Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы Австралиялық футбол 1860 жылдары Австралиядан тыс жерде бұл спортты қабылдаған алғашқы отар ретінде ерекшеленеді және 1876 жылы Австралиядан тыс құрылған алғашқы клубтың орны болды. Спорттың ресми атауы 1890 жылы Австралазиялық футбол деп өзгертілді, бұл Жаңа Зеландияның қатысуын мойындады және ел Австралазиялық футбол кеңесінен шығарылғаннан кейін де біраз уақыт сақталды. Жарты ғасырлық үзілістен кейін, ұйымдастырылған жарыстар қайта жанданып, әуесқой спорт ретінде қарқынды дамыды. Бүгінде Жаңа Зеландияның он алты аймағының бесеуінде ұйымдастырылған жарыстар бар: Окленд (Auckland AFL); Кентербери (Canterbury AFL); Веллингтон (Wellington AFL); Вайкато (Waikato AFL) және Отаго (Otago AFL). 2016 жылдан бері Оклендтегі Солтүстік Харбор стадионында ерлер арасында, ал 2019 жылдан бастап әйелдер арасында ұлттық драфтпен төрт командалық ұлттық жарыс өткізілуде. Ұлттық құрама 2005 жылғы Австралия Футбол Халықаралық кубогында халықаралық чемпион атанды және 2012 мен 2019 жылдар аралығында AFL Академиясына қарсы жыл сайын өтеді. 2010 жылдардан бері бұл спорт Жаңа Зеландия мектептері арасында "Хокс Кубогы" ретінде жасөсперімдер деңгейінде де дамып келеді. Жаңа Зеландиядағы алғашқы Австралия Футбол лигасының матчы 1991 жылы, ал Австралиядан тыс жерде өткен алғашқы AFL премьер-лигасының матчы 2013 жылғы 25 сәуірде Веллингтонда өтті. AFL премьер-лигасының матчтарына орташа шамамен 16 027 адам қатысады. Жаңа Зеландия қазірде кәсіби командаға ие болуға лайық деп есептеледі. Жаңа Зеландиядан шыққан спортшылар кәсіби Австралиялық футбол және регби жарыстарындағы талантты ойыншылардың маңызды қоры болып табылады, сондай-ақ 2012 жылдан бері AFL New Zealand Combine өткізіліп келеді. 2010 жылдан бері AFL және AFLW клубтары 25-тен астам ойыншыны тіркеді, оның ішінде маори және еуропалық Жаңа Зеландиялықтардың ұрпақтары да бар. Уэйн Швасс 282 матч ойнап, AFL-де чемпион атанды, бұл Жаңа Зеландияда туған кез келген ойыншыдан көп. Трент Кроуд ең көп гол соқты (189), ал Джесси Тавхьяо Уордлоу AFLW-де осындай жетістіктерге ие (чемпиондық, көп матч және гол).
Australian rules football in New Zealand is notable as the first colony outside of Australia to take up the sport as early as the 1860s and was home to the first club formed outside Australia in 1876. The sport's official name was changed in 1890 to Australasian Football acknowledge New Zealand's participation and remained for some time even after the country was expelled from the Australasian Football Council. After a half century hiatus of organised competition, it has grown rapidly as an amateur sport. Today five of New Zealand's sixteen regions have organised competitions: Auckland (Auckland AFL); Canterbury (Canterbury AFL); Wellington (Wellington AFL); Waikato (Waikato AFL) and Otago (Otago AFL). A four team national competition with a national draft has been contested at the North Harbour Stadium in Auckland since 2016 for men and 2019 for women. The national team were crowned International champions at the 2005 Australian Football International Cup and competed annually against the AFL Academy between 2012 and 2019. Since the 2010s the game has also grown at junior level among New Zealand schools as the "Hawks Cup". The first Australian Football League match in New Zealand was played in 1991 and the first AFL premiership match played outside of Australia was the April 25, 2013 match held in Wellington. The average attendance for AFL premiership matches is 16,027. New Zealand is now considered as having the potential to host a professional team. The sport's athletes from New Zealand have become a major talent pool for both professional Australian rules and rugby football competitions and an AFL New Zealand Combine has been held since 2012. More than 25 players have been listed by clubs in both the AFL and the AFLW since 2010, including descendants of both Māori and European New Zealanders. Wayne Schwass played 282 matches and a premiership in the AFL, more than any other New Zealand born player, Trent Croad has kicked the most goals (189) while Jesse Tawhiao Wardlaw holds similar honours (premiership, most games and goals) in the AFLW.
Басталуы
Еуропалықтар Жаңа Зеландияға келгенге дейін, маорилер "ки о рахи" деп аталатын дәстүрлі доп ойынын ойнаған. Бұл ойын Австралиялық футболға ұқсас болған, оның ішінде допты қолмен және аяқпен қозғау, ауладан тыс ойын, қорғалған аймақтар және допты ұстау ережесі сияқты ерекшеліктері бар. 1851 жылдан бастап Крайстчерчтегі Крайст колледжі Оксфордширдегі Англия шіркеуі мектебінде ойналған мемлекеттік мектеп футболынан шабыттанған "Колледж ережесі" бойынша ойнады. Ережелердің толық мәліметтері сақталмағанмен, ойнау тәсілінің сипаттамалары Мельбурн футбол клубының ережелеріне өте ұқсас болғаны айтылады. Кейін колледж Крайстчерч футбол клубымен матчтар өткізген, ол да ұқсас ережелерді қолданған. 1850 және 1860 жылдары Жаңа Зеландияның алтын алауына Викториядан келген иммигранттардың көп бөлігі (жартысынан астам) қоныстанды, оның ішінде Отаго, Аорере және Коромандельдегілер. Олардың қоныстануы ертедегі австралиялық футболдың ықпалына ұшырады. 1863 жылы құрылған Крайстчерч футбол клубы өзінің ережелері бойынша ойнады, оның бірі – жүгіріп допты секіру (әр 4 ярд сайын), бұл ерекшелік екі жылдан кейін Виктория ережелерінде пайда болды. Клуб 1876 жылы регби ережелерін қабылдады. Австралиялық футбол алғаш рет 1868 жылы Жаңа Зеландияда ұйымдастырылды деп есептеледі. Осы жылы Нельсон футбол клубы құрылды және алғашқы екі маусымда Виктория және Ассоциация (футбол) ережелерінің аралас нұсқасын ойнады. 1860 жылдары Жаңа Зеландия порттары мен Виктория арасында тұрақты сауда болды, сондықтан Виктория ережелері иммигранттардың біріне белгілі болды. Нельсон клубы 1870 жылы Регби ережелерін қабылдаған Жаңа Зеландиядағы алғашқы клуб болды. Веллингтон футбол клубы 1871 жылдың 12 мамырында құрылды. Клуб бастапқыда Виктория ережелерін қабылдады, бірақ жақын маңдағы провинциялардың клубтары сол ережелерге сәйкес ойнайтындықтан және Нельсон клубымен матч өткізуді жоспарлағандықтан, одан кейін Регби ережелеріне ауысты. Виктория ережелері бойынша соңғы матч 1871 жылдың 24 маусымында өтті. Бірақ осымен мәселе аяқталған жоқ, клуб 1875 жылы қысқа мерзімге Виктория ережесін – допты секіруді қосты. Бірақ көп ұзамай толық Регби ережелеріне қайта оралды. 1872 жылы құрылған Дунедин футбол клубы бастапқыда өз ережелері бойынша ойнады. Көп ұзамай Дунединде екінші клуб – Одақ клубы құрылды, ол Виктория ережелерін қабылдады деп есептеледі. 1873 және 1874 жылдардағы маусымдардағы нашар ауа райы аз матчтар өткізілуіне себеп болды. Дунедин клубы 1875 жылы Ассоциация (футбол) ережелерін қабылдады, ал Одақ клубы Виктория ережелерін сақтап қалды. Клубтар келісімге келді және сол жылы клубтар арасындағы алғашқы матч 19 маусымда Виктория ережесі бойынша өтті. Бірнеше аптадан кейін екінші матч Ассоциация ережесі бойынша өтті. 1876 жылы екі клуб арасында аралас матч өтті. Бірінші тайм регби ережесі бойынша, ал екінші тайм Виктория ережесі бойынша ойналды. 1877 жылға қарай екі клуб та Регби ережелерін қабылдады. Оклендтегі футболдың алғашқы ойындары 1870 жылы Виктория және Ассоциация ережелерінің қосындысы бойынша өтті. 1873 жылы Окленд футбол клубы Веллингтон клубының екі мүшесінің сапарынан кейін Регби ережелерін қабылдады. 1875 жылдың соңында Окленд командасы алғашқы провинцияаралық Регби турниріне қатысты. Бұл Кентербери және Дунедин сияқты бірнеше кодтар ойналатын аймақтарда Регбиге қызығушылықты арттырды. Ақырында, бұл табыс одан әрі өкілдік сапарларға әкелді және Регбидің негізгі аймақтарда басым кодқа айналуына ықпал етті. Сол мақалада Дунединде және Нельсонда бірнеше клубтар құрылғандығы туралы хабарланды. Реформа клубының алғашқы жаттығу матчы 1879 жылдың 5 сәуірінде Хон қаласындағы J. Sheehan's paddock, Hobson St мекенжайында "көптеген көрермендер" алдында өтті. Алайда, 1881 жылы теңізге шыққан жалғыз футбол командасы – Австралияның (Жаңа Оңтүстік Уэльс) регби командасы болды. Бұл Австралиялық ережелерді қолдаушылардың Австралиялық ойынның Сиднейде Регбиден тез озатыны туралы сендірулерін жоюға көмектесті. Сол жылығы реакция Отагодағы Отаго регби одағына мүше 8 клубтың 5-і болды және бүкіл елдегі кодтың танымалдылығы күрт төмендеді. Бұл жағдай жергілікті деңгейде ойынның табысының үнемі төмендеуіне әкелді. 1888-1889 жылдары Жаңа Зеландияның жергілікті футбол командасының матчтарында маори командасы Викторияға барып, Ұлыбритания мен Австралияның бір жылдық турнесі аясында Викториялық ережелері бойынша ойындар өткізді. Команда сегіз ойын өткізді, үшеуін жеңіп, бесеуінде жеңілді. Олар сол кезде Викторияның жетекші клубы болған Саут Мельбурн футбол клубын жеңді.
The first games of football in Auckland were played in 1870 with the rules being a mix of Victorian and Association. In 1873, the Auckland Football Club adopted Rugby rules following a visit by two members of the Wellington Club. An Auckland team undertook the first inter provincial Rugby tour in late 1875. This sparked additional interest in Rugby in regions such as Canterbury and Dunedin where several codes were being played. Ultimately, the success of this led to further representative tours, and proved to be a catalyst for Rugby to become the dominant code in the main regions. In the same article, several clubs are also reported to have been formed in Dunedin as well as one in Nelson. The Reform club's first practice match was held in the Hon. J. Sheehan's paddock, Hobson St, on 5 April 1879 in front of a "considerable number of spectators". However, the only football team that set sail was the Australian (New South Wales) rugby side in 1881. This helped dispel assurances from Australasian Rules advocates that the Australasian game was fast overtaking Rugby in popularity in Sydney the reaction that year was that in its Otago stronghold 5 of the 8 clubs affiliated with the Otago Rugby Union and saw the code's popularity across the country plummet. The fallout would lead to the continually sharp decline in the fortunes of the game locally. The 1888 1889 New Zealand Native football team matches saw a Māori team visit Victoria, as part of a year long tour of the UK and Australia, to play a programme of Victorian Rules games. The team played eight games, winning three and losing five. It defeated South Melbourne Football Club, which at that stage was Victoria's premier club.
Жаңа ғасыр: Австралиялық ережелердің өрлеуі
1880 жылдардан бері дерлік жоқ болғаннан кейін, Австралия футболына деген қызығушылық 20 ғасырдың басында Австралиядан келген иммигранттардың толқынының арқасында қайта жанданды. 1903 жылы Крайстчерчте, эмигрант викториялықтардан құралған комитет «Австралиялық футболдың Жаңа Зеландия қауымдастығын» құрды. Лигада 4 клуб болды («Сити Уондерерс», «Сиденхэм», «Вулстон» және «Империал», ал бір жылдан кейін бесіншісі – «Карлтон» құрылды). 1904 жылы ел бойынша бірнеше лига құрылды. Веллингтонда бес клубтан тұратын лига құрылды («Сити», «Ньютаун», «Петон», «Вондерерс» және «Федерал»), ал Оклендте жаңа лигада үш клуб болды («Окленд Империал», «Виктория» және «Австрал» футбол клубтары). 1904 жылы басқа да орталықтарда клубтар құрылды, оның ішінде Данидин («Австралиялық пионер футбол клубы»), Каитангата («Wanderers»), Вайхи және Вайкино. Окленд Империал құрамында ойнаған Вик Камберленд Австралиядан келгеннен кейін жергілікті ойынға қызығушылықты арттырды. Бірінші провинцияаралық матч 1905 жылдың тамызында Веллингтон мен Крайстчерч арасында өтті. 1905 жылы Жаңа Зеландияның екі өкілі (бірі Солтүстік аралдан, екіншісі Оңтүстік аралдан) Австралазиялық футбол конференциясына қатысты, онда Австралазиялық футбол кеңесі құрылды. Солтүстік және Оңтүстік аралдар бөлек өкілдік алған жоқ. 1906 жылы Кентербери мен Веллингтон арасындағы матч 2000 көрермен жинаған регби ойынының алдында өткізілді. Окленд лигасы 1906 жылдан бастап кеңейді, оған «Eden Football Club» (1907 және 1908 жылдары Окленд Австралия футбол лигасының чемпионатында жеңіске жеткен) және жастар арасындағы белсенді жарыс қосылды. Оңтүстік аралда Инверкаргиллде тұрақты матчтар өткізіле бастады. Барлығы 1906 жылы 8 қауымдастықта 60-тан астам клуб болды, оның ішінде Окленд, Данидин, Веллингтон, Палмерстон, Крайстчерч және Нейпир орталықтары. Бірінші ұлттық ұйым, Жаңа Зеландия футбол лигасы, 1907 жылы Оклендтегі «Naval & Family» қонақүйінде құрылды, онда барлық провинциялардың өкілдері болды және ел бойынша осы спорттың өсуіне байланысты Австралияға гастрольді жоспарлауға кірісті. Отырыста NZFL ұлттық ережелер жинағын қабылдады және алғашқы президенті доктор Трейси Инглис сайланды. Алайда, 1907 жылы Австралазиялық футбол кеңесінің президенті Кон Хики Жаңа Зеландиядағы ойынның өсуіне кері соққы берді, ойын шетелде ойналғанына қарамастан, басты назар Австралияда осы спортты дамытуға, штаттар арасындағы жарыстарды ұйымдастыруға және регби танымал болып келе жатқан жерлерде оны ығыстыруға тырыспау керектігін мәлімдеді. Веллингтон 1907 жылдың шілдесінде екі провинция арасындағы матчта Кентербериді жеңді. 1908 жылы Жаңа Зеландия Жаңа Оңтүстік Уэльс және Квинсленд командаларын жеңді. Бұл мерекелік Австралазиялық футбол фестивалінде өтті, ол Мельбурн крикет алаңында Австралия футболының 50 жылдығын атап өту үшін ұйымдастырылды. 1909 жылға қарай ойын тез дамып, Окленд, Вайхи, Поверти Бэй, Кентербери, Отаго, Тайхапе және Утикада бекініп, Оңтүстік аймақтағы Инверкаргиллде лига құруға әрекеттер жасалды.
1910-шы жылдар: АХФ-ның құлдырау және шеттету науқаны
Көптеген лигалар онжылдықтың соңына қарай тез құлдырап кетті. Бұл, ішінара, австралиялық ойыншылардың көптегенінің өз елдеріне қайтуына және регби басшылығымен қарым-қатынастың ушығуына байланысты болды. Лигалар регбиден кедергі көре бастады, мысалы, Веллингтон Австралия футбол лигасы 1908 жылдан бастап «Басин Резерв» стадионына кіруден бас тартылды. Қолайлы стадиондардың жетіспеуі лиганың тарауына әкелді, ал елдің басқа лигалары да ұқсас қиындықтарға тап болды. Дегенмен, ең үлкен қиындық ойынның ішінде туды. AFC Виктория (VFL) және Оңтүстік Австралия (SAFL) құрылғаннан бері шетелдегі ойынға қолдау көрсетуді тоқтатуды қадағалап келді. Екі лига да өздерінің басымдығын сақтауға мүдделі болды және басқа елдерге бөлуге жоспарланған қаражатты Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Квинслендке қайта бағыттауды ұсынды, осылайша Австралияда ойынды ұлттық деңгейде дамытуға тырысты. Бір ғана дауыс құқығына ие болған Жаңа Зеландия өз позициясын қорғауға мүмкіндік таппады. Жаңа Зеландияның AFC делегаты Э. Л. МакКин, 1908 жылы AFC президенті Кон Хикидің (Виктория) қолдауымен, регбиге күшті бәсекелестік тудырмау үшін «әмбебап футбол» (регби лигасымен бірігу) идеясын жандандыруды бастады. Оңтүстік Австралияның делегаты Р. Ф. С. Салливан, таза австралиялық футболды қолдап, 1910 жылы Жаңа Зеландияны кеңестен шығаруға тырысты. Бұл ұсыныс қабылданбаса да, төраға Хики (Виктория) жоғары деңгейдегі жарыстарға барлық қаржыландыруды тоқтату туралы шешім қабылдады, бұл Жаңа Зеландия делегатының пікірінше, елдегі спорттың «өлім жарғысы» болды. 1911 жылы Кеңес Жаңа Зеландияға берілетін қаржыны 50 фунт стерлингке дейін төмендетті (Жаңа Оңтүстік Уэльске 225 фунт, Квинслендке 125 фунт), және оның барлығы жасөспірімдерге жұмсалуын талап етті (мұндай шектеулер Австралияның мүше мемлекеттеріне қойылған жоқ). AFC қаражатын Жаңа Зеландия мектептеріне осы ойынды енгізу үшін ғана пайдалануға талап етті. Жаңа Зеландия делегаты жоғары деңгейдегі жарыстар болмаса, мектептер бұл ойынды қабылдамайтынын қатты айтты, және бұл ақиқатқа айналды. AFC-тің қаржыландыруды тоқтатуына байланысты, дерлік барлық жоғары деңгейдегі жарыстар бір жыл ішінде таратылды. Соңғысы, Окленд жарысы, 1912 жылы клубтар жеткілікті ойыншы жинай алмағандықтан таратылды, тек жасөспірімдер жарысы жалғасты. Жаңа Зеландия 1912 жылғы үгіт-насихат қаражатының қалай жұмсалғаны туралы AFC-ге есеп бермегендіктен, 1913 жылы одан кейін қаржы берілмеді, бұл кіші жастағы жарыстардың да тарауына әкелді.
Австралиядағы регби лигасының "алып кетуі" және дүниежүзілік соғыстың әсері
Регби лигасының кеңеюі спорттың толық құлдырауына да ықпал етті. 1908 жылдан бастап Жаңа Зеландиядағы регби лигасы қарқынды дамыды және 1910 жылға қарай көптеген тәжірибелі ойыншылар жаңа нұсқаға көшуді бастады. Екі нұсқа да енгізілгеннен бері Жаңа Зеландия БАҚ Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Квинсленд арасындағы барлық нұсқалардағы штаттар аралық жарыстарға қызығушылық танытты, әсіресе регби футболының танымалдығы мен дамуын салыстыруда. Жаңа Зеландия командалары Австралияға гастрольдік сапарлар жасағанмен, AFC саясаты бойынша, Австралиялық футбол командалары ешқашан Жаңа Зеландияға келген емес. 1912 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс регби лигасы командасы гастрольдік сапарға шыққанда, Австралиялық регби лигасына назар аударылды, бұл Австралиядағы Австралиялық футболдың беделінің төмендегені туралы түсініктерді тудырды. Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Квинсленд арасындағы үлкен айырмашылықтар байқалды, сондай-ақ Сидней мен Мельбурн кәсіби лигалары арасындағы қаржылық алшақтық та қысқарды, лига ойыншыларға жақсы жалақы төлеу мүмкіндігін ұсынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, көптеген қалған ойыншылар әскерге шақырылып, код қиын жағдайға түсті. Дегенмен, соғыс код үшін толық апат болған жоқ, Австралия және Жаңа Зеландия армия корпусының құрылуы оң әсер етті. Оклендте соғыс басталғанда 8 клуб қайта құрылды және ірі науқандарға дейін үміттендірерлік өсімді көрсетті. Регби лигасының танымалдылығы артып келе жатқанда, Австралиялық Футбол Кеңесі регби лигасымен бірігу жоспарларын жандандырды, мүддесіздік төмендеген кезде өзектілігін сақтауға тырысты. Бірақ бұл регби лигасының қолына ойнады. Австралиялық регби лигасының басшылары жоспардан бас тартты, ал Жаңа Зеландиядағы регби қауымдастығы бұл жоспарды өз мүддесі үшін пайдаланды. 1914 жылы Жаңа Зеландияда таратылған қате ақпараттар бірігуді регби лигасының жоспарланған қабылдау ұсынысы деп жариялады, бұл Австралия футболын Австралияның ұлттық футболы ретінде алмастыруға бағытталған. Сондай-ақ, Жаңа Зеландияға гастрольдік сапарға шығатын Австралия ұлттық құрамасы жаңа Ұлттық Регби лигасы нұсқасы бойынша ойнайтыны хабарланды. Ұсынылған қабылдау енді "сөзсіз" деп хабарланбай қалғанда, туындаған шатасу жергілікті кодтың сеніміне нұқсан келтірді, ол соғысқа байланысты Оклендтен басқа барлық жерде тоқтатылған еді. Жаңа басымдық 1915 жылдың маусымында Сидней мен Брисбенде өтетін матчтарда Австралиядан Ұлттық лиганың кәсіби ойыншыларына қарсы күресу үшін регби лигасы командасын жіберу болды. Австралияда Австралиялық футболдың өліп бара жатқаны туралы сенім, Австралиялық футболдың орнын алмастыру үлкен матчтардың алдында жеңіл ойын ретінде ойналатындығы туралы хабарлармен күшейді. Австралиялық код соғыстан аман қалмайды деген пікірге қоса, 1916 жылы Оңтүстік Австралия Футбол лигасының жарысын тоқтатуы да кеңінен жарияланды. Австралияда кодтың қайта оралуы және NZ лигасының гастрольдік сапарының сәтсіздігінен кейін, кейбіреулер Австралияға Лига командасын жіберуге назар аударғандарына өкінді, көптеген сарапшылар, Сиднейден келген жарнамаға қарамастан, Одақтың Лигадан жоғары спектакль ұсынғанына келісті.
Австралиялық футбол кеңесінен шығарылды: 1914 жыл
Австралиялық делегаттар мен Жаңа Зеландия арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп, тілге келмейтін деңгейге жетті. 1914 жылы ойынның жай-күйі және үгіт-насихат қаражатының қолданылуы туралы 89 беттік есеп пен ұзақ пікірталас нәтижесінде кеңес Жаңа Зеландияны қайтадан құрамынан шығаруға көшті. Бұл мәселе кеңес мүшелерінің бірауыздан қолдауына ие болды және Жаңа Зеландия мүшеліктен толығымен шеттестірілді. Кеңес «Австралазия» деген атауды алып тастады.
Соғыстан кейінгі еңбектер
Дегенмен, осы жылдары кодекске деген қызығушылықты қайта жандандыруға белгілі бір күш-жігер жұмсалды. Мысалы, 1930 жылы «Спортинг Глоб» газеті арқылы Жаңа Зеландиядағы австралиялықтарға осы спортты қайтадан бастауға шақыру таралды. 1935 жылы Мельбурн қаласындағы «Аргус» газетіндегі бір мақала Австралия футбол кеңесінің осы ойынды насихаттауға жеткілікті күш жұмсамай, немқұрайлылық танытуы мүмкін екенін айтты. 1961 жылы Мельбурн футбол клубы маусым аяқталған соң Жаңа Зеландияға тур жасады, бұл VFL/AFL клубтары арасындағы алғашқы тур болды. 1965 жылы Сиднейдің «Western Suburbs Magpies» клубы Жаңа Зеландияға сапар шегіп, Оклендте 700-ден астам көрермен жиналған көрмелік матч өткізді, бұл жергілікті клубтың келуші командалармен жарысуы үшін шақыруларға себеп болды.
Қазіргі заманғы спорттың бәсекеге қабілеттілігі
1974 жылы Крайстчерчте (Кентербери Австралиялық футбол қауымдастығы), Оклендте (Окленд Австралиялық футбол лигасы) және Веллингтонда ересектер арасындағы жарыстар басталды. 1978 жылы Жаңа Зеландия ұлттық құрамасы Оңтүстік-Батыс Гиппсленд футбол қауымдастығына қарсы өтетін сынақ ойынына қатысты. Бұл ұлттық құраманың шетелде өткізген алғашқы ресми матчы болды. 1980 жылы сол кездегі басты лига VFL, теледидардан көрсету құқықтарын Жаңа Зеландияға сатты, соның ішінде Ұлы финал тікелей эфирде көрсетілді. 1984 жылы финалдық турнир де теледидардан көрсетілді. Жаңа Зеландияның Австралиялық футбол кеңесі 1980 жылдардың басында құрылып, 1983 жылдан бастап Австралия астанасымен өкілдік матчтар өткізуді сұрады. Бірақ 1990 жылдарға дейін ешқандай ұлттық фестивальға шақырылмады. 1996 жылы Австралия қорғаныс күштері Жаңа Зеландияға оқу семинарларын өткізу және ойынды насихаттау үшін келді. Арафура ойындары жаңадан құрылған «Фалькон» командасына халықаралық деңгейде бақ сынауға алғашқы мүмкіндік берді. 1995, 1997 және 1999 жылдары Жаңа Зеландия Дарвин қаласында өткен жарыста Австралиялық футболдан күміс жүлде алды, бірақ Папуа Жаңа Гвинеядан кейін екінші орынға табан тіреді. 1997 жылы Жаңа Зеландияның Австралиялық футболды дамыту қоры (NZAFDF) құрылды. 1998 жылы Жаңа Зеландияда туған Трент Кроад Австралия футбол лигасына дебют жасады, ол элиталық деңгейде сәтті мансаптың бастамасы болды. 1999 жылы NZAFDF басқару органы ретінде тіркелді және Жаңа Зеландия AFL болып өзгертілді.
Көрмелік матчтар
1991, 1998, 2000 және 2001 жылдары ресми Австралия футбол лигасының көрмелік матчтары Жаңа Зеландияда өткізілді, AFL жергілікті қолдау деңгейін бағалау үшін. Күн/Жыл Орналасқан жері Стадион Командалар Көрермендер БАҚ 5 қазан 1991 Окленд Батыс Спрингс стадионы Geelong v. St Kilda 8,500 1 наурыз 1998 Веллингтон Бассейн Резерві Мельбурн v. Сидней 7,820 29 қаңтар 2000 Веллингтон Вестпак стадионы Батыс Булдогс v. Хоторн 11,666 2001 Веллингтон Вестпак стадионы Брисбен Лайнз v. Аделаида 7,500
Халықаралық жетістік
2002 жылы өткен алғашқы Австралия футбол халықаралық кубогында Жаңа Зеландия 3-орынды иеленді. 2003 жылы жергілікті австралиялық Ник Эванс Англияға қарсы әйгілі All Blacks регби одағы құрамасы сапында дебют жасады. 2004 жылдан бері лиганың кеңейту жоспары ретінде Жаңа Зеландия Австралия футбол лигасының франшизасын құру немесе клубты көшіру мүмкіндігі талқыланды. Жаңа Зеландия командалары Ұлттық регби лигасы және А лигасы сияқты басқа футбол түрлеріндегі бірнеше австралиялық жарыстарда өнер көрсетеді. Австралия футбол лигасының халықаралық даму бөлімі бұл елді Австралия штаты ретінде қарастырды. 2005 жыл Жаңа Зеландиядағы Австралия футболы үшін маңызды жыл болды. Ұлттық құрама, "Фальконс" Папуа-Жаңа Гвинеяны жеңіп, Халықаралық кубокты ұтып алды және кейіннен Австралия елдік чемпионатына қатысуға шақырылды. 2006 жылы SKY Network Television телеарнасы арқылы AFL-дің тұрақты маусымдық матчтары алғаш рет тікелей эфирде көрсетілді. 2008 жылдың қарашасында 17 жасар Лиам Экланд AIS/AFL академиясына шақырылды. 2004 жылдан бері Жаңа Зеландияда қатысып келе жатқан және 2009 жылы құрамында Жаңа Зеландиядан 3 ойыншы болған Hawthorn Football Club, 2009 жылы дамуға қаржы бөлді, соның ішінде жасөспірімдер арасында "Hawks Cup" турнирін ұйымдастырып, таланттарды іздеу жұмыстарын жүргізді. Жаңа Зеландияның орта мектеп спорты кеңесі мақұлдағаннан кейін, спорт жасөспірімдер деңгейінде қарқынды дамыды. Тауранга қаласынан келген Курт Хизерли 2010 жылы AFL стипендиясын қабылдады.
Қатысу
2007 жылы Жаңа Зеландияда шамамен 600 аға ойыншы болды. 2010 жылы AFL мектептердегі бағдарламаларды енгізу арқылы тіркелген орта мектеп оқушыларының қатысуын арттыруды жоспарлады. 2019 жылы әйелдердің ұлттық құрамасы құрылып, Австралия Футбол Халықаралық Кубогінің әйелдер арасындағы дивизионында халықаралық дебют жасау мақсаты болды.
Қатысу
Жаңа Зеландияда Австралия ережесі бойынша өткен ойынның рекордтық көрермен саны 22 546 адамды құрайды, бұл көрсеткіш 2013 жылы Веллингтон қаласындағы Вестпак стадионында өткен матчте орнатылған. Жаңа Зеландияда өткізілетін AFL чемпионат матчтарының орташа көрермен саны 16 027 адамды құрайды.