Кіріспе

Яманоте желісі (жапонша: 山手線) – Шығыс Жапония теміржол компаниясы (JR East) басқаратын Токио қаласындағы айналма жол. Бұл Токионың ең қызықты және маңызды желілерінің бірі болып табылады, Маруноути, Юракучо/Гинза аймағы, Синагава, Шибуя, Шинжуку, Икебукуро және Уэно сияқты Токионың көптеген маңызды станциялары мен қалалық орталықтарын байланыстырады. Оның 30 станциясының екеуін қоспағанда, барлық станциялары басқа теміржол немесе жер асты (метро) желілерімен байланысқан. JR East ішінде "Яманоте желісі" Шинджуку арқылы Синагава мен Табата арасындағы төрт жолды дәліз ретінде белгіленеді. Бұл дәліз Яманоте айналма жолындағы пойыздар пайдаланатын бір жұп рельстерден және Сайкио және Шонан-Шинжуку желілерінің пойыздары, сондай-ақ кейбір жылдам қызметтер мен жүк пойыздары пайдаланатын "Яманоте жүк желісі" деп аталатын тағы бір параллель рельстер жұбынан тұрады. Күнделікті қолданыста, карталарда және станция табельдерінде "Яманоте желісі" – бұл Яманоте дәлізі арқылы Синджуку станциясынан өтіп, Токио станциясы арқылы Төхоку және Токайдо магистральдық желілерінің орталық бөліктері арасында айналатын айналма қызмет (сонымен қатар "жүйе" деп те аталады). (Егер басқаша көрсетілмесе, осы мақалада осы анықтама қолданылады.)

Қызметтің негізгі сипаты

Пойыздар сағат 04:26-дан келесі күні сағат 01:04-ке дейін, ең көп жүктеме кезінде 2 минут сайын, ал қалған уақытта 4 минут сайын кетеді. Толық айналым 59-дан 65 минутқа дейін созылады. Барлық пойыздар әр стансада тоқтайды. Пойыздар қызметке қосылып, алынып тасталады (кестелік мақсаттар үшін бұл желінің бастапқы және соңғы станциясы болып табылады) және кейде кейбір пойыздар таңертең Тамачиден басталып, кешке соңғы стансада аяқталады. Сағат тілімен жүретін пойыздар сотомавари (外回り) деп, ал сағат тіліне қарсы жүретін пойыздар учи мавари (内回り) деп аталады. (Жапонияда пойыздар, жол қозғалысы сияқты, сол жақтан жүреді.) Бұл желі сонымен қатар Токиодан тыс жерлерден JR билеттері үшін тарифтік аймақ ретінде де қызмет етеді, бұл кез келген JR стансасына немесе оның ішінде саяхаттауға мүмкіндік береді. Бұл Яманоте желісінің стансаларына, сондай-ақ Чуо-Собу және Чуо жылдам желілеріне, сонымен қатар ... және ... арасында да қатысты. Яманоте желісіндегі барлық пойыз вагондарының, станса белгілерінің және схемалардың түсі JNR Сары-Жасыл №6 (■, Munsell коды 7.5GY 6.5/7.8) болып табылады, ол жапон тілінде «жапондық бұталық сойқышы» (ウグイス色) деп аталады.

Жүргізушілер саны мен адам көптігі

Яманоте желісі Токионың басты жолаушылар тораптары мен коммерциялық аймақтарын байланыстыратын орталық орналасқандықтан, бұл желі өте қарсы алады. 1990 жылдары желінің кейбір бөлімдері 250%-дан астам жүкпен жұмыс істеді, 2000 жылдардың көп бөлігінде 200%-дан жоғары деңгейді сақтап тұрды, ал 2018 жылы көп бөлігі 150%-дан төмен түсті. Бұл Яманоте желісіне іріктемелі және жиі кететін пойздар қосылуымен, сондай-ақ Токио метрополитені және Уэно-Токио желісі сияқты параллель жеңілдету желілерінің ашылуына байланысты. Сағаттардағы ең жоғары тығыздық шамамен 158% құрайды. 2018 жылы Яманоте желісінің жолаушылар интенсивтілігі 1 134 963 жолаушы-шақырым / км құрады. Дегенмен, екі жағдайда да "Яманоте желісі" Шинджуку арқылы Шинагава мен Табата станциялары арасындағы JR East-тің ішкі анықтамасына сәйкес толық теміржол дәлізін білдіреді, бұл Сайкио және Шоннан-Шинджуку желілерінің параллель Яманоте жүк желісіндегі жолаушыларын қамтиды. Ал Токио арқылы Табата мен Шинагава станциялары арасындағы Яманоте желісінің жолаушылар саны есептен шығарылып, Тохоку және Токайдо магистральдарының бөлігі ретінде қарастырылады.

Атауы

"Яманоте" сөзбе-сөз ішкі, төбелі аудандар немесе тау етегі аймақтарын білдіреді (теңізге жақын аймақтардан өзгеше). Токиода "Яманоте" Яманоте желісінің батыс жағы бойында орналасқан. Бұл сөз жапон тіліндегі "яма" – "тау", "но" – меншік жалғауы және "те" – "қол" деген мағынаны білдіретін морфемалардан тұрады, сондықтан сөзбе-сөз "таудың қолы" деп аударылады, бұл ағылшын тіліндегі "foothills" терминіне ұқсас. Яманоте сен жапон тілінде ресми түрде кана "но" (の、ノ)сыз жазылады, бұл оның баспа түрінде айтылуын екіұшты етеді. Мүмкін, бұл таңбалар Яманоте желісінің батыс жағына параллель жүретін Ямате дори (Ямате көшесі) сияқты "ямате" деп те айтылуы мүмкін. Кобедегі Сейшин Яматэ желісі және Йокогаманың Яматэ ауданы да осы айтылуды қолданады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін SCAP барлық пойыз жарнамаларын латын әрпіне аударуға бұйрық берді, соның салдарынан Яманоте желісі "Ямате желісі" деп латынша жазылды. Осылайша, 1971 жылға дейін бұл желі "Яманоте" және "Яматэ" деп екі атаумен белгілі болды, содан кейін Жапон Ұлттық темір жолдары оның атауын қайтадан "Яманоте" деп өзгертті. Дегенмен, кейбір егде жастағы адамдар әлі де оны "Яматэ желісі" деп атайды.

Тарих

Қазіргі Яманоте желісінің алдыңғысы 1885 жылы 1 наурызда Ниппон теміржол компаниясы ашып, оңтүстіктегі Шинагава станциясы мен солтүстіктегі Акабане станциясының арасында жұмыс істеді. 1903 жылы 1 сәуірде шеңбердің жоғарғы бөлігі (арақашықтығы ) ашылды, ал екі желі де 1909 жылы 12 қазанда Яманоте желісі болып біріктірілді. 1925 жылы аяқталған параллельді жүк тасымалы желісі Шинагава мен Табата арасындағы шеңбердің ішкі жағымен өтті. Соғысқа дейінгі кезеңде Теміржол министрлігі жеке қала маңындағы теміржол компанияларына Яманоте желісін олардың терминал станцияларынан Токионың орталық аудандарына дейін өтетін жаңа желілерге рұқсат бермеді, бұл компанияларды желідегі станцияларда қызмет көрсетуді тоқтатуға мәжбүр етті. Бұл саясат Яманоте желісінің негізгі ауысу нүктелері айналасында жаңа қалалық орталықтардың (新都心、副都心) дамуына әкелді, әсіресе және (қазір әлемдегі ең көп жолаушы тасымалдайтын екі теміржол станциясы). Қазіргі Яманоте желісі 1956 жылы 19 қарашада Кехинь Тохоку желісінен бөлініп, Шинагава мен арасындағы шеңбердің шығыс жағында өз рельстерін алғаннан кейін құрылды. 2020 жылы 14 наурызда жаңа станция, Таканава шлюз станциясы ашылды. Бұл станция Шинагава мен Тамачи станциялары арасында Яманоте желісі мен Кейхин Тохоку желісінде салынды, бұл 1971 жылы Ниши Ниппори салынғалы бері желідегі алғашқы жаңа станция болды. Шинагава мен Тамачи станцияларының арасындағы қашықтық - , бұл Яманоте желісіндегі станциялар арасындағы ең ұзын учаске.