Кіріспе

Ағылшын бұрынғы футболшысы және телеарнашы
Ирландиялық заңгер, саясаткер және саяси сарапшы

Ноэль Дэвид Уилан (Noel David Whelan; 30 желтоқсан 1974 жылы туған) – ағылшын футбол жаттықтырушысы, бұрынғы кәсіби футболшы және радио комментаторы. Ойыншы ретінде ол шабуылшы болып, ең белгілісі Премьер-лигада «Лидс Юнайтед», «Ковентри Сити» және «Миддлсбро» клубтары үшін ойнады. Ол сондай-ақ Шотландия Премьер-лигасында «Абердин», «Ливингстон» және «Данфермлин Атлетик» клубтарында, Футбол лигасында «Кристал Пэлас», «Миллволл», «Дерби Каунти», «Бостон Юнайтед» және «Дарлингтон» клубтарында өнер көрсетті. «Харрогейт Таун» клубында жартылай кәсіби футболда да ойнады және Англия U21 құрамасына екі рет шақырылып, бір гол соқты. Қазір ол BBC Radio Leeds арнасында «Лидс Юнайтед» командасының барлық ойындарында комментатор болып жұмыс істейді. Бұрын «Дерби Каунти» клубының академия жаттықтырушысы да болған.

Лидс Юнайтед

Лидсте туған Уилан өзінің кәсіби карьерасын туған қаласының «Лидс Юнайтед» командасында бастады. Уилан «Арсенал», «Манчестер Юнайтед» және «Эвертон» клубтарында сынақтан өткеннен кейін, «Лидс» (ол жақтайтын клубы) онымен келісімшартқа отыруын күтіп, «Лидс» жастар құрамасынан өтті, онда Дэвид Бекхэм, Пол Скоулз, Никки Батт, Кит Гиллеспи, Фил Невилл және Гэри Невилл сапындағы «Манчестер Юнайтед» командасын ФА жастар кубогының финалында өз алаңында да, қарсыластарының алаңында да жеңіске жеткен бірнеше дарынды жастармен бірге өсті. 1993 жылғы наурыз айында кәсіпқой болып, ол ФА Премьер-лигасының алғашқы маусымында 1993 жылғы 4 мамырда «Шеффилд Уэнсдей» командасымен 1–1 есебімен тең түскен ойында дебют жасады. Келесі маусымда ол 16 лига матчында алаңға шықты, бірақ есеп айырмады. 1994–95 маусымында ол клубтың ең көп гол соққан ойыншыларының қатарында болды, 23 лига ойынында жеті гол соқты, бірақ маусымның ортасында жаңадан келген Тони Ебоаға орнын жоғалтты. «Лидс» сапында ойнаған кезінде 1994 жылы Англияның 21 жасқа дейінгі құрамасына екі рет шақырылып, бір гол соқты.

Ковентри қаласы

1995 жылғы 16 желтоқсанда, 1995–96 маусымда лигада сегіз голсыз ойын өткізгеннен кейін, Уиланды «Ковентри Сити» клубының бас жаттықтырушысы Рон Аткинсон 2 миллион фунт стерлингке сатып алды. Аткинсонның ассистенті Гордон Страхан, ол өткен маусымда «Лидс» клубынан «Ковентриге» қосылған, трансферді жүзеге асыруда маңызды рөл атқарды. Уилан орталық алаңда «Астон Виллаға» қарсы өткен жергілікті дербиде 4:1 есебімен жеңіліспен аяқталған дебюттік ойынын өткізді. Екінші ойынында, «Ковентридің» «Хайфилд Роуд» стадионында «Эвертонға» қарсы, Уилан Дион Дублинмен бірге шабуылшы ретінде ойнады және керемет соққымен жеңіс голын соқты, ол маусым бойы оның айрықша белгісіне айналды. Одан әрі голдар «Болтон Уондерерске» қарсы «Бёрден Паркте» өткен ойында және Жаңа жыл күні «Саутгемптонмен» үйінде тең ойнаған кезде соғылды. Соңғысы BBC-дің «Match of the Day» бағдарламасында «Айдың үздік голы» номинациясына ие болды. Онда Уилан «Саутгемптонның» жартысынан допты алып, бірнеше ойыншыны жеңіп, қақпашыдан өтті. Маусым соңында ол «Sky Blues» үшін 21 лига ойынында сегіз гол соқты, клуб 16-шы орынды алып, Премьер-лигада қалуын қамтамасыз етті. Уилан 1996–97 маусымында «Sky Blues» үшін тұрақты түрде ойнады, бірақ бұрынғы маусымдағыдай жарқын ойын танытпады, клуб қайтадан құлдыраудан қорғануға тырысты, Рон Аткинсон футбол директоры болды, ал Гордон Страхан қараша айында бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Оның жас дарын иесі ретіндегі беделін жаңа шабуылшы серігі Даррен Хакерби басып озды. Уилан сол маусымда 35 лига ойынында алты гол соқты. «Sky Blues» 1997–98 маусымында жақсы өркендеді, бас жаттықтырушы Гордон Страхан басшылығымен Премьер-лигада ортаңғы жаққа көтерілді, ал Ноэль Уилан орталық алаңда маңызды рөл атқарды. Дублин мен Хакербидің үздіксіз гол соғуының арқасында Уилан сол жақ жартылай қорғаушы рөлінде ойнады, «Манчестер Юнайтедке» қарсы өткен маңызды үй матчында есеп ашты және «Арсеналмен» үйінде тең ойнады. Уилан 1998–99 маусымын орталық алаңда бастады, бірақ Дион Дублиннің «Астон Виллаға» кеткенінен кейін қайтадан шабуылға көшті. Шабуылшы позициясына оралған Уилан Даррен Хакербимен жақсы серіктестік құрды, нәтижесінде өзінің ең көп голды соққан маусымын (31 Премьер-лига ойынында 10 гол) өткізді, соның салдарынан кейбір «Ковентри Сити» жанкүйерлері оны Англия құрамасына шақыруды талап етті. «Ковентри» жанкүйерлері 1999–2000 маусымында Уилан мен Хакерби серіктестігінен үлкен үміт күтті, бірақ алдымен Уилан маусымға дайындық кезінде ауыр жарақат алды, ал Хакерби «Лидс Юнайтедке» сатылды. Уилан маусымның бірінші жартысының көп бөлігін өткізіп жіберді, Гордон Страхан Роби Кин және марокколық дуэт Мостафа Хаджи мен Юсеф Чипподан тұратын жаңа команда құрды. Уилан маусым соңында командаға оралды, бірақ ол енді бірінші нөмірлі ойыншы емес екені анық болды, Кин мен Седрик Руссель өзін бірінші нөмірлі шабуылшылар ретінде бекітті. Уилан «Ковентри» үшін шамамен бес жыл ішінде 124 лига ойынында ойнап, 31 гол соқты. Оның дебюті 2000–01 маусымының ашылу күнінде «Хайфилд Роудта» «Бороның» 3:1 жеңісімен болды. «Боромен» үш жылдық келісім-шарт Уиланның клуб үшін бір маусымнан астам уақыт бойы көзге түсетін соңғы мүмкіндігі болды. Алайда, ол өзінің мансабындағы ең жақсы формасын көрсетті, мүмкін, ең жақсысы, оның ішінде ФА Кубогының төртінші турында «Миддлсброның» «Манчестер Юнайтедті» 2:0 есебімен жеңісінде соққан голы, содан кейін ол «Лидс сәлемімен» тойлады, өйткені ол Батыс Йоркшир клубына деген сүйіспеншілігі және сол күні қарсыластарымен болған қатал бәсекелестікке байланысты. Ол өзінің 26 жасқа толған күні бұрынғы «Ковентри» клубына қарсы гол соқты. Матч 1:1 есебімен тең аяқталды. Лигада мүмкіндіктері шектеулі болды, бірақ 2001–02 маусымында «Миддлсброның» 38 Премьер-лига матчының 19-ында ғана ойнады, төрт гол соқты. Ол 2002–03 маусымында «Миддлсбро» үшін 15 рет ойнап, бір гол соқты.

Кейінгі мансап

Кристал Пэласпен қысқа мерзімдік шартта ойнағаннан кейін, сегіз ойында үш гол соққан Уилан Миддлсбродан Миллваллға қосылды, онда он бес кездесуде төрт гол енгізді. Уилан Миллуоллдан кетіп, сол маусымда төртінші клубы – Дерби Каунтиға өтті. Дербиде гол соға алмағаннан кейін Уилан 2004–2005 маусымының басында шотландтық «Абердин» клубымен келісімшарт жасады және Питтодри клубы сапында жиырма матчта бес гол соқты. Оның бір жылдық келісімшарты жаңартылмады, содан кейін Уилан 2005–2006 маусымда Англияға оралып, «Бостон Юнайтед» (Футбол Лигасының екінші дивизионы) клубына қосылды, онда он бес ойында төрт гол соқты. 2006 жылдың қаңтар айының басында «Спорттық мүмкіндік» алкоголизмді емдеу клиникасына түскеннен кейін Уилан «Бостоннан» кетіп, маусымның соңғы екі айын Шотландия Премьер-лигасында «Ливингстон» клубында өткізді, бірақ команданың Шотландия Бірінші дивизионына түсіп кетуіне тосқауыл қойа алмады. «Ливингстон» сапында ол «Матервеллға» қарсы өткен матчта 2:1 есебімен жеңілген кезде бір гол соқты. Уилан Шотландия Премьер-лигасында қалды, өйткені 2006 жылдың шілдесінде «Данфермлин Атлетик» клубымен бір жылдық келісімшартқа қол қойды және 29 шілдеде «Харт оф Мидлотианға» қарсы өткен алғашқы ресми ойында алаңға шықты (2:1 есебімен жеңіліс). Алайда, ол үш минуттан кейін жарақат алып, алаңнан шығуға мәжбүр болды. Алты ай жарақаттан кейін «Данфермлин» 2007 жылдың 4 қаңтарында Уиланмен келісімшартын өзара келісім бойынша бұзды. Келесі күні жарық көрген газеттер оны Шотландия Премьер-лигасының көшбасшысы «Гретна» клубына ауысуы мүмкін екенін хабарлады. Содан бері Уилан «Данфермлинде» жаттықтырушылыққа көмектесіп, жаттықтырушылық курстарға қатысуда; оның менеджерлік мансапқа қызығушылығы бар екені айтылады. 2008 жылдың 11 желтоқсанында «Харрогейт Таун» (Конференция Солтүстік) клубына қосылды. 2009 жылдың қазан айында Уилан 2-ші лиганың соңғы орында тұрған «Дарлингтон» клубына шартсыз негізде қосылды, бұл жаңа менеджер Стив Стаунтонның алғашқы ойыншысы болды. Ол 10 қазанда «Дарлингтон» сапында үшінші орында тұрған «Дагенхэм энд Редбриджге» қарсы тұңғыш рет алаңға шықты, бірақ бұл ойында бұлшық етіне жарақат алғандықтан, жартылай уақытқа дейін Кертис Мэйнмен алмастырылды (ойында «Дарлингтон» 2:0 есебімен жеңіліске ұшырады). Ол 26 қаңтарға дейін, дебютінен кейін үш айдан астам уақыт өткен соң ғана «Нортгемптон Таунға» қарсы екінші таймда орынбасар ретінде алаңға шықты. Алайда, оның оралуы екі минутқа ғана созылды, содан кейін тізесіне жарақат алғандықтан қайтадан алмастырылды.

Жаттықтырушылық мансап

Уиланның UEFA B жаттықтырушы лицензиясы бар. Уилан жаттықтырушылық мансабын Данфермлин Атлетик клубында ойыншы-жаттықтырушы ретінде бастады. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Уилан бұрынғы клубтарының бірі – Дерби Каунтиде жасөспірімдер командасының жаттықтырушысы болып жұмыс істеді. Бірақ Дербиде 12 айдан астам жұмыс істеген соң, Уилан Харрогейттен үнемі сапар шегудің қиын екеніне көз жеткізді. 2019 жылдың сәуір айында Уилан EFL Чемпионатының «Лидс Юнайтед» клубына элиталық ойыншыларды дамыту стипендиясы бойынша жаттықтырушы болып қосылды.

Радио және теледидар мансабы

Уилан 2008 жылы Celebrity MasterChef телешоуына қатысты, бірақ бірінші кезеңде іріктелмеді. 2013–14 жылғы футбол маусымынан бастап ол Адам Поуп пен Кэтрин Ханнамен бірге BBC Radio Leeds арнасындағы Leeds United командасының барлық ойындарын тікелей эфирде түсіндіруге қатысты. Уилан Leeds гол соққан сайын "Кіріңіз!" деп айқайлауымен танылды.