағдыларын ол тігінші мамандығына пайдаланды, бұл өнерде шеберлікке жетті және кейде қажет болған жағдайда шатыр тігумен де айналысты. 1770 жылдың 23 қыркүйегінде христиан евангелисі Джордж Уайтфилд елдегі соңғы сапарының аясында Портсмутқа келді, өліміне бір аптадай уақыт қалғанда. Рэндалл Уайтфилдтің уағыздарын бірнеше рет тыңдады және оның қазасы туралы жаңалықтан қатты әсерленді. Ықылымдық діни ойларға берілгеннен кейін Рэндаллдың ізгілігі оянды және ол христиан дінінің евангелисі ретінде қайта жаңарды. Діни оянуына қарамастан, Рэндалл 1771 жылы Массачусетс штатындағы Марблхед және Салемде жұмыс істеуін жалғастырды, сол жылдың күзінде туған Нью-Каслға оралып, сол жылдың қазан айында желкен тігуші болып жұмыс істеді. 1771 жылдың қараша айында ол Мэн штатының Киттери қаласынан Джоанна Орамға (1748 жылы туған), тағы бір теңіз капитанының қызына үйленді. 1772 жылы Рэндалл және оның әйелі Нью-Каслдің конгрегационалистік шіркеуінің мүшелері болды, бірақ ол көп ұзамай одан қанағаттанбай, өзінде жандарды құтқаруға деген ынта мен құлшыныс бар екенін сезінді, бірақ оның қауымдастары оған жауап бермеді. 1774 жылдың көктемінде Рэндалл ашық жиналыстар өткізу туралы идеяны ұсынды, онда басылымдағы уағыздарды оқу, жұртшылық алдында дұға ету және ән салу арқылы шіркеуге көптеген адамдарды тартуға болады. Әдеттегі адамдардың қоғамдық жиналыстар өткізуі көп ұзамай жергілікті шіркеу пасторының наразылығын тудырды, ол Рэндаллды өзіне қарсылас ретінде қарастыра бастады. Бұл оқиғалар Америка Тәуелсіздік соғысының басталуымен тоқтатылды.
Benjamin Randall III was born February 7, 1749, at New Castle, Province of New Hampshire to sea captain Benjamin Randall, Jr. (born 1712), and his wife, the former Margaret Mordantt. He was the oldest of 9 children born to the pair, both of whom were of ethnic English heritage. A considerable part of Randall's youth was spent as a cabin boy aboard his father's ship, but he did not enjoy the experience, being a sensitive and pious youth who read the Bible daily. At the age of 17 Randall was apprenticed to a sailmaker in Portsmouth, New Hampshire, with whom he remained until the age of 21. He parlayed the sewing skills he developed as a sailmaker to the profession of tailoring, becoming proficient at the craft, and occasionally venturing to the related craft of tent making when such work was to be found. On September 23, 1770, Christian evangelist George Whitefield paid a visit to Portsmouth as part of his last speaking tour of the country, arriving barely a week before his death. Randall heard Whitefield's sermons several times and was shaken and moved by news of his death. A short period of religious meditation followed with the effect that Randall's piety was awakened and he was himself energized as an evangelist of Christianity. Despite his religious awakening, Randall continued to work in Marblehead and Salem, Massachusetts during 1771, returning to his native New Castle in the fall of that year to set up shop as a sailmaker in October of that year. In November 1771 he married Joanna Oram (born 1748) of Kittery, Maine, the daughter of another sea captain. In 1772 Randall and his wife became members of the Congregationalist church of New Castle, but he soon came to find it unfulfilling, finding himself possessed of a zealous religious passion and determination to save souls that was not reciprocated by his fellow congregants. In the spring of 1774 Randall pushed the idea of conducting open meetings which might be attended by a broader public, who could be drawn into the church through the reading of printed sermons, public prayer, and singing. The holding of public meetings by laymen soon drew the ire of the local church pastor, who quickly came to regard Randall as a rival. This drama would be interrupted by the coming of the American Revolutionary War.
Әскери үзіліс
Рэндалл 1775-1776 жылдардағы революциялық дағдарыс кезінде шын ниетті американдық патриот болды, және қарулы қақтығыстар басталғанда ол 1775 жылдың бірінші жартысында Нью-Касл қаласында капитан Джон Парсонс компаниясында Массачусетс милициясына қысқа мерзімге жазылды. Бірақ, жағдай біршама тұрақтанып, компания жақын арада таратылды. 1775 жылдың күзінде тағы бір алаңдатушы жағдайдан кейін Рэндалл екі ай мерзімге комиссардың көмекшісі болып қайтадан қызметке кірісті. 1776 жылдың қыркүйегінде ол полковник Пирс Ланг басқаратын полкте сержант болып қайтадан тіркеліп, бір жарым жыл бойы милиция сарбазы ретінде қызмет етті. Рэндалл әскери қызметін атқару кезінде де христиан дініне берік болды, кейіннен ол "осы науқан кезінде Құдайға осылай жақын болған емеспін" деп айтты. Кейбір әскерилер Рэндаллдың діни ынтасын қысымға алды, бірақ оның іс-әрекеттерін бөлім командирі қолдады, Рэндаллдың адал еңбегін әрі қарай қысымға алғандарға қатаң жазалауға уәде берді, соның арқасында жағдай жұмсалды.
Randall was an ardent American patriot during the revolutionary crisis of 1775 to 1776, and with the outbreak of armed hostilities he briefly enlisted in the Massachusetts militia in the company of Captain John Parsons at New Castle during the first half of 1775. The immediate crisis subsided, however, and the company was soon dismissed. Following another brief scare in the fall of 1775 Randall again enlisted for a term of two months as an assistant commissary. He would reenlist in September 1776 as a sergeant in a regiment headed by Colonel Pierce Lang, ultimately serving as a militia soldier for a year and a half. Randall remained devout in his Christianity during his military stint, later declaring that he "never lived nearer to God than during that campaign experience." Randall was mocked by some within the ranks for his religious exuberance but his actions were ultimately backed by the unit's commanding officer, who threatened severe punishment to any who continued to deride Randall's heartfelt efforts, thereby easing the situation.
Дінге ауысу
1776 жылы Рэндалл кальвинистік баптистердің евангелистік үйретімдерімен толық келісімге келді және белсенді жариялауға және толық суға батырып шомылу доктринасына сене білген салыстырмалы түрде шағын, оқшау және беделсіз сектаға қосылды. Ұзақ өтпей ол баптист шіркеуінің белсенді мүшесі болды, жарияланған уағыздарды оқыды және 1777 жылы өзінің алғашқы уағыздарын айта бастады. Рэндалл өзінің сенімі үшін ынтамен сөйлейтін, күні-түні жиналыстар өткізетін және аптасына орташа есеппен төрт рет уағыз айтатын. Рэндаллдың жандандыру жиналыстарында шамамен 30 адам дінге қайта оралды, бұл жиналыстар стандартты емес формада өткізілді және көптеген адамдар үшін қауіпті деп есептелді. Кейін Рэндалл: «Қуғын-сүргін қатты күшейді, сондай-ақ маған қорқыту тілі қолданылды, тіпті өмірім қауіпте екенін сезіндім» деп есіне алды. 1777 жылдың жазында Рэндалл Нью-Англия аймағында уағыздау сапарларымен алысқа сапар шекті. 1778 жылдың наурызында Рэндалл және оның отбасы Нью-Кэстлден Нью-Гэмпшир штатының Нью-Дурхам қаласына көшіп, Рэндаллдың өмірінің соңына дейін сол жерде қалды. Рэндалл қаладағы жалғыз тұрақты уағыздаушы болды, ал оның ізашары жақында жалақы дауынан бас тартқан еді. Қауымның халқы жаңа діни көшбасшысы үшін жиналыс үйін салды, ол өз күнкөрісін қауым мүшелерінен алынған ерікті үлестермен және түрлі тігіншілік жұмыстарымен, сондай-ақ шағын шаруашылықты жүргізу арқылы қамтамасыз етті. Ол Нью-Дурхамды өзінің базасы етіп, алыс ауылдарға сапар шегіп уағыз айта берді.
In 1776 Randall found himself in fundamental agreement with the evangelical teachings of the Calvinistic Baptists, and he joined this comparatively small, isolated, and unpopular sect, which believed in active evangelism and the doctrine of baptism by immersion. He soon was an active participant in the Baptist church, reading published sermons and becoming a layman preacher of original sermons in 1777. Randall was a zealous public speaker on behalf of his faith, holding public meetings day and night and preaching an average of four times a week. Some 30 people were converted at Randall's revival meetings, which were non standard in form and perceived as a threat by many in the community. Randall later recalled that "persecution grew very hot, and such threatening language was used that I really felt my life in danger." Randall spent the summer of 1777 traveling farther and farther afield on preaching tours throughout the New England region. In March 1778 Randall and his family left New Castle for a new home in New Durham, New Hampshire, where they would settle for the rest of Randall's life. Randall became the only resident preacher in the town, his predecessor having recently resigned over a salary dispute. The people of the community built a meeting house for their new religious leader, who maintained himself through the voluntary contributions of his congregation and various odd jobs in tailoring, also tending a small household farm. He would continue to travel and preach to outlying communities, making New Durham his base of operations.
Кальвинизмнен айырылу
Рэндалдың теологиялық бағыты жылдам құтқарылу идеясына еңкейді, оның мәнісі – күнәсіне өкініп, иман келгендердің барлығына тегін қол жетімділік. Бұл тегін құтқарылу тұжырымы кальвинизмнің негізгі доктриналарымен, әсіресе ресми баптист шіркеуінде үстемдік құрған қадағалау (предестинация) ілімімен қайшы келді. Шіркеу доктринасының ортодоксалды жақтастары Рэндаллды кальвинизмге қарсы ілімдерді таратумен айыптап, 1780 жылы шіркеуден бөлінуіне себеп болды. 1780 жылдың 5 сәуірінде Рэндалл Нью-Дурхемде дін қызметкері болып бекітілді, ол кезде кандидаттың үстіне екі лайықты дін қызметкері қол қою арқылы жүзеге асырылды. Осылайша, Рэндалл ресми түрде дін қызметіне қабілетті деп танылды және оған «Ақсақал» деген құрметті лақап берілді, ол сол кездегі жақындықта жүрген миссионерлерге жиі берілетін атау еді. 1780 жылдың маусымында Рэндалл Нью-Дурхемде жаңа Иман Ережелерін және Шіркеу Келісімін жасады, соның нәтижесінде алғашқы еркін баптист шіркеуі құрылды, бірақ осы оқиғадан кейінгі екі онжылдық бойы баптист атауының алдына қосымша сөздер қосылмады. Жыл соңына қарай шіркеуде жеті ер адам мен он үш әйел болды. Рэндалдың доктринасы адамдардың санасы бар екендігіне негізделген, ол оларға әрекет ету еркіндігін береді, ал Құдай осы еркіндік нәтижесінде туындаған мінез-құлық қателіктерін толығымен кешіруге дайын. Шын өкініш арқылы барлық адам күнәсінен толықтай құтыла алатын, ал өкініш – Құдайдың талабы еді. Тегін құтқарылудың барлығына қол жетімді екенін жариялау үшін діни насихат жүргізу Рэндалдың сенімінің негізгі тіректерінің бірі болды. Рэндалл мен оның ізбасарларын көптеген замандастары фанатикалық сектаның жақтастары деп есептеді және оларды түрлі есімдермен атады, мысалы, «Рэндаллиттер», «Жалпы қамтамасыз етушілер», «Жаңа Нұрлар» және «Еркіндіктер».
Randall's theological orientation tended towards the idea of rapid salvation, freely available to all who repented of their sins and believed. This idea of free salvation proved to be in conflict with the fundamental doctrines of Calvinism, including predestination, which dominated the official Baptist church. Orthodox followers of the church's doctrine charged Randall with teaching anti Calvinist doctrines, prompting his split from the church in 1780. On April 5, 1780, Randall was ordained in New Durham, which was at the time performed by two ordained ministers in good standing laying hands upon the candidate. Two such local ministers were found and Randall was thereby officially qualified for the ministry, given the honorific "Elder," a title commonly given to gospel ministers in the day. In June 1780, new Articles of Faith and Church Covenant were drawn up by Randall in New Durham and the first Free Baptist church was established — although for the first two decades after this date no prefix to the Baptist name was used. By the end of the year the church numbered seven men and thirteen women. Randall's doctrine was based upon the notion that human beings had minds which provided them the free will to act and that God was ready to fully forgive behavioral errors resulting from that free volition. Complete atonement for sin was available to all based upon genuine repentance, which was a requirement of God. The duty of religious exhortation to make known that free salvation was available for any to embrace were fundamental pillars of Randall's belief. Randall and his followers were dismissed by many contemporaries as adherents of a fanatical sect and were pejoratively called a variety of names, including "Randallites," "General Provisioners," "New Lights," and "Freewillers."
Өлім және мұра
Ол бейресми уағыз айта бастаған сәттен бастап, 1808 жылғы 22 қазанда туберкулезден қайтыс болғанға дейін Рэндалл Жаңа Англия аймағында көптеген еркін баптист шіркеулерін ашуға зор үлес қосты.
From the time of his lay preaching until his death of tuberculosis on October 22, 1808, Randall was instrumental in planting many Free Will Baptist churches throughout New England.