Кіріспе

Үлкен Токиодағы көлік желісінің шолуы

Үлкен Токиодағы көлік желісіне қоғамдық және жеке темір жолдар мен автомобиль жолдарының желілері; халықаралық, ішкі және авиацияның басқа түрлері үшін әуежайлар; автобустар; мотоциклдермен жүзеге асырылатын жеткізілімдер, жаяу және велосипедпен жүру, сондай-ақ тауарлық тасымалдау кіреді. Көліктік желінің орталық нүктесі Токионың орталық бөлігінде орналасқан, бірақ Үлкен Токио аймағының барлық бөліктерінде теміржол немесе автомобиль көлігі қызметтері бар. Теңіз және әуе көлігін ұсынатын бірнеше порттар да бар. Үлкен Токиодағы қоғамдық көлік жүйесінде әлемдегі ең кең қалалық теміржол желісі басым (2014 жылдың мамыр айындағы мәліметтер бойынша, «Токио темір жолдары» тізімінде 158 желі, 48 оператор, 4714,5 км пайдаланудағы жол және 2210 станция тізімделген – әр оператор үшін станциялар қайта есептеледі), оны әртүрлі операторлар басқаратын қала маңындағы пойыздар мен метрополитендер, автобустар, трамвайлар, монорельстер және теміржол желілерін толықтыратын басқа да көлік түрлері құрайды. Аталған көрсеткіштерге Shinkansen қызметтері кірмейді. Дегенмен, әр оператор тек өзінің желісін басқаратындықтан, жүйе біртұтас емес, теміржол желілерінің жиынтығы ретінде басқарылады. Күн сайын 40 миллион жолаушы (операторлар арасында ауысқан жағдайда екі рет есептеледі) теміржол жүйесін пайдаланады (жылдық көрсеткіш – 14,6 миллиард), ал метрополитен бұл көрсеткіштің 22% құрайды, яғни күніне 8,66 миллион адам оны пайдаланады. Токио аймағында әр 4 шаршы километрге бір станциядан келеді. Магистральдық пойыз жолаушыларының тығыздығы өте жоғары – жыл сайын әр километр жолға 6 миллион адам, бұл көрсеткіш автомобильдік қалалық аймақтар арасында ең жоғары. Жаяу және велосипедпен жүру әлемнің көптеген қалаларына қарағанда кеңінен таралған. Жеке автомобильдер мен мотоциклдер қалалық көлік жүйесінде екінші дәрежелі рөл атқарады.

Ауа

Токио аймағы тығыз қоныстанғандықтан және көбінесе пойызға тәуелді болғандықтан, әуе трафигі инфрақұрылымы салыстырмалы түрде нашар дамыған. Жағдай жақында жақсарды, Токионың екі әуежайында кеңейту жүргізілді, сондай-ақ Ханеда әуежайы халықаралық рейстерді қайта қабылдауды бастады.

Негізгі әуежайлар

Аймақтағы коммерциялық рейстерге көбінесе Токионың Ота ауданындағы Ханеда әуежайы (Жапонияның ірі әуе компанияларының ішкі рейстердегі басты хабы) және Чиба префектурасының Нарита қаласындағы Нарита халықаралық әуежайы (аймаққа негізгі халықаралық қақпа және соңғы кезде кейбір ішкі рейстер үшін де жаңа хабқа айналды) қызмет көрсетеді.

Екінші реттік әуежайлар

Токионың батысындағы Чофу қаласындағы Чофу әуежайы Токионың әкімшілік құрамына кіретін Идзу аралдарына қалалық рейстерді жүзеге асырады. Кото ауданындағы Токио вертолет алаңы қоғамдық қауіпсіздік және жаңалықтарды тарату мақсатындағы рейстерге қызмет етеді. Идзу аралдарында Осимадағы Осима әуежайы, Хачидзёжимадағы Хачидзёжима әуежайы және Миякесимадағы Миякеджима әуежайы әуе тасымалын қамтамасыз етеді. Токиодан 85 км солтүстікке орналасқан Ибараки әуежайы бюджеттік авиакомпаниялар үшін транзиттік пункт болып табылады, Саппороға бағытталған рейстер ең танымал. Токиодан 175 км оңтүстік-батысқа қарай орналасқан Шидзуока әуежайы Шидзуока тұрғындары үшін Токио немесе Нагоядағы әуежайларға қарағанда ыңғайлырақ балама болуға тырысады, алайда аталған әуежайлардың ешқайсысы Нарита немесе Ханеда әуежайларынан маңызды көлемде трафик алып тастаған жоқ және бұрынғыдай көмекші рөлде қалуда.

Тікұшақ айлақтары

Токиода вертолетпен тасымалдау қызметтері де шектеулі, соның ішінде біреуі Нарита әуежайын Токио орталығымен байланыстырады.

Статистикалық профиль

Темір жол Токиодағы басты көлік түрі болып табылады. Үлкен Токио әлемдегі ең кең қалалық теміржол желісіне және ең көп пайдаланылатын жүйеге ие, күніне метро аймағында 40 миллион жолаушы (желілер арасындағы ауысулар екі рет есептеледі), ал метро аймағының халқы 36 миллион адамды құрайды. Сонымен қатар, 3 жақын маңайдағы тығыз қоныстанған қалалық облыстарда бірнеше жүз мыңнан астам адам тұрады. 121 жолаушылар теміржол желісінде 30 оператор жұмыс істейді (102 Токио қаласына, ал 19 - Үлкен Токиоға, бірақ Токио қаласының орталық бөлігіне емес) қызмет көрсетеді, шамамен 12 кабельдік жолдарды есептемегенде.

Ерекшеліктері

Әлемдегі көптеген ірі қалалардан ерекшелігі, Токио теміржол жүйесі бірыңғай, орталықтандырылған желі емес, керісінше, әртүрлі деңгейде байланысқан көптеген жеке меншіктегі және басқарылатын жүйелерден тұрады. Токиодағы көптеген желілер жеке меншікте, қаржыландырылады және басқарылады, алайда Тоэй метрополитені мен Токио метрополитені сияқты кейбіреулеріне үкімет тікелей немесе жанама түрде қолдау көрсетеді. Аймақтың әрбір теміржол компаниясы көбінесе тек өзінің картасын көрсетеді, маңызды ауысу пункттерін белгілеп, метро аймағының қалған желісін назарға алмайды. Желінің маңызды ерекшелігі – кейбір желілер арасындағы үздіксіз байланысты қамтамасыз ететін кең ауқымды және экспресс қызметтер; мысалы, Нарита-Ханеда бағыты 6 жеке және тәуелсіз операторлардың жолдарын біріктіреді. Қала маңындағы теміржолдар мен метро желілері де тығыз байланысқан. Көбінесе қала маңынан келетін жиі және сыйымды пойыздар тікелей метро желісіне өтіп, Токио орталығына қызмет көрсетеді, кейде қаланың екінші жағына шығып, басқа компанияның қала маңындағы желілеріне қызмет көрсетеді, бұл S-bahn желісі сияқты жұмыс істейді. Синдзюку станциясы жолаушылар ағыны бойынша әлемдегі ең жұқ жүрген станция болып табылады. Токио теміржолдары әдетте түнгі жартысына дейін жұмыс істейді, ал станциялар таңғы сағат 1-ге дейін жабылады.

Бұрынғы кезде, ең көп жүргіншілер болатын уақытта пойыздар тығыз болып, адамдарды «ошия» деп аталатын адамдар итеріп отырды, бұл 1960-1980 жылдардағы өркендеу кезеңінде жиі кездесетін жағдай еді. Үлкен Токио теміржолдарындағы жаңартулар негізінен қызметтерді жақсартуға және деңгейлерді бөліп өткізуге бағытталған.

Корпоративтік желілер

Корпорациялар өздерінің желілерін иеленгендіктен, қаржылағандықтан, насихаттағандықтан және басқарғандықтан, бұл жоғары фрагментацияға және компанияларға тиесілі станциялардың көбеюіне алып келеді. Соңғы пайдаланушы көздеген жеріне жету үшін бірнеше компанияның бақылауынан өтуі мүмкін, бұл қосымша шығындарға себеп болады (әдетте, сапар неғұрлым ұзақ болса, километр бағасы соғұрлым төмен болады). Бұл басқа елдердегі жағдайдан өзгеше, онда тарифтер бірыңғай жүйеде есептеледі. Туристер үшін бірнеше операторлар арасында ауысу және метро аймағындағы бір мақсатқа жету үшін бірнеше рет төлеу қиындық тудырып, қымбатқа түсуі мүмкін. Жергілікті тұрғындар көбінесе белгілі бір бағыт үшін нақты бір компанияның қызметін пайдаланады және сол компанияның станциясына дейін жаяу немесе велосипедпен барады, осылайша қалаған жерге жақынрақ орналасқан басқа компанияға ауысу және қосымша төлем жасау қажеттілігінен құтылады.

Жапония темір жолы

Шығыс Жапония теміржол компаниясы, немесе JR East – әлемдегі ең ірі жолаушылар теміржол компаниясы. Ол Үлкен Токио аймағында (сондай-ақ, Солтүстік-Шығыс Хоншүдің қалған бөлігінде) пойыздарды пайдаланады. Ұзақ қашықтыққа жүретін бірнеше шинкансен ("оқ пойыз") бағыттарын басқарумен қатар, JR East Токионың ең ірі қалалық теміржол желісін басқарады. Бұл желіге Токио орталығын айналатын Яманоте желісі; Сайтама мен Йокогама арасындағы Кейхин-Тохоку желісі; Сайтамаға және одан әрі созылатын Уцуномия желісі (Тохоку магистральдық желісінің бір бөлігі); Батыс Токиоға қарай Чюо желісі; Чибаға дейін Собу желісі, Чюо-Собу желісі және Кейё желісі; Канагаваға дейін Йокогама, Токайдо және Йокосука желілері кіреді. Қала орталығынан тысқары кең желі құратын көптеген қосымша желілер қала маңындағы саяхаттарды қамтамасыз етеді. Олардың ішінде Хачико, Ицукайчи, Жобан, Жоэцу, Кавагоэ, Мусашино, Оме, Негиси, Намбу, Сагами, Такасаки және Цуруми желілері бар. Барлығында, JR Үлкен Токио аймағында 23 желіде жұмыс істейді. JR East сонымен қатар Токио монорельсінің басым акционері болып табылады, ол әлемдегі ең табысты монорельс желілерінің бірі.

Үлкен Токиоға қызмет көрсететін басқа темір жол операторлары

Аймақтық темір жолдар қала маңынан Токионың орталығына жолаушыларды тасымалдайды. Бұған Токиоға қызмет көрсететін, жалпы саны 55 желіге ие және оларды басқаратын бірнеше жеке темір жол желілері кіреді. Осы операторлар Токиодан тыс жерде тағы 24 желіде, сондай-ақ туристік бағыттағы бірнеше әуе көтерілісі мен фуникулерлер арқылы жұмыс істейді. Кейхин электрлік экспресс темір жолы (Keikyu): Шинагава станциясынан Канагава мен Ханеда әуежайына қатынайды. Бес желі. Keio Corporation: Синдзюку және Шибуя станцияларынан Токионың батысына қарай жұмыс істейді. Алты желі. Кейсей электр темір жолы: Кейсей Уэно станциясынан Чибаға (Нарита халықаралық әуежайын қоса алғанда) қатынайды. Жеті желі. Одакиу электр темір жолы: Синдзюку станциясынан Канагаваға, ең әйгілісі Одавара, Еносима және Хаконеге қатынайды. Үш желі. Сейбу темір жолы: Сейбу Синдзюку және Икебукуро станцияларынан Токионың батысына қатынайды. Он үш желі. Тобу темір жолы: Икебукуро және Асакуса станцияларынан Сайтама, Гунма және Точигиге қатынайды. Он екі желі. Токиу корпорациясы (Tokyu): Шибуя және Мегуро станцияларынан оңтүстік Токио мен Йокогамаға қатынайды. Сегіз желі. Сагами темір жолы (Sotetsu): Йокогама станциясынан шығыс Канагаваға қатынайды және Шығыс Канагава темір жолы арқылы Токио мен Сайтамаға JR және Tokyu желілерімен байланысқан қызмет көрсетеді. Үш желі. Метрополитен қалааралық теміржол компаниясы (Tsukuba Express немесе TX): Акихабара станциясын Цукубамен байланыстырады. Бір желі. Кейбір жеке және мемлекеттік тасымалдаушылар Токио шекараларында жұмыс істейді. Токионың жағалау аймағының жылдам транзиті: Токио жағалауындағы Одайбаға дейінгі Ринкай желісін басқарады. Токио монорелісі: Токионың орталығын Ханеда әуежайымен байланыстырады. Юрикамоме: Токио жағалауы мен Одайбаға жолаушыларды тасымалдайтын көлік. Тама Тоши монорелісі: Батыс Токио арқылы солтүстік-оңтүстік бағытта жүретін қала маңындағы көлік желісі.

Автобустар мен трамвайлар

Токио аймағындағы қоғамдық автобустар көбінесе екіншілік рөл атқарады, автобус жолаушыларын пойыз станцияларына және олардан тасымалдауға көмектеседі. Алыс қашыққа жүретін автобустар, теміржолмен нашар қамтылған аймақтардағы автобустар (мұндайлары көп емес) және багажы бар адамдарға арналған әуежай автобустары бұл ережеден тыс. Токио қалалық көлік бюросы негізінен 23 арнайы ауданда Тоэй автобустарын басқарады, ал жеке автобус компаниялары (көбінесе жоғарыда аталған ірі пойыз операторларының еншілес компаниялары) басқа автобус бағыттарын, сондай-ақ Кавасаки қалалық автобусы, Йокогама қалалық автобусы сияқты басқа қала әкімдіктері де басқарады. Toei автобустарының бір сапарының бағасы 210 иен, ал көптеген басқа компаниялар қашықтыққа қарай ақы алады. Кейбір пойыз операторлары автобус пен пойызға біріктірілген билеттер ұсынады; балаларға, зейнеткерлерге және мүмкіндігі шектеулі адамдарға арнайы бағалар қолданылады. Кейбір бағыттарда қимыл-қозғалысы шектеулі жолаушыларға көмектесу үшін тізе бүгіп түсетін мүмкіндігі бар төмендетілген еденді автобустар бар. Бұрынғы Токио Тоден трамвай желісі 213 шақырымдық рельсте 41 бағыттан тұрды. Қазір Токиода бір трамвай және бір жеңіл рельстік желі бар.

Таксилер

Таксилер автобустар сияқты біршама ұқсас қызмет атқарады, теміржол жүйесін толықтырып, әсіресе көптеген теміржол желілері түн ортасынан кейін жұмысын тоқтатқанда маңызды рөл атқарады. Іскерлік сапармен қала ішінде жүретін адамдар көбінесе ыңғайлылығы үшін такси таңдайды, сондай-ақ шағын топта саяхаттайтындар да таксині жақсы көреді. 2007 жылғы мәліметтерге сәйкес, таксидің алғашқы екі километрі 710 иен (~ 7,89 доллар, 90 иен 1 АҚШ долларына тең), ал одан кейін әр 288 метр үшін 90 иен, яғни шамамен километріне 312,5 иен төленеді. Көптеген компаниялар 22:00 мен 5:00 аралығында бағаны 20 пайызға өсіреді, бірақ бәсекелестік күшті нарықта кейбір компаниялар бағаны төмен ұстап тұрады.

Жылдам жолдар

Шуто автокөлік жолы желісі Токионың орталық бөлігін қамтиды, қалааралық автокөлік жолдарын байланыстырады, негізінен қала ішіндегі және жүк тасымалдау қозғалысына қызмет етеді. Бейшор жолы Токионың айналысын жасап, Канагава префектурасынан Токио шығанағындағы жасанды аралдардың арасымен, үстінен және астынан Чиба префектурасына дейін созылады. Токио шығанағының астынан өтетін Токио шығанағының Аква желісі Кавасакиді Чиба префектурасындағы Кисарасумен байланыстырады. Маңызды аймақтық автокөлік жолдарына Токио ішкі айналмалы автокөлік жолы, Токио сыртқы айналмалы автокөлік жолы, Үшінші Токио-Йокогама жолы және Токио-Чиба жолы жатады. Қазіргі уақытта салынып жатқан (кейбір бөлімдері пайдалануда) Орталық астаналық аудан автожолы аймақтың маңызды айналасы болады. Томей автокөлік жолы, Чюо автокөлік жолы, Кан-Эцу автокөлік жолы және Тохоку автокөлік жолы сияқты көптеген алыс қашықтыққа арналған автокөлік жолдары Токиода түйіседі.

Жеке/коммерциялық автокөліктер

Жеке және коммерциялық автомобильдер елдің басқа аймақтарына қарағанда аз адамдарға тиесілі. 13 миллионнан астам халқы бар Токио қаласында 2014 жылы 4 миллионнан кем көлік тіркелген. Токиодағы автомобильдердің орташа көлемі елдің қалған бөлігінен ірі, олардың тек 20,1% "кей" автомобильдерін құрайды. Дегенмен, ол ұлттық деңгейде "кей" автомобильдерінің жыл сайын артып келе жатқан танымалдылығының үрдісін ұстанып келеді.

Жолаушылар паромдары

Ішкі көлік үшін маңызды бағыт – Токио шығанағын кесіп өтетін Йокосука (Канагава облысы) мен Фуцу (Чиба облысы) арасындағы автомобиль-жолаушылар паромдары жүретін Токио Ван Паром қызметі. Шығанақтың ішіндегі басқа да жолаушылар тасымалы көбінесе саябақты круиздер ретінде қолданылады, мысалы, Токиодағы «Токио круиздік кемесі» және «Токио Мизубе» желісі, ал Йокогамадағы «Порт қызметі» мен «Кейхин паром қайығы». Шығанақтан тысқары, Токио немесе Йокогама порттарынан Идзу аралдарына, Огасавара аралдарына, Сикоку, Кюсю, Амами аралдарына және Окинаваға автомобиль-жолаушылар паромдары қатынайды. Хоккайдоға автомобиль-жолаушылар паромдары Ибараки облысындағы Оарай портынан жүреді. Токио агломерациясында Docomo Bike Shares, Hello Cycling және Luup велосипед бөлісу қызметтері ең танымал. Docomo Bike Shares велосипед бөлісу жүйесін пайдалану бойынша ең үлкен үлеске ие. Дегенмен, Docomo велосипед бөлісу нарығында басым жеткізуші ретінде кеңінен танылса да, көптеген адамдар оны сенімсіз және пайдалануға қиын жүйе деп санайды, өйткені оның iOS қолданбалар дүкеніндегі бағасы 2,1 жұлдызды, ал Trip Adviser-де 2 жұлдызды.