Кіріспе

Американдық философ Монкур Дэниел Конвей (17 наурыз 1832 – 15 қараша 1907) – американдық құлдыққа қарсы күрескер пастор және радикал жазушы. Өмірінің әртүрлі кезеңдерінде мефодист, унитарист және бостандық ойлаушы болған ол, Вирджиния және Мэриленд штаттарының патриоттық және аристократтық отбасыларынан тегін алады, бірақ өмірінің соңғы төрт онжылдығының көп бөлігін Англия мен Францияда өткізіп, Эдмунд Рэндольф, Натаниел Хоторн және Томас Пэйннің өмірбаяндарын, сондай-ақ өз өмірбаянын жазды. Ол Лондонның Саут-Плейс шіркеуіндегі, қазір Конвей-холл деп аталатын бостандық ойлаушылардың жетекшісі болды.

Отбасы

Конвейдің ата-анасы Вирджинияның алғашқы отбасыларынан тараған. Оның әкесі, Уокер Пейтон Конвей, бай құл иеленген помещик, округ судьясы және штат өкілі болды; оның үйі, Конвей үйі деп белгілі, әлі күнге дейін 305 Кинг-стрит (сонымен қатар Ривер-роуд деп те аталады) Раппаханнок өзенінің жағасында тұр. Конвейдің анасы, Маргарет Стоун Дэниел Конвей, Мэриленд штатының Томас Стоунның (Тәуелсіздік декларациясына қол қойған) немересі болды, және үй шаруасын жүргізумен қатар, әкесінен үйренген гомеопатиямен де айналысты. Екеуі де методист дінінде болды, әкесі епископальдық шіркеуден, анасы пресвитериандық шіркеуден шығып, Фредериксбургте лайықты шіркеу салынғанша үйлерінде методист жиналыстарын өткізді. Оның ағасы, судья Юстас Конвей, Вирджинияның Бас Ассамблеясында штаттардың құқықтарын қорғады (сондай-ақ Вальтер Конвей де). Тағы бір ағасы, Ричард К. Л. Монкур, кейін Вирджиния Жоғарғы Сотында қызмет етті, епископальдық шіркеудің мирянины болды және адалдығымен және төзімсіздікке деген жек көруімен танылды. Оның атасы Питер Вивиан Дэниел АҚШ Жоғарғы Сотында қызмет етті, онда ол құлдықты және 1850 жылғы қашқан құлдар туралы заңды, соның ішінде 1857 жылғы Дред Скотт ісін де қолдады. Оның үш бауырының екеуі кейін Конфедерация үшін соғысты. Оның құлдыққа қарсылығы, әйел тарапынан, оның ішінде оның арғы атасы Траверс Дэниел (Стаффорд сотының судьясы, 1824 жылы қайтыс болды) және анасы (Азамат соғысы басталғаннан кейін Пенсильвания штатының Истон қаласына қашып, қызы мен күйеу баласы профессор Маршпен бірге тұрды) және балалық шағындағы тәжірибелерінен туындағандығы айтылады. Дегенмен, жастық шағында Монкюр Конвей, кузені, Ричмонд редакторы Джон Монкур Дэниелдің (өзі де судья Дэниелдің шәкірті) ықпалымен құлдықты қолдайтын ұстанымды қысқа мерзімге қабылдады.

Ерте өмір

Конвей Вирджиния штатының Фалмут қаласында дүниеге келген. Фредериксбург классикалық және математикалық академиясында (Джордж Вашингтон мен басқа да танымал вирджиниялықтардың альма-матері) оқығаннан кейін, Конвей үлкен ағасын іздеп Пенсильвания штатының Карлайл қаласындағы методисттік Дикинсон колледжіне барып, 1849 жылы бітірді. Дикинсон колледжінде оқыған кезінде Конвей колледждің алғашқы студенттік басылымын құруға көмектесті және профессор Джон МакКлинтоктың ықпалына ілікті, бұл оны методизмді қабылдауға және құлдыққа қарсы тұруға баулыды, дегенмен бұл мәселе діншілдердің арасында жарылыс тудырып жатқан еді. Фредериксбургте оның әйелі Евстасий құлдыққа қолдау көрсеткен Оңтүстік конференциясының фракциясын, ал әкесі, кем дегенде теориялық тұрғыдан құлдыққа қарсы болған Балтимор конференциясының фракциясын қаржыландырды. Цинциннатиде болғанда Конвей Еллен Дэвис Данаға үйленді. Ол да унитарий, феминист және аболиционист болды. Олардың ұзақ некелерінде үш ұлы (екісі ересекке жетті) және бір қызы дүниеге келді, ол 1898 жылы рактан қайтыс болды. Құлдыққа қарсы болғаны үшін отбасымен арада туған керісінше, Монкур Конвей әйелін олармен таныстырды, сол кезде Эллен оңтүстік әлеуметтік нормаларын бұзып, отбасы мүшелерінің алдында жас құл қызды құшақтап, сүйді; осыдан кейін Конвейдің отбасымен қайта табысуына 17 жыл кетті.

Мансап

Вирджиния штатының Уоррентон қаласында бір жыл заң оқығаннан кейін, Апелляциялық сот қайта қарауға бұйырған қара нәсілді адамның линчпен өлтірілуінен туындаған моральдық дағдарысқа байланысты, Конвей саяхатшы метедост пасторы болды. Конвей 1850 жылы өзінің алғашқы памфлетін – "Вирджиниядағы тегін мектептер: білім беру, ізгілік және шаруашылыққа шақыру, надандыққа, жамандыққа және кедейлікке қарсы" – жариялады, бірақ жергілікті саясаткерлерді оның ұсыныстарын қабылдауға көндіре алмады, өйткені құлдықты қолдайтындар мұндай жалпы білім беру Солтүстіктің әдет-ғұрыптарымен ықпалдануы мүмкін деп санады. Оның Роквиль аймағына туған штаты және Вашингтон, округ Колумбия кірді, ол Роквиль, Мэриленд арқылы өтті, онда ол квакер Роджер Брукпен танысты, оны заңгер Роджер Брук Тейнимен туыстығына қарамастан, өзінің алғашқы ашық түрдегі азаттық жақтаушысы деп есептеді. 1853 жылы Мэриленд штатының Фредерик аймағына ауысқаннан кейін, және сүйікті ағасы Пейтон тифтен, ал көмекшісі Бекки басқа аурудан қайтыс болғаннан кейін, Монкур Конвей метедост шіркеуін тастап, рухани жолын жалғастыру үшін Гарвард университетінің діни мектебіне оқуға түсті. 1854 жылы бітіргенге дейін ол Ральф Уолдо Эмерсонмен танысып, трансцендентализмнің ықпалына түсті, сондай-ақ Теодор Паркер, Уильям Ллойд Гаррисон, Элизабет Кэди Стэнтон және Венделл Филлипспен болған әңгімелерден кейін ашық азаттық жақтаушысы болды.

Америкада

Гарвардты бітіргеннен кейін Конвей Вашингтон қаласындағы Бірінші унитариан шіркеуінен шақыруды қабылдады, бірақ оны құлдықты жою туралы пікірлерін білдіргеннен кейін басқа қызметке іздеуге шақырды. Сонымен қатар, Конвей туған жері Вирджинияға оралғанда, Бостон, Массачусетс штатындағы қашқан құл Энтони Бернсті құтқаруға жасалған әрекетке қатысы бар деген қауесет тарады (Конвей оның иесімен Александрияға көшер алдында Вирджиния штатының Стаффорд қаласында танысқан, ал кейін құлдықты жоюшылар оны сатып алып, босатып жіберді). Бұл оның бұрынғы көршілері, достары және туыстары арасында зор ашу-ыза тудырды. Конвей 1854 жылы қаралап, қауырсынмен жазалаудан қашып кетті. Бірақ, дер кезінде Конвей Цинциннатидегі (Огайо штаты) унитариандық қауымда уағыз айтуға шақырылды. Ол 1855 жылдың соңынан бастап 1861 жылы Азамат соғысы басталарға дейін құлдыққа қарсы қауымның пасторы қызметін атқарды. Алайда, 1859 жылы ол қауымға енді кереметтерге немесе Мәсіхтің құдайлығына сенбейтінін жариялағанда, қауымның үштен бірі кетіп қалды, бірақ "Еркін шіркеу" аман қалды.

Азаматтық соғыс

Конуэй Бостондағы құлдыққа қарсы апталық «Коммунельстің» редакторы болды, ал 1861 жылы Конуэй жартылай анонимді түрде «Қалған тас немесе Америкадағы көтеріліс пен қайта тірілу» атты кітабын жариялады, өзін тек «Виргиния тумасы» деп таныстырды. Кітап үш басылымда шығып, кейіннен Америка Азамат соғысы басталғаннан кейін Одақ әскерлеріне таратылды. Келесі жылы Конвей құлдықты жоюды жақтады, соның ішінде Вашингтондағы Смитсонов институтындағы лекциялар сериясында, бұл оған және шамалы модерацияланған унитарий дін қызметкері Уильям Генри Ченнингке Президент Авраам Линкольнмен кездесуге мүмкіндік берді, олар құлдықты жариялау Конфедерацияны әлсірететіні туралы пікірін талқылады. Вашингтонда Конвей Вирджиниядан Джорджтаунға қашқан әкесінің отыз бірінші құлының ізін тапты. Конвей оларға пойыз билеттерін және қауіпсіз өту қағаздарын ұсынды, содан кейін оларды Мэриленд арқылы қауіпті сапарға сүйемелдеп, Йеллоу-Спрингс, Огайо штатына қауіпсіз жерге жеткізді, онда қаланың көзқарасының ашықтығына байланысты олар қауіпсіз болады деп сенді. 1862 жылы, сол жылдың желтоқсанындағы Фредериксбург шайқасынан бұрын Одақтың басып алу кезінде Конвей Фалмутқа оралды және оның отбасы үйі онымен байланысы болғандықтан қираудан сақталғанын білді, бірақ ол жаралы әскерлерге арналған аурухана ретінде пайдалануға берілді (онда Уолт Уитмен медбике болып жұмыс істейтін еді). Сол жылы Конвей эмансипацияны талап ететін тағы бір күшті шақыруды жариялады – «Алтын сағат» (1862). 1863 жылғы Жаңа жыл күні (сонымен қатар Эмансипация күні деп аталды, өйткені Президент Линкольн Эмансипация жарлығын шығарды, оның хабары телеграф арқылы Бостонға жетті), Конвей әріптестері Джулия Уорд Хоу, Амос Бронсон Алкотт, Оливер Венделл Холмс аға, Джордж Лютер Стернс және Венделл Филлипс Стернс үйінде Джон Браунның мәрмәр бюстін ашты. Сондай-ақ 1862 жылы, шіркеуінен көбірек уақыт өткізіп, құлдыққа қарсы күресті ілгерілетумен айналысып, бағытталған унитариандық діннің теологиялық, культтік және әлеуметтік консерватизміне наразы болғаннан кейін, Конвей сол діннің қызметінен кетіп, Америкада және кейін Англияда унитариандықпен белгісіз және тұрақсыз қарым-қатынасты сақтап қалды, одан кейін Элленмен бірге толық ажырасып кетті.

Лондон

1863 жылдың сәуір айында, ол 1870–71 жылдардағы франко-пруссия соғысы кезінде соғыс тілшісі болып та қызмет етті. Конвей Эдмунд Рэндольф, Натаниел Хоторн және Томас Пейннің өмірбаяндарын жариялады, сондай-ақ Роберт Браунингтің американдық агенті, ал Уолт Уитман, Марк Твен, Луиза Мэй Олкотт және Элизабет Кейди Стэнтонның лондондық әдеби агенті ретінде жұмыс істеді. Конвей 1864 жылы ұлы Эмерсон қайтыс болғаннан кейін теизмнен бас тартты. Оның ойлауы Эмерсонның трансцендентализмінен гуманистік, еркін ойлауға қарай өрбуді жалғастырды. Ол досы Артемус Уордтың қосылу рәсімін өткізді және көптеген басқа да танымал әдеби тұлғалардың естелік шараларында уағыз айтты. Сонымен қатар, Саут-Плейс шіркеуінде әйелдерге де уағыз айтуға рұқсат берілді, олардың арасында миссис Конвеймен дос болған Энни Бесант та болды. Конвей 1886 жылға дейін Саут-Плейс шіркеуінің жетекшісі болды, содан кейін оның орнын Стэнтон Койт басты. Койт басшылығымен Саут-Плейс этикалық қоғам деп қайта аталды. Бірақ Койттың қызметі 1892 жылы билік үшін күресте жеңіліспен аяқталды, ал Конвей өліміне дейін қайтадан жетекшілікке келді. Конвей батыс Лондондағы Кампден-Хиллдегі Обри үйіндегі радикалдар Питер мен Клеменция Тейлорлардың салонына қатысты. Ол сондай-ақ жас жазушылар мен суретшілер өздерінің туындыларын оқып, көрмеге қойған Клеменцияның «Pen and Pencil Club» клубының мүшесі болды. Конвей Тейлорлардың жанында болу үшін Нотинг-Хиллге көшіп кетті. 1870-ші және 1880-ші жылдары Конвей Америка Құрама Штаттарына кейде оралып, 1875 жылы Вирджиниядағы отбасымен қайта табысты және Батыста демонология мен танымал ағылшындар туралы лекциялар оқыды. 1897 жылы Конвей және оның қатерлі ісіктен (рактан) ауырып, өліміне таяп қалған әйелі Эллен Лондоннан Нью-Йоркке оның американдық топырақта қайтыс болса деген тілегін орындау үшін келді; ол Рождество күні қайтыс болды; олардың ұлы Дана да сол жылы қайтыс болды. Испания-Америка соғысы жақындағанда, Конвей бейбітшілдікке бет бұрып, өз отандастарына көңілі толып, Францияға көшіп, өмірінің көп бөлігін бейбітшілік қозғалысына және жазуға арнады. Алайда ол мәдени жетістіктеріне риза болған Фредериксбургке кейде оралып тұрды. Конвей сондай-ақ Үндістанға сапар шекті және өлімінен аз уақыт бұрын оның жайлы жазды.

Үндістан

Конуэй Үндістанға сапар шегіп, 1906 жылы "Шығыстың даналарына жасаған саяхатым" атты кітабында өз тәжірибелерін сипаттады. Ол 1884 жылы Хелена Блаватскаяға барып, Махатма хаттарын жалған деп мәлімдеді. Конуэй Кут Хумиді Блаватскаяның құрастырған ойдан туған кейіп екенін айтты. Конвей Блаватскаяның "өзінің екі бас шәкірті Олкотт пен Хьюм есімдерінің бөліктерін біріктіріп, Кютхумиді (алғашқыда Котхум) жасағанын" жазды.

Өлім

Конвей 75 жасында Париждегі пәтерінде жалғыз дүниеден озды. Оның денесі 1907 жылғы 15 қарашада табылды және соңында Нью-Йорк штатының Вестчестер округына Кенсико зиратына жерлеуге жеткізілді.

Мұра

Лондонның Холборн ауданындағы Конвей залы оның құрметіне аталған. 2004 жылы Вирджиния штатының губернаторы Марк Р. Уорнер Конвейді елдің негізін қалаушы әкесінің ұрпағының жалғыз мүшесі деп жариялады, ол жеке басымен құлдарды бостандыққа шығарған. Огайо және Вирджиния штаттары оның құрметіне тарихи ескерткіштер орнатты, ал Конвейдің балалық шағындағы үйі АҚШ және Вирджинияның тарихи ескерткіші мәртебесіне ие болды.