Жехуди Эшман: Либерия құрылтайшысы және әлеуметтік реформатор

Кіріспе

Діни лидер және әлеуметтік реформатор

Джехуди Эшмун (21 сәуір 1794 – 25 тамыз 1828) – Жаңа Англиядан шыққан американдық діни лидер және әлеуметтік реформатор. Ол Америка отарлау қоғамының афроамерикандықтарды Батыс Африкаға "қайта оралуға" (репатриациялау) жәрдемдесу шараларын басқаруға көмектесті. Ол АҚШ-тан босатылған афроамерикандықтарды қоныстандыру үшін Батыс Африкада Либерия колониясын құрды. Эшмун 1822 жылы Либерияның Монровия қаласына көшіп, онда АҚШ үкіметінің өкілі (де-факто губернаторы) ретінде екі мерзім қызмет етті: біріншісі – 1822 жылдың тамызынан 1824 жылдың сәуіріне дейін, екіншісі – 1824 жылдың тамызынан 1828 жылдың наурызына дейін. Оның әйелі сол жерде қайтыс болды. Денсаулығы нашарлағаннан кейін ол АҚШ-қа оралып, сол жылдың соңында дүниеден өтті.

Ерте өмір және білім

1794 жылы Нью-Йорк штатының Шамплен қаласында дүниеге келген Эшмун алғашқы білімін Вермонт штатындағы Миддлбери колледжінде алды. Соңғы курста Вермонт университетінде оқыды. Бітіргеннен кейін Мэн штатында пастор болып қызмет етті.

Неке және отбасы

1818 жылы Ашмун үйленді және оның әйелі онымен бірге Мэн штатының Бангор қаласына көшті, онда ол алғашқы жұмысын бастады.

Мансап

Ашмун Мейн штатының Бангор қаласындағы Бангор теологиялық семинариясының бірінші директоры және алғашқы екі профессорының бірі болып тағайындалды. Ол Либерияның Монровия қаласындағы жаңа колонияда тұрып, жұмыс істеген кезде бірнеше жыл елден кетіп қалуына қарамастан, 1827 жылға дейін осы профессорлық лауазымын сақтады. Басқа мүмкіндіктерге қызығып, Ашмун АҚШ-қа оралып, Вашингтонға қоныстанды, онда ол епископальдық айлық басылымның редакторы болып жұмыс істеді. Америка отарлау қоғамының (АКҚ) жұмысына қызығушылық танытып, ол "Африкан интеллигенсер" газетін құрып, олардың миссиясы туралы жазды. Оның АХС туралы мақалалары, ол батыс Африкада жаңадан құрылған колонияға еркін қара нәсілділерді "қайта оратуға" бел буған, Ашмунның АҚШ үкіметінің колониядағы өкілі ретінде саяси тағайындалуына әкелді. Жоба жеке қаржыландырылған болса да, оны Конгресс бекітті. 26 жасында Ашмун 1822 жылы "Елизавета" кемесімен Либерияға қоныс аударушылар мен миссионерлер тобының басшысы болды. Оның әйелі онымен бірге жүрді, бірақ жаңа қоныста безгек пен басқа да тропикалық аурулардан қайтыс болған көптеген қонысшылардың бірі болды. Либериядағы АҚШ өкілі және АКҚ агенты ретінде Ашмун колонияның губернаторы болып екі рет қызмет етті, 1822-1828 жылдар аралығында, 28 жастан 34 жасқа дейін. Ол өз ойынша, рухы құлап қалған колонияның көшбасшысы болды. Ол Монровияның жергілікті тайпалардың шабуылына қарсы қорғанысын, сондай-ақ құл сатушыларға қарсы қорғанысын нығайтуға көмектесті. Ол сондай-ақ колонияның АҚШ, Ұлыбритания және Еуропамен саудасын дамытуға көмектесті. Либерияда болған кезінде Ашмун ауыл шаруашылығы өнімділігін арттырып, көршілес тайпалардан көбірек жерлерді иеленді және ішкі аймақтағы сауда мүмкіндіктерін пайдаланды. Ол Либерияның конституциясын жасауға көмектесті, бұл африкалық американдықтарға үкіметте лауазымдарды атқаруға мүмкіндік берді. Африкалық американдықтар және олардың ұрпақтары, америкалық либериялықтар деп белгілі, 20-шы ғасырдың соңына дейін үкіметте үстемдік құрды. Керісінше, көршілес британдық колониясы Сьерра-Леонеде ондаған жылдар бойы үкіметте ақ адамдар басым болды. Фритаун бастапқыда Ұлыбритания мен Жоғарғы Канададан келген еркін қара нәсілділерді қоныстандыру үшін құрылды (олардың көпшілігі қара лоялистер және олардың ұрпақтары: Америка революциялық соғысы кезінде азаттық үшін британдықтарға қосылған босатылған африкалық американдық құлдар). Ашмун АҚШ-тағы АКҚ қызметкерлеріне, отбасы мен достарына көптеген хаттар жазды. Бұл және оның "Либериядағы американдық колонияның тарихы, 1821–1823" (1826) атты кітабы Либерия колониясының ең ерте жазба тарихын құрайды.

Ashmun was appointed as the first principal, and one of the first two professors, of the Bangor Theological Seminary in Bangor, Maine. He retained this professorship until 1827, despite leaving the country for a few years while living and working in the new colony of Monrovia, Liberia. Drawn by other opportunities, Ashmun returned to the United States, settling in Washington, DC, where he worked as the editor of an Episcopalian monthly. Interested in the work of the American Colonization Society (ACS), he founded the newspaper The African Intelligencer and wrote about their mission. His articles about the ACS, which was committed to "repatriating" free blacks to a newly founded colony in West Africa, led to Ashmun's political appointment as representative of the U. S. government to the colony. While the project was privately funded, it was chartered by Congress. At the age of 26, Ashmun was the leader in 1822 of a group of settlers and missionaries to Liberia on the ship Elizabeth. His wife went with him but was among the many settlers who died of malaria and other tropical diseases in the new settlement. As United States representative to Liberia as well as agent of the ACS, Ashmun served as governor of the colony for two periods of time, from 1822 to 1828, from ages 28 to 34. He took a leadership role in what he found to be a demoralized colony. He helped build the defenses of Monrovia against attacks by indigenous tribes, as well as against slave raiders. He also worked to develop the colony's trade with the US, Great Britain, and Europe. During his tenure in Liberia, Ashmun increased agricultural production, annexed more lands from neighboring tribes, and exploited commercial opportunities in the interior. He helped create a constitution for Liberia that enabled African Americans to hold positions in the government. African Americans and their descendants, known as Americo Liberians, dominated the government into the late 20th century. By contrast, in the early decades of the neighboring British colony of Sierra Leone, the government was dominated by whites. Freetown was originally founded for the resettlement of free blacks from Britain and Upper Canada (many of them were Black Loyalists and their descendants: freed African American slaves who had joined the British for freedom during the American Revolutionary War). Ashmun wrote numerous letters to ACS officials, family and friends in the United States. These and his book, History of the American Colony in Liberia, 1821–1823 (1826) constitute the earliest written history of the Liberia colony.

Өлім

Либерияда денсаулығы нашарлағандықтан, Ашмун 1828 жылы АҚШ-қа қайтып келді. Ол көп ұзамай Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында дүниеден өтті. Ол Гроув-стрит зиратында жерленді.

Мұра мен құрмет

Линкольн университеті, Пенсильвания штатындағы тарихи афроамерикандық колледж, бастапқыда 1854 жылы оның құрметіне Эшмун институты ретінде негізделген.