Кіріспе

Ақуыз домені

Плекстрин гомология домені (PH домені) немесе (PHIP) – шамамен 120 аминқышқылынан тұратын ақуыз домені, ол клеткаішілік сигналдануға қатысатын немесе цитоскелет құрамына кіретін көптеген ақуыздарда кездеседі. Бұл домен биологиялық мембраналардағы фосфатидилинозитол липидтерімен (мысалы, фосфатидилинозитол (3,4,5) трифосфаты және фосфатидилинозитол (4,5) бифосфаты), сондай-ақ гетеротримерлік G ақуыздарының βγ суббірліктерімен және протеинкиназа С сияқты ақуыздармен байланыса алады. Осы өзара әрекеттесулер арқылы PH домендері ақуыздарды әртүрлі мембраналарға тартуға қатысады, осылайша оларды тиісті жасушалық бөлімдерге бағыттайды немесе сигналдық жолдардың басқа компоненттерімен өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді.

Липидті байланыстыру ерекшелігі

Жеке PH домендері инозитол сақинасының әртүрлі жерлерінде фосфорилденген фосфоинозитидтерге қатысты ерекшеліктерге ие, мысалы, кейбіреулері фосфатидил инозитол (4,5) бисфосфатқа байланысады, бірақ фосфатидил инозитол (3,4,5) трисфосфатқа немесе фосфатидил инозитол (3,4) бисфосфатқа байланыспайды, ал басқалары қажетті туыстыққа ие болуы мүмкін. Бұл маңызды, себебі бұл иннозитол сақинасындағы осы сайттарды фосфорилдейтін немесе дефосфорилдейтін ферменттердің, мысалы, фосфоинозитид-3 киназа немесе ПТЕН сияқты ферменттердің әрекетіне жауапты. Осылайша, мұндай ферменттер жасуша функциясына олардың фосфолипидтік өнімдерін байланыстыра алатын PH домендері бар төменгі сигналдық ақуыздардың орналасуын реттеу арқылы әсер етеді.

Құрылымы

Бірнеше PH домендерінің 3D құрылымы анықталды. Белгілі барлық жағдайларда екі перпендикуляр, антипараллель бета-жапырақшадан тұратын ортақ құрылым бар, одан кейін C-терминальды амфипатиялық спираль орналасқан. Бета-жапырақшаларды байланыстыратын тізбекшелер ұзындығы бойынша үлкен айырмашылықтарға ие, бұл PH доменін анықтауды қиындатады, бірақ доменнің ерекшелігіне себеп болатын фактор болып табылады. PH домендері арасындағы жалғыз сақталатын аминқышқылы – доменнің негізін құруға қатысатын альфа спиралінің ішінде орналасқан бір триптофан.

PH доменін қамтитын ақуыздар

PH домендері OSBP немесе ARF сияқты көптеген әртүрлі ақуыздарда кездеседі. Бұл жағдайда Гольджи аппаратына тартылу ПтдИнс және ARF-қа тәуелді. Көптеген PH домендерінің фосфоинозиттерге байланысу қабілеті төмен және олар ақуыз байланыстыру домендері ретінде жұмыс істейді деп болжанады. *Saccharomyces cerevisiae*-дегі геномдық зерттеу көрсеткендей, 33 ашытқы PH доменінің көпшілігі фосфоинозиттерге байланысуда өте икемді, ал тек біреуі (Num1 PH) жоғары ерекшелік танытты. PH домендерін қамтитын ақуыздар келесі топтарға жатады:

Плекстрин, осы домен алғаш рет анықталған ақуыз, тромбоциттердегі белок киназа C-нің негізгі субстраты болып табылады. Плекстринде екі PH домені бар. ARAP ақуыздары бес PH доменін қамтиды. Акт/Рак отбасы, белок киназа D1 және трипаносомалық NrkA отбасы сияқты серин/треонинге қатысты белок киназалары. Btk/Itk/Tec қосалқы отбасына жататын рецепторсыз тирозинкиназалар. Инсулин рецепторы субстраты 1 (IRS 1). Кішкентай G-белоктарды реттегіштер: Dbl-сияқты отбасынан 64 RhoGEF және ABR, BCR немесе ARAP ақуыздары сияқты бірнеше GTPазаны белсендіретін ақуыздар. Цитоскелеттік ақуыздар, мысалы, динамин (қараңыз), *Caenorhabditis elegans* кинезин сияқты белок unc 104 (қараңыз), спектриннің бета-тізбегі, синтрофин (2 PH домені) және *S. cerevisiae* ядролық миграция ақуызы NUM1. Оксистерол байланыстыратын ақуыздар OSBP, *S. cerevisiae* OSH1 және YHR073w. Керамидкиназа, керамидтерді керамид-1 фосфатына фосфорилирлейтін липид киназа. GRK2 тұқымдасының (бета-адренергиялық рецептор киназалары) G-белдікті рецептор киназалары (GRK): GRK2 және GRK3.