Кіріспе

2006 жылы Майкл Уинтерботтом мен Мэтт Уайткросс түсірген британдық деректі фильм.

"Гуантанамоға жол" (немесе "Гуантанамоға жол") – Майкл Уинтерботтом мен Мэтт Уайткросс жазған және режиссерлік еткен 2006 жылғы британдық деректі фильмі. Фильм 2001 жылы Ауғанстанда тұтқындалған, АҚШ-та ұсталған және Кубадағы Гуантанамо әскери-теңіз базасындағы қамауда екі жылдан астам уақыт өткізген үш британдық азаматтың ("Тіптон Үштігі") тұтқындалу оқиғасын баяндайды. Фильмнің премьерасы 2006 жылдың 14 ақпанында Берлин кинофестивалінде өтті, ал Ұлыбританияда 2006 жылдың 9 наурызында Channel 4 телеарнасында көрсетілді. Келесі күні бұл фильм кинотеатрларда, DVD және интернетте бірдей шығарылған тұңғыш фильм болды. Фильм көрермендер тарапынан жақсы қабылданды: Майкл Уинтерботтом мен Мэтт Уайткросс 56-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде "Үздік режиссер" номинациясы бойынша күміс аю сыйлығын жеңіп алды, ал фильм "Санденс" кинофестивалінде "Үздік деректі фильм" үшін "Independent Spirit Award" сыйлығына ие болды. "The Times" газеті Уинтерботтомды 9/11 террористик шабуылдарынан кейін Ауғанстанға бару себептерін сынсыз қабылдағаны үшін сынады, себебі ол аймақ Аль-Каида мен Талибанның бақылауында болғандығы мәлім болды.

Қысқаша мазмұны

Фильм Рухал Ахмед, Асиф Иқбал және Шафик Расулдың ("Типтон Үштігі") оқиғасын баяндайды. Олар Батыс Мидлендс аймағындағы Типтон қаласынан шыққан, пакистандық және бангладештік тегі бар үш жас британдық азамат. Фильмде актерлер ойынымен қатар, оқиғаның өрбуі, тарихи кадрлар мен үш адаммен жасалған сұхбаттар орын алады. Олар 2001 жылдың қыркүйек айында, АҚШ-тағы 11 қыркүйекке жасалған террористик шабуылдан кейін бірнеше күн өткен соң, достарының тойына қатысу үшін Пәкістанға сапар шекті. Карачидегі мешітте болғанда, үштік Ауғанстанға барып, аймақтағы жағдайды өз көзімен көргісі келді. Фильмде үш адаммен сұхбаттар мен сол кезеңдегі жаңалықтар тізімі көрсетіліп, үштік Ауғанстанға саяхаттауынан бастап тұтқындалуы мен түрмеге қамалуына дейінгі оқиғалар суреттеледі. Рухал, Асиф және Шафик екі досымен бірге 2001 жылдың қазан айында, АҚШ әуе күштері елдегі Талибан позицияларына шабуыл жасаған кезде шекараны кесіп өтті. Олар ешқандай қиындықсыз Қандаһарға жетті, ал бірнеше күннен кейін Кабулға келді. Кабулда шамамен бір ай "көшпенділік" күйінде жүрген Типтон Үштігі Пәкістанға қайтуға шешім қабылдады. Бірақ, өкінішке орай, жағдай нашарлап, достар қате автобусқа мініп, Ауғанстанның солтүстігіне, Талибан мен Солтүстік Альянс арасындағы майданға қарай бет бұрды. Олардың мінген көліктері әуе шабуылына ұшырады және олар бейтаныс елде адасып қалды. Қараша айының ортасында Бағлан қаласының жанында үштік Талибан жауынгерлерінің тобына кездесіп, оларды Пәкістанға жеткізуді сұрады. Бірақ көп ұзамай Солтүстік Альянс әскері оларды тұтқындады. Мазар-и-Шарифтегі базада тұтқындалған үштік тексерілді және олардың британдық азаматтар екені анықталды. Оларда өздерінің сөздерін растайтын багаж, ақша, паспорт немесе басқа да жеке құжаттары болмағандықтан, Рухал, Асиф және Шафик АҚШ әскеріне тапсырылды. Олар бір ай бойы АҚШ әскерінің күзетімен бірге басқа тұтқындармен бірге ұсталды, американдық сарбаздар оларды үнемі тексеріп, кейде ұрып-соқты. 2002 жылдың қаңтар айында "Типтон Үштігі" АҚШ әскері тарапынан "жау жауынгерлері" деп жарияланды және басқа ондаған күдікті Талибан мен Әл-Қаида мүшелерімен бірге Кубадағы Гуантанамо шығанағына жеткізілді, онда олар келесі екі жыл бойы ұсталды. Олар көбінесе айыптаусыз және заңгерлік көмексіз жеке бөлмелерде ұсталды. Фильмде тергеу кезінде ұрып-соғу, стресс тудыратын позалар сияқты азаптау әдістерінің қолданылуы және АҚШ армиясының Әл-Қаида мен Талибанмен байланысы бар екенін мойындауға мәжбүрлеу әрекеттері көрсетілген. Оқшаулау Х-Ray лагерінде және тағы бір лагерде жалғасты. Екі жыл бойы олар АҚШ армиясы мен Орталық барлау агенттігінің тергеушілерінен сұрақтарға жауап берді. Бір оқиғада, X-Ray лагеріндегі АҚШ әскерінің күзетшісі бір тұтқынның Құран кітабын жерге лақтырып, қалған тұтқындардың реакциясын қоздырды. Рухал америкалық сарбаздар тобының тәртіпсіз және психикалық ауруы бар араб тұтқынын бұйрыққа бағынбағаны үшін қатты ұрып-соққанына куә болды. Рухал соққының Женева конвенциясын бұзатынын айтқанда, күзетшілер күліп, бұл заңдар жау жауынгерлеріне қолданылмайды деді. 2004 жылы Типтон Үштігі айыптаусыз босатылды. Олар Англияға қайтып келді, бір жылдан кейін олар алғашқыда қатысу жоспарлаған тойға Пәкістанға барды. (Той кейінге шегерілген еді.)

Өндіріс

Фильмде бейнеленген азаптаулар актерлердің денсаулығын сақтау үшін тұтқындар баялағаннан кемітуге тура келді; актер Риз Ахмедтің сөзіне қарағанда, олар ауырсынуға шыдамады және аяқтарына кигізілген кісендер жұмсақталды. Сондай-ақ, олар фильмде көрсетілген қиын позада бір сағаттан артық тұра алмады. "Типтон Үштігі" олардың сегіз сағатқа дейін осындай күйде ұсталғанын мәлімдейді. Түсірілім Ауғанстан, Пәкістан және Иранда өтті, бұл елдер Кубаның орнына қолданылды. Мат Уайткрос – қосымша режиссер ретінде көрсетілген. Ол фильмдегі кейіпкерлер ретінде бейнеленген үш британдық азаматтан – "Типтон Үштігінен" сұхбат алды.

Шығару

Фильмді АҚШ-та жарнамалау үшін жасалған түпнұсқа плакат (оң жақта көрсетілген) Америкалық кино ассоциациясымен мақұлданбады. Олар тұтқынның басына кигізілген қапты азаптау бейнесі деп санайтындықтан және оны жас балалардың көруіне жарамсыз деп таныды. АҚШ дистрибьюторы Roadside Attractions өкілі Говард Коэн бұл шешімді Hard Candy немесе Hostel сияқты заманауи қорқыныш фильмдеріне MPAA мақұлдаған плакаттармен салыстырғанда "тұрақсыздық" деп сынады. Плакаттың соңғы нұсқасында тек тұтқынның қолғапталған қолы ғана бейнеленді. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі 2006 жылдың 14 ақпанында 56-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде өтті. 9 наурызда Channel 4 телеарнасы арқылы Ұлыбританияда көрсетіліп, 1,6 миллион көрерменнің назарын аударды және келесі күні DVD мен интернетте жарияланды. Roadside Attractions, тәуелсіз дистрибьютор, наурыз айының соңында АҚШ-та фильмді көрсету құқығын сатып алды. Иран билігі фильмнің дистрибьюторынан фильмді Иранда көрсетуді сұрады, бұл батыс туындылары үшін ерекше жағдай еді. Дистрибьютор президентінің мәлімдемесіне сәйкес, олар әдеттегі бір дананың орнына төрт данаға тапсырыс беріп, әдеттегіден үш есе көп төлем жасады. 2006 жылдың сәуір айының соңына қарай фильм ресми мақұлдауды күтіп тұрды; мамыр айының соңында көрсетілімге шығару күтілуде.

Қамауға алынған актерлер

Фильмнің төрт актері Берлинде өткен фильмнің премьерасынан оралғаннан кейін Лондонның Лутон әуежайында полициямен шамамен бір сағатқа ұсталды. Риз Ахмед тергеу кезінде полицияның оған мұсылмандық күресті ілгерілету үшін актер болғанын сұрағанын, Ирак соғысы туралы ойларын білгісі келгенін, оны сөзбен кемсіткенін және телефонына қол жеткізуден бас тартқанын мәлімдеді. Тергеушілердің бірі оны құпия хабаршы ретінде жұмыс істеуге шақыруға тырысты. Бедфордшир полициясының өкілі ешбір ер адам ұсталмағанын, бірақ терроризмге қатысты заң полицияға "күдік тудыратын жағдай болған жағдайда адамдарды тоқтатып, тексеруге" құқық беретінін түсіндірді. Ол актерлердің күдік тудыруына себеп болған әрекеттері туралы нақты мәлімет бермеді.