Кіріспе
Американдық жаяу жүргінші
Эдвард Пейсон Уэстон (15 наурыз 1839 – 12 мамыр 1929) – 1860 және 1870 жылдары осы спорттың танымалдылығын арттыруға үлкен үлес қоскан жаяу жүргінші.
Өмірбаян
Эдвард Пейсон Уэстон 1839 жылдың 15 наурызында Род-Айленд штатының Провиденс қаласында мұғалім және баспагер Сайлас Уэстон мен жазушы Мария Гейнстің отбасында дүниеге келді. Жасөспірім кезінде Уэстон әкесінің Калифорниядағы алтын іздеуге және Азор аралдарына жасаған сапарлары туралы кітаптар жариялады, сондай-ақ 1859 жылы анасы жазған романды да жарыққа шығарды. Балалық шағында Уэстон жиі көшіп-қонып, өзінің айтуынша, белгілі бір кезеңде танымал Хатчинсон отбасылық әншілер тобымен бірге саяхаттады. Ол алғаш рет 1861 жылы, 22 ақпаннан 4 наурызға дейін 10 күн 10 сағат ішінде Бостоннан Вашингтонға дейін 769 шақырым қашықтықты жүріп өтіп, көзге түсетін жаяу жүргінші ретінде танылды. Жол жүріп ол қар, жаңбыр және лайға тап болды, бірнеше рет құлап қалды. Оның ең ұзақ үзіліссіз ұйықтаған уақыты 6 сағат болды, және ол көбінесе жүріп тамақтанды. Вашингтонға сағат 17:00-де жетті және сол күні кешке Авраам Линкольннің инаугурациялық кешінде болуға мүмкіндік алды. Бұл 1860 жылғы президент сайлауына байланысты шарттың бір бөлігі болды. Сайлауда жеңілген ставка жасаушы жаңа президенттің инаугурациясын көру үшін Вашингтонға баруға міндетті болды. Уэстон Линкольнге қарсы ставка жасағандықтан жеңіліп, сыйлық ретінде тек бір қап жержеңіш алды. Алайда, ол газет беттерінде жарияланып, жаңа президенттен құттықтау алды, бұл оны жаяу жүру арқылы жаңа жетістіктерге ұмтылдырды. 1867 жылы Уэстон Портлендтен (Мэн штаты) Чикагоға (Иллинойс штаты) 26 күнде 1900 шақырымнан астам қашықтықты жүріп өтіп, 10 000 доллар жүлде алды. Оған қарсы ставка жасаған құмар ойыншылар бірнеше рет өлтірумен қорқытты, тіпті бір рет оған шабуыл жасалды. Ол көпшілік алдында жүрудің денсаулыққа пайдасы туралы лекциялар оқыды, осы сапар барысында да, содан кейін де осы тақырыпты қозғады. Келесі онжылдықтарда Уэстон кәсіби жаяу жүру мансабын жалғастырды. Ішкі жабық стадиондардағы көп күндік жарыстарда кейде жеңіліске ұшырағанымен, ол ұзақ қашықтыққа жүруде көптеген рекордтарды сақтап қалды. 1869 жылы ол 30 күн ішінде қармен жабылған Жаңа Англия аймағын аралап, 1703 шақырым қашықтықты жүрді. 1871 жылы ол Сент-Луисті айналып, Миссури штатында 200 шақырымды 41 сағат ішінде артқа қарай жүріп өтті. 1874 жылы бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін ол Ньюаркта (Нью-Джерси штаты) алты күн ішінде 500 шақырымды жүріп өтіп, әлемдегі алғашқы адам атанды. Ол 1875 жылы Нью-Йорктегі П.Т. Барнумның ипподромында өткен алғашқы алты күндік жарыста жеңіске жетті. Уэстон 8 жыл бойы Еуропаны аралап жүрді, 1876 жылы Англияда бастады, онда ол Англияның жарыста жүру чемпионына 24 сағаттық, 115 шақырымдық ультрамарафонға шақырды. Англиялық спортшы 14 сағаттан кейін жарыстан шығып, 65,6 шақырым қашықтықты жүрді, бірақ Уэстон 24 сағат бойы жүріп, 109,5 шақырымды басып өтті. Оның бұл көрсеткіші кейін жарыстың көп бөлігінде кока жапырағын шайнағанын мойындағаннан кейін қызу пікірталас тудырды. 1879 жылы ол британдық чемпион "Бловер" Браунды жеңіп, 141 сағат 44 минутта 550 шақырымды (890 км) жүріп өтті, осылайша ол беделді Астли белбеуін жеңіп алды. 1884 жылдың наурыз айында ол 100 күн ішінде, жексенбі күндерін есептемегенде, 5000 шақырымдық тыныш жүрісін аяқтады, Ламбет қаласындағы Корольдік Виктория кофеханасында доктор Норман Керр төрағалық еткен кездесу өтті. 1906 жылдың сәуір айында Уэстон Филадельфиядан Нью-Йоркке дейін, 160 шақырымнан астам қашықтықты 24 сағаттан аз уақыт ішінде жүріп өтті. 1907 жылы 68 жасқа толғанда Уэстон 1867 жылы Майннан Чикагоға дейін жасаған сапарын қайталады, бұл жолы өзінің бұрынғы көрсеткішінен 24 сағаттан астам үлгерді. 1909 жылы ол Нью-Йорктан Сан-Францискоға дейін 100 күнде 4000 шақырымды жүріп өтті. Ол 1929 жылдың 12 мамырында Бруклиндегі үйінде ұйықтағанда қайтыс болды. АҚШ спорт жазушысы Брайан Филлипс оны "керемет ойын-сауық кітабы" деп сипаттады. 2012 жылы "Уэстон, Уэстон, Рах Рах Рах!" атты өмірбаяны жарық көрді.