Кіріспе

Австралиялық тарихшы Аллан Джордж Бромли (1 ақпан 1947 жыл - 16 тамыз 2002 жыл) – есептеу тарихы саласындағы Австралия ғалымы. Ол ертедегі есептеулердің көптеген жақтары бойынша әлемдік деңгейдегі сарапшыға айналып, механикалық калькуляторларды ең көп жинаған адамдардың бірі болды. Чарльз Бэббидждің есептеу машиналарын зерттеу жұмысы – Аллан Бромлидің ең маңызды мұрасы. 2000 жылғы қазан-желтоқсан айларындағы IEEE Annals of the History of Computing журналы осы тақырыптағы зерттеулерінің жоғары сапасы үшін оған арналды. Майкл Т. Райтпен бірлесіп Антикитера механизмін зерттеу нәтижесінде осы ежелгі аналогтық компьютердің алғашқы жұмыс істейтін үлгісі жасалды. Бромли Сидней университетінде доцент қызметін атқарды. Оның басты ғылыми қызығушылығы – компьютерлер тарихы. Ол Ходжкин лимфомасынан көз жұмды.

Өмірбаян

Бромли 1947 жылғы 1 ақпанда дүниеге келді. Ол екінші дүниежүзілік соғыста Жаңа Гвинеяда қаза тапқан ағасы Аллан және 1962 жылғы 8 тамызда қайтыс болған әкесі Джорджтың құрметіне аталды. Бромли Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Хоксбери өзенінің жағасындағы Фриманс Ричтегі тарихи "Санни Корнер" үйінде өсті. Ол Ричмонд орта мектебін бітірді және 1964 жылы 17 жасында академиялық жетістіктері үшін Сидней университетінде ғылымды оқуға стипендия алды. 1963 жылы Сидней университетінің Жазғы ғылым мектебіндегі Ядролық зерттеулер қорының медалімен марапатталды. Бромли 1967 жылы физика бойынша үздік дипломмен бітірді және астрофизика саласында ғылыми дәреже алу үшін оқуын жалғастырды. 1971 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Оның жұлдызаралық газ бұлттарынан мазерлік сәуле шығару туралы докторлық жұмысы жоғары дәрежелі полиномдарды қолданып кең көлемде есептеулер жасауды қажет етті және оның компьютерлерге деген қызығушылығын оятты. Бромли механикалық өнертабыстар тарихымен қызығушылық танытты және Чарльз Бэббидждің тұлғасын білді. Бэббиджтің құжаттарын ешкім егжей-тегжейлі зертпеген еді. Бромли кенеттен мансабын өзгертіп, тарихшы болуға шешім қабылдады және 1979 жылы Лондонның Ғылым мұражайында Бэббиджтің құжаттарымен жұмыс істеу үшін бір жылдық демалысқа шықты. Ол тапқан нәрселер таң қалдырды: Бэббидждің 6000-нан астам беттен тұратын түсініксіз жазбалары, 300 машиналық суреттері және жүздеген нотаттары. Олар Бромлиді келесі бірнеше жылға бауырсады. Осы кезеңде ол Янн Макеписке үйленді. Бромли Лондонның Ғылым мұражайын 1847-1849 жылдар аралығында жобаланған Бэббидждің №2 Айырмашылық қозғалтқышын салуға көндірді, ол 1989-1991 жылдар аралығында салынды. Бэббидждің машиналарынан кейін Бромли басқа тарихи есептеу артефактілеріне көшті. Ол Антикитера механизмін зерттеуде маңызды жаңалықтар ашты, оны 1950 жылдардың соңында Йель университетінің тарихшысы Дерек де Солла Прайс танымал еткен. Прайс б.з.б. 50 жылға дейін жасалған механизмнің астрономиялық есептеу құралы болғанын болжаған. Бромлидің астрофизикадағы тәжірибесі көмектесті, ол Афинаға бірнеше сапар жасап, ішкі механизмдердің рентген суреттерін алды. Сиднейдегі сағатшы Фрэнк Персивалдың көмегімен олар жұмыс істейтін реконструкция жасады. 2000 жылдың қараша айында Бромлиге "Ерен қызметі үшін" сыйлығы табысталды және ол Сиднейдегі Powerhouse мұражайының құрметті мүшесі аталды. 1998 жылы ұзақ аурудан кейін оған Ходжкин лимфомасы деген диагноз қойылды. Ол сол кезде Энн Митчеллмен танысты және 2000 жылғы 15 сәуірде олар үйленді. 2002 жылғы 16 тамызда қайтыс болды.

Жинақтар

Бромли 1979 жылы механикалық калькуляторларды жинай бастады. Бір жыл өткен соң оның жинағында-ақ алтымыш дана болды. Көп ұзамай ол Сидней университетінің компьютерлік ғылымдар факультеті орналасқан ғимараттың артқы фойесінде көрсетілген ескі компьютерлер коллекциясына жауапкер болды. Үйінде оның механикалық калькуляторлар, есептеу сызғыштары және осы сияқты көптеген заттардан тұратын жеке жинағы болды. Ол Австралиядағы мұражайларға, әсіресе Сиднейдегі Powerhouse Museum және Australian Computer Museum Society Inc. мұражайларына көптеген экспонаттарды ынталандырып берді. Оның коллекциясында сирек кездесетін бірнеше заттар бар еді. Басты орынды бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін британ үкіметі әзірлеген және құрастырған төрт механикалық зениттік артиллериялық есептегіш иеленді. Шамамен жарты тонна салмақты құрайтын бұл машиналар механикалық есептеудің қарыштап дамыған деңгейін көрсетеді; олар алғаш рет Испания азамат соғысында, ал екінші дүниежүзілік соғыста кеңінен қолданылды. Олар нақты уақыт режимінде жұмыс істеді және 10 000 метрге дейінгі қашықтықтағы ұшаққа 10 метрлік қателікпен снарядты жару үшін ату бұрышын анықтауға қабілетті болды.

Чарльз Бэббидждің есептеу машиналары

Аллан Бромлидің ғылыми еңбегінің бір бөлігі – Чарльз Бэббидждің бір ғасырдан астам бұрын жобалаған айырмашылық машинасы мен аналитикалық машинасының бастапқы суреттерін Лондонның Ғылым мұражайы кітапханасында зерттеу болды. Осы зерттеулер мен ең толыққанды талдау және түсіндірулер Дорон Свайдтың жетекшілігімен екі «Айырмашылық машинасы №2» қайта құрылуына алып келді.

Антикитера механизмі

Бромли Антикитера механизмінің ішінара қайта құрамын жасады, ол ең көне (сақталған) тісті механизмдердің бірі. Сидней сағатшысы Фрэнк Персивальмен бірге жұмыс істеп, ол Дерек Дж. де Солла Прайстың бұрынғы реконструкциясын жетілдірді. Прайстың теориясын Мекано бөлшектерін пайдаланып сынағаннан кейін, Бромли механизмнің жұмыс істемейтінін анықтады. Персивальмен бірге жұмыс істеген ол тұтқаның қызметін өзгертіп, құрылғыны жақсартты, сонда бір толық айналыс бір күнге сәйкес келеді, ол ең қарапайым астрономиялық бірлік деп санады. Бромли Прайс қолданғандай бірдей бөлшектермен жұмыс істеді, бірақ механизмдегі бос орын бастапқыда бірнеше қосымша тісті дөңгелектерге арналған болуы мүмкін деп күдіктенді. Бромлидің тағы бір табысы 15 және 63 тісі бар тістік тізбегіне қатысты, Прайс оның мақсатын анықтай алмады. Прайс бұл сандармен жұмыс істеудің қиын екенін ойлады және оларды 16 мен 64-ке түзету керек деп болжады, бұл құрылғыда төрт жылдық циклді іске қосуға мүмкіндік береді деп есептеді. Бромли 15 және 63 тістің бастапқы санын қолданып, тізбектің циклы төрт жарым жыл екенін анықтады; мұндай циклдердің төртеуі 18 жылға тең, бұл күн тұтылуының циклына сәйкес келеді. Осы тістік тізбегімен механизм дұрыс жұмыс істеді, көрсеткіш әрбір жаңа ай үшін жаңа шаршыға жылды, тұтқа бұрылғанда, яғни дисктегі әрбір шаршы бір айды білдіреді. 223 ай немесе 18 жыл ішінде толық цикл көрсетіледі.