Кіріспе
АҚШ-та топырақтарды жіктеудің алғашқы жүйесі
1938 жылғы топырақ таксономиясы топырақтарды басым топырақ түзетін факторларға сәйкес үш топқа бөлді.
The 1938 soil taxonomy divided soils into three orders dependent on dominant soil forming factors.
Аймақ ішіндегі топырақтар
Аймақтық топырақтардың топырақ профилінің белгілі бір дәрежеде айқын сипаттамалары бар, олар климат пен өсімдіктің классикалық аймақтық әсерлеріне қарағанда, жер бедерінің немесе аналық тау жынысының басым ықпалын көрсетеді. Үш негізгі кіші түрі бар, олардың екеуінде әрқайсысы екі қосымша кіші түрі бар. Кальциморфты немесе әктасты топырақтар әктас шөгінділерінен пайда болады. Оның екі кіші түрі бар: Рендзина топырақтары – шектеулі су сыйымдылығына ие жұқа топырақтар. Терра-росса топырақтары – рендзина топырақтарына қарағанда жауын-шашыны көп болатын терең қызыл топырақтар. Гидроморфты топырақтар сулы-батпақты жағдайларда қалыптасады. Олардың екі түрі бар: Глей топырақтары – бұл жағдайда дән арасындағы кеңістіктер сумен толып, ауа болмайды. Оттегінің жетіспеуі анаэробтық жағдайға алып келеді, нәтижесінде аналық тау жынысындағы темір тотықсызданады. Бұл топыраққа қызыл дақтармен араласқан сұр-көк түс береді. Торф топырақтары өсімдік қалдықтарының толық ыдырауына кедерес келтіретін жағдайларда қалыптасады. Галоморфты топырақтар топырақтың тұздануы нәтижесінде пайда болады.
Rendzina soils are thin soils with limited available water capacity. Terra rossa soils are deep red soils associated with higher rainfall than rendzina. Hydromorphic soils form in wetland conditions. There are two sub types:
Gley soils These occur when the pore spaces between the grains become saturated with water and contain no air. This lack of oxygen leads to anaerobic conditions which reduce the iron in the parent rock. This gives the soil a characteristic grey/blue colour with flecks of red. Peat soils form under circumstances that prevent the breakdown of vegetation completely. Halomorphic soils form due to soil salination.
Азоналық топырақ
Бұл топырақтар таулы аймақтарда ауа райының әсерінен пайда болған ұсақ бөлшектерден қалыптасады. Бірақ, түрлі себептерге байланысты, бұл ұсақ бөлшектер үнемі беткейден сырғып түседі. Осының салдарынан топырақ пайда болуына қажетті уақыт жеткіліксіз болады. Сондықтан, бұл топырақтар жас күйінде қалады. Мысалы, Гималай тауларының баурайындағы топырақ осыған жатады. Өзен жазықтарында, әсіресе тасқынға ұшырайтын жерлерде, жыл сайын жаңа аллювий шөгіндісі қалыптасады. Топырақ түзілуіне берілген уақыт жеткіліксіздіктен, тасқын жазықтарындағы топырақтар да пісіп жетілмейді. Өзен жазықтарында аллювийдің және судың болуы егістік жерлерді құнарлы етеді, бірақ топырақ жас күйінде қалады.