Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы құс түрі Speciesbox. сурет = Cape Sparrow, Passer melanurus Уолтер Сисулу ұлттық ботаникалық бағында, Йоханнесбург, Оңтүстік Африка (14727921265). jpg. сурет түсірілімі = Оңтүстік Африкадағы Рудепорттағы еркек. сурет2 = Passer melanurus. jpg. сурет2 түсірілімі = Sossusvlei, Namibia-дағы аналық. status = LC. status system = IUCN3.1. status ref =. taxon = Passer melanurus. authority = (Statius Müller, 1776). synonyms = * Loxia melanura Statius Müller, 1776. Fringilla arctuata Gmelin, 1788. synonyms ref = Еркек құстың басы көбінесе қара, бірақ әр жағында кең ақ жолақтары бар, олар көздің артынан басталып, тамаққа дейін иіліп созылады. Тамағындағы тар қара жолақ, төстің қара бөлігін бас бөлігінің қарасына жалғастырады. Күрт бөліктері сұрғылт, бүйірлері қараңғырақ. Еркек құстың мойнының артқы жағы қою сұр, ал арқасы мен иықтары жарқын қоңыр. Еркек құстың иығының астында ақ және қара қанат жолақтары бар, ал ұшқыш қауырсындары мен құйрығы сұр және қара түспен жолақталған. Кейп құстың дауысы үй құстына ұқсас, бірақ одан әлдеқайда әуенді және жұмсақ.

Таксономия

Кейп торғайы алғаш рет 1776 жылы Филипп Людвиг Статиус Мюллер Loxia melanura деп таксономиялық тұрғыдан сипаттады. Кейбір басқа ертеректегі биологтар Кейп торғайын Loxia немесе Fringilla тұқымдасына жатқызған, бірақ көбінесе ол үй торғайларымен және Ескі әлемнің басқа торғайларымен бірге Passer тұқымдасының мүшесі деп есептелді. Осы тұқымдастың ішінде морфологиялық салыстырулар мен географиялық мәліметтер Кейп торғайының қай түрге ең жақын екенін анықтауға жеткіліксіз болды. Митохондриялық ДНК филогенетикасы Кейп торғайының өзінің тұқымдасының ең алғашқы мүшелерінің бірі екенін, ол 5 миллион жылдан астам бұрын Миоценнің соңында қалған бөлігінен бөлінгенін күшті түрде көрсетті. Ол генетикалық жағынан оңтүстік сұрбас торғайға және Африканың басқа сұрбас торғайларына, сондай-ақ Орталық Азияның саксаул торғайына ең жақын, сондықтан бұл түрлер Кейп торғайының туыс түрлері немесе осыған ұқсас ерте тармақтары болуы мүмкін. Кейп торғайының түрлік атауы грек тіліндегі μέλας (melas, "қара") және ουρά (oura, "құйрық") сөздерінен алынған, ал Passer тұқымдасының аты латын тіліндегі шағын құстарды білдіретін сөзден шыққан. Кейп торғайының үш кіші түрі бар. Атаулы кіші түр Passer melanurus melanurus Оңтүстік Африканың батысында, Фри-Стейттің шығыс бөлігіне дейін таралған. Кейде melanurus кіші түріне жатқызылатын vicinus кіші түрі Фри-Стейттен шығысқа қарай Шығыс Кейп және Лесотоға дейін кездеседі. damarensis кіші түрі Анголаның оңтүстік жағалау аймақтарынан Намибия, Ботсвана және оңтүстік Зимбабвеге, сондай-ақ Оңтүстік Африканың солтүстігіне дейін таралған.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Кейп шақылдағы Африканың оңтүстігінде, Анголаның оңтүстігінде және шығысында Эсватиниге дейін қоныстанады. Кейп шақылдағы жылдық жауын-шашын мөлшері аз, 700 мм-ден төмен болатын жерлерді ұнатады, бірақ шөлді аймақтарда әдетте су арналары мен су қоймаларының жанында кездеседі. Қалалық орталықтарда да кездеседі, алайда саябақтарды, бақтарды және басқа да ашық кеңістіктерді артық көреді, ал тығыз салынған аудандарда көбейіп өнім беруі төмендеу. Ол өзінің ареалында басқа екі түрге қарағанда адамдармен жақсырақ араласады, сондықтан олармен сәтті бәсекелеседі, бірақ олар оны қуыстарға ұя салудан аластата алады.

Әлеуметтік мінез-құлық

Кейп құсы – әлеуметтік жануар, үйір-үйір болып тіршілік етеді және көбінесе отар-отар көбейеді. Қонысқан жерлерден алыс аумақтарда жылдың көп бөлігін 200-ге дейін құстан тұратын үйірлерде көшпелі түрде өткізеді. Егістік және құрылыс аймақтарында мал мен құстарға тамақ берілетін жерлерде кішірек үйірлер құрылады. Мұндай жерлерде ол басқа тұқым жейтін құстармен, мысалы, үй құсы, Кейп тоқымашысы және Euplectes туысына жататын тоқымашылармен араласады. Қалалық аймақтардағы құстар маусымды түрде үлкен үйірлер құрып, пісіп келе жатқан астықпен қоректену үшін жақын маңдағы ауылға ұшып, түнде үйірлеріне оралады. Йоханнесбургтегі Кейп құсының ерекше әлеуметтік мінез-құлқы сипатталған. 20-30 құстан тұратын топтар үлкен үйірлерден бөлініп, жерге құйрықтарымен тіреліп, бастарын жоғары көтеріп, бір-біріне жақын тұрады. Бұл топтар кейде біркелкі емес, жай секіріп қозғалады. Көбінесе құстар жерге ұшып, жер үстінде аспаздайды. Осы жиын кезінде құстар үнсіз болады және ешқандай қақтығысқа түспейді. Бұл мінез-құлықтың мәні белгісіз және ол басқа ешбір торғай түрінде байқалмаған. Астықтың ірі тұқымдары, жабайы шөптер және басқа да кішкентай өсімдіктерді артық жақсы көреді, оның ішінде бидай және хаки (Alternanthera caracasana) ең сүйіктілері. Бұталар мен жұмсақ жемістер де желінеді, бұл ауыл шаруашылығына елеулі зиян келтіреді. Құстар жәндіктерді жейді, ал балапандар, көрінетін болса, тек құрттармен қоректенеді. Кейп құсы өсімдіктердің жұмсақ жапырақтарын жейді және нектар алу үшін алоэлерді тесіп қарастырады, бірақ бұл тамақ көзінің маңызды емес.

Сүйісу және отарлар

Кейп құсқұйрығы әдетте 50–100 құстан тұратын шашыраңқы колонияларда көбейеді. Әр популяциядағы көбейіп өсетін құстардың 10–20 пайызы белгісіз себептермен колониядан тыс жерде ұялайды. Жұптар көбеймейтін топтарда қалыптасады, бірақ жұптар қалай қалыптасады немесе жұптық байланыс өмір бойы сақталады ма, белгісіз. Жұптасқан жаңа құстар ұя салуға қолайлы жер іздеп, таңертең іздейді, ал түстен кейін топтарына оралады. Орын таңдалғаннан кейін, екі құс та ұя құра бастайды. Ұя салуға жер іздеген басқа жұптар да қосылады, осылайша колония тез құрылады. Ұсыну ритуалы жеткілікті жазылмаған. Орнитолог Денис Саммерс Смит ағашта еркек құстың ұрғашының қасына секіріп, қанатын салдырып, кестен түсті қауырсындарын көтеріп көрсететін ритуалын байқаған. Екі немесе одан да көп еркек құстардың бір ұрғашыны қуалауы байқалған. Үй құсында да ұқсас ритуал бар, онда жұптасуға дайын емес ұрғашыны оның серігі қуалайды, ал басқа еркектер де қосылады. Кейп құсқұйрығындағы ритуалдың да осыған ұқсас мағынасы бар-жоқ па, белгісіз. Жұптасуға дайын болған кезде ұрғашы құс мойын созып, еркек оған мінгізеді. Үй құсымен будандасу деректері,

Ұя салу

Кейп құсқаршысы ұя салу үшін әр түрлі орындарды пайдаланады. Бұталар мен ағаштар, әсіресе акациялар, көбінесе таңдалады, ал ойықтар және басқа жабық орындар сирек кездеседі. Ұялары үйдің шатырынан, қабырғадағы өсімдіктерден, топырақ қабаттарындағы шұңқырлардан және шөп үйінділеріндегі ойықтардан табылған. Кейде Кейп құсқаршысы тоқымашылар мен қарлығаштар сияқты басқа құстардың қолданыстан шыққан ұяларын пайдаланады. Колониялардан алыс ұялайтын жұптар әдетте төменгі бұталарды немесе электр тіректерін ұя салуға таңдайды.

Жұмыртқалар мен жас

Ұяларда екіден алтыға дейін жұмыртқа болады, көбінесе үш-төрт. Жұмыртқа санының өзгеруі жас құстарға қолжетімді азық мөлшеріне байланысты. Көптеген азықтардың болуына байланысты, көбею маусымының шарықталу кезінде және Мысқұйрықтың оңтүстік ендіктерінде Ұялардағы жұмыртқа саны артық болады. Сонымен қатар, олар кейде өз түрлерінің ұяларын паразиттейді.

Адамдармен қарым-қатынас

Кейп құсқұйрығы – Оңтүстік Африканың көп бөлігіндегі адамдар қоныстанған жерлерде және егістік алқаптарында кең таралған, жақсы танымал құс. Бұл құс Лесото және Орталық Африка Республикасының пошта маркаларында да бейнеленген.