Кіріспе
Операциялық жүйені қалпына келтіруге арналған медиа. "Қалпына келтіру дискісі" (немесе "Дискі"), "құтқару дискісі/дискісі" және "апаттық дискісі" терминдерінің барлығы сыртқы құрылғыдан – мысалы, USB-флешкадан – жүктелу мүмкіндігін білдіреді, бұл құрылғыда дербес жұмыс істейтін операциялық жүйе болады: ішкі қатты дискіге тәуелсіз жүктелетін дискі/дискі болуы мүмкін, немесе қандай да бір себеппен жұмыс істемейтін операциялық жүйе емес. Қалпына келтірудің немесе құтқарудың мақсаты – қатты дискідегі деректерді жоғалту емес; қалпына келтірудің мақсаты – операциялық жүйенің жұмыс істеуін қалпына келтіру (содан кейін соңғы резервтік көшірмелердің мазмұнын қалпына келтіру). Құтқару/қалпына келтіру құралы компьютердің бастапқы зауыттық күйін немесе OEM (түпнұсқа жабдық өндірушісі) немесе қолданушы орнатқан артықшылықты күйін сақтайтын медианы пайдаланады. OEM-мен бірге келетін медиалар көбінесе пайдаланушыға қатты дискіні қайта форматтауға және операциялық жүйені және алдын ала орнатылған бағдарламалық жасақтаманы компьютер жіберілген кездегідей қайта орнатуға мүмкіндік беретін қалпына келтіру құралдары болып табылады. Көптеген қазіргі заманғы жүйелер физикалық қалпына келтіру дискісін пайдаланудан бас тартып, оның орнына осы бағдарламалық жасақтаманы қатты дискідегі жеке бөлімде сақтайды.
The terms Recovery disc (or Disk), Rescue Disk/Disc and Emergency Disk all refer to a capability to boot from an external device, possibly a thumb drive, that includes a self running operating system: the ability to be a boot disk/Disc that runs independent of an internal hard drive that may be failing, or for some other reason is not the operating system to be run. The focus of recovery or rescue is not to lose the data files on the hard drive; the focus of restore is to restore the operating system's functionality (and subsequently restore the contents of one's latest backups). The rescue/recovery tool uses media containing a backup of the original factory condition or a favored condition of a computer as configured by an OEM (original equipment manufacturer) or an end user. OEM supplied media are often restore tools shipped with computers to allow the user to reformat the hard drive and reinstall the operating system and pre installed software as it was when it was shipped. Many modern systems have eliminated use of a physical recovery disc and instead store this software in a separate partition on the hard disk itself.
Шолу
Жүйемен бірге келген құралдардың орнына, жеке құтқару/қалпына келтіру дискісін жасауға болады. Macintosh компьютеріндегі құралдың атауы – Disk First Aid, ал Windows жүйелерінде дискіні жасау функциясы бар.
Қайта қалпына келтіру бөліктері
Қазіргі заманғы көптеген компьютерлер қалпына келтіру (бұзбайтын) немесе қайта орнату (бұзатын) құралын CD-ROM немесе DVD-де емес, қатты дискінің бөліміне сақтайды. Олар әдетте жүйе іске қосылғанда белгілі бір пернелер тізбегін пайдаланып қол жеткізіледі. Бұл өндірушіге шығынды азайтады, бірақ пайдаланушыны қатты дискінің бұзылу қаупіне ұшыратады. Қайта қалпына келтіру дискілерін немесе флэш-дискілерді жасауға арналған бағдарлама кейде қалпына келтіру деректерінің резервтік көшірмесін жасауға мүмкіндік береді. Қайта қалпына келтіру дискілерін кейде өндірушіден тікелей тапсырыс беруге болады. Кейбір компьютерлерде олар қалпына келтіру бөлімін қайта құруға да мүмкіндік береді. Басқа қалпына келтіру жүйелері, мысалы, соңғы Apple Macintosh модельдеріндегідей, пайдаланушыларға интернет арқылы қалпына келтіру бөлімін жүктеуге мүмкіндік береді, тіпті қатты диск бұзылса немесе ауыстырылса да, сәтті қалпына келтіруді қамтамасыз етеді. Кейбір үшінші тарапты бағдарламалық қамтамасыздарда Windows PC және серверлер үшін зауыттық қалпына келтіру бөлімін жасау және бір түйінмен жүйелік резервтік көшірме жасау және қалпына келтіру функциясы бар.
Диск кескінін қалпына келтіру
OEM қалпына келтіру құралдарының артықшылықтарын, олардың кейбір кемшіліктерінен айырылып, Mondo Rescue немесе Acronis True Image сияқты дискіні бейнелеу бағдарламаларын пайдалану арқылы, машинаның қажетті бастапқы күйіндегі бейнесі бар жүктемелі қалпына келтіру дискісін (CD) жасауға болады. Мысалы, пайдаланушы өз операциялық жүйесін орнатып, аппараттық құрылғыларына барлық драйверлерді орнатып, қажетті басқа бағдарламалық жасақтаманы орнатып, жеке параметрлерді өзгерте алады. Кейбір шағын OEM-дер тіпті осы бағдарламалық жасақтамамен жасалған жүктемелі дискіні (CD) немесе DVD-ні қалпына келтіру дискісі ретінде пайдаланады.
Сын
Көптеген өндірушілер физикалық "қайта орнату дискісін" бермейді, бірақ оның орнына "қайта орнату" (ақпаратты жоятын) бағдарламалық құралын қатты дискідегі бір бөлімге сақтайды. Алдын ала орнатылған кейбір бағдарламалар, сондай-ақ кейбір құрылғы драйверлері де кірмей қалуы мүмкін.
Баламалар
Қалпына келтіру дискілерін пайдаланудан бұрын, жүйені жүктеу үшін жүктеу дискісі қолданылатын, содан кейін бастапқы орнату құралдарынан қажет болған жағдайда бағдарламалық қамтамасты қайта орнату қажет болатын. Қазіргі кезде, әсіресе Linux жүйелерінде, Linux дистрибутивтерінің орнату дискілері немесе Live CD немесе Live DVD – жүктелетін дискілер қолданылады. Оларды жүйені жүктеу үшін, содан кейін проблемаларды қолмен із кешіп жөндеу (тірі дискі болған жағдайда) немесе операциялық жүйені қайта орнату немесе қайта конфигурациялау үшін пайдалануға болады. Ақысыз бағдарламалық қамтамастың жағдайында операциялық жүйелерді заңды түрде қайта жинақтап, таратуға болады, демек толық орнатуды қолжетімді етуге ешқандай кедергі жоқ. Дегенмен, жүйеге тән конфигурацияның резервтік көшірмесі болмаған жағдайда, ол қалпына келтіру дискілерінде ұсынылады, қайта орнатылған операциялық жүйе қайта конфигурациялауды қажет етуі мүмкін. Windows 8 екі кіріктірілген қалпына келтіру опциясын қамтиды: Жаңарту және Қайта орнату; Жаңарту Windows-ты пайдаланушының көптеген параметрлерін сақтап қайта орнатады, ал Қайта орнату зауыттық параметрлерге оралу сияқты, жүйені әдепкі конфигурациясына толыққанды қайтарады.