Кіріспе

Brabham BT46 – 1978 жылғы Формула-1 маусымы үшін Берни Экклстоунның Brabham командасы үшін Гордон Мюррей жасаған Формула-1 жарыс машинасы. Көлікте бірнеше радикалды дизайн элементтері болды, соның бірі – автомобиль корпусындағы су және май радиаторларын ауыстыру үшін жалпақ панельді жылу алмастырғыштарды пайдалану. Ол жарысқа тұңғыш рет қатысқанда алынып тасталды және қайтадан көрінбеді. 12 цилиндрлі Alfa Romeo қозғалтқышымен жабдықталған автомобильдер жылдың көп бөлігінде өзгертілген алдыңғы радиаторлармен жарысты, оларды Ники Лауда және Джон Уотсон басқарды. Осы конфигурацияда бір жарысты жеңіп алып, команданың конструкторлар чемпионатында үшінші орын алуына жеткілікті ұпай жинады. 1978 жылғы Швеция Гран-приінде «жер әсеріне» үстемдік танытқан Lotus 79 машинасына қарсы шара ретінде «жарқыраған автомобиль» деп те аталатын «B» нұсқасы ұсынылды. BT46B көліктің астынан ауаны шығаратын желдеткіш арқылы зор көтерілгіш күш тудырды, ол салқындатуды жақсарту үшін жасалған деген болжам бар, бірақ іс жүзінде автомобильдің астынан ауа тартты. Бұл автомобиль Формула-1 әлем чемпионатында тек бір рет – 1978 жылғы Швеция Гран-приінде (Ники Лауда Андерсторпта жеңіске жетті) осы конфигурацияда жарысқа қатысты. «Жарқыраған автомобиль» концепциясы бір жарыстан кейін Brabham командасымен тоқтатылды, бірақ FIA оны сол маусымның қалған бөлігінде пайдалануға рұқсат берді. Кейіннен Brabham командасының бас дизайнері Мюррей автомобильдің иесі Берни Экклстоунның алаңдаушылығына байланысты кері тартылғанын айтты. Экклстоун Формула-1 конструкторлар қауымдастығының (FOCA) бас атқарушы директоры болды және басқа командалардың «жарқыраған автомобильге» наразылығы FOCA-ның ыдырауына әкелуі мүмкін деп қорқыныш білдірді. Мюррей 2008 жылы Экклстоунның «Формула-1 конструкторлар қауымдастығында бекініп, қазіргі қызметіне қадам басқанын» айтты. «Қазіргі қызметі» деген сөздер Экклстоунның 1987 жылдан 2017 жылға дейін Formula One Group бас атқарушы лауазымымен байланысты.

Тұжырымдама

Brabham қозғалтқышымен жабдықталған алғашқы Brabham BT45, Alfa Romeo машинасы болды. Автомобильдің бастапқы салмағы 625 кг-ды құрады және F1 техникалық регламентіне сәйкес рұқсат етілген ең кең өлшемге ие болды. Бұл үлкен, қуатты Alfa flat 12 қозғалтқышын және жарыс қашықтығын аяқтау үшін қажетті отынды орналастыру қиындықтарына байланысты болды. Ұзақ дамыту процесінен кейін автомобиль бәсекеге қабілетті болды, бірақ ешқашан жарысқа жеңіс туғырмады. 1977 жылдың ортасында Brabham дизайнері Гордон Мюррей амбициялық BT46 жобасымен айналыса бастады. Бұл қозғалтқыш пен отынның салмағын толықтыруға, Brabham командасына үлкен техникалық прогресс жасауға және қауіпсіздікті арттыруға бағытталған болатын.

Қозғалтқыш пен беріліс

Alfa Romeo спорттық машинасынан алынған, жазық 12 цилиндрлі қозғалтқыштың сыйымдылығы 2995 см³ болды және ол отын инжекциясы мен электрондық тұтандыруды қолданды. Қозғалтқыш құрамында шойын магний қорытпасынан жасалған қозғалтқыш блогы, алюминий қорытпасынан жасалған картер және магний немесе алюминийден жасалған цилиндр бастары болды. Әр цилиндрге тізбекті жетектелген төрт клапан орнатылған. 1978 жылы Формула-1 нұсқасында ол 12 000 айналымда шамамен 520 а.к. қуаттыққа жетті, бұл көптеген командалар қолданған Cosworth DFV қозғалтқыштарынан 50 а.к. артық, сондай-ақ 439 Н·м ең жоғары моментті қамтамасыз етті. Дегенмен, бұл қуат үлкенірек өлшем, отын және майдың жоғары тұтынуы және шамамен 40 кг салмақ қосылуының есебінен болды. Автомобиль BT45B үшін жасалған 6 жылдамдықты беріліс қорабының жаңартылған және жеңілдетілген нұсқасын пайдаланды. Brabham беріліс қорабының корпусын жобалады, ол Alfa Romeo-да құйылып, Hewland тісті доңғалақтары қолданылды.

Шасси және аспа

BT46 – алюминий қорытпасынан жасалған монокок болып, Гордон Мюррейдің 1970-ші жылдардағы көптеген жобаларында кең таралған трапеция пішіндес қимасымен ерекшеленеді. Онда жаттығу барысында дөңгелектерді ауыстыру үшін сыртқы қысылған ауа көмегімен жерден көтеруге арналған кіріктірілген пневматикалық тіреулер болған. Бұл 1980-ші жылдардың ортасында кеңінен қолданыла бастаған көміртегі тежегіштерінің алғашқы нұсқаларын қолданды – бұл идея ұшқыш өнеркәсібінен алынған. 1976 жылдан бері Brabham компаниясы жетілдіріп келген жүйеде көміртегі композиттік тежегіш қалыптары көміртегі композиттік бөліктері бар болат дискімен үйлесімде болған.

Жарыс тарихы

BT46 1978 жылғы маусымның үшінші жарысында, 4 наурызда, жаңартылған мұрындық радиаторларымен дебют жасады. Автомобильдер бірден бәсекеге қабілетті болды, бірақ сенімділігі күмәнді болды. Швеция Гран-приінде жеңіс алып, кейіннен BT46B "желдеткіш машинасы" алынып тасталғаннан соң, Brabham командасы маусымды стандартты BT46 машиналарымен аяқтады. Ники Лауда стандартты машинада жеңіске жетті, бірақ Марио Андретти мен Жиль Вильнёвке Ронни Петерсонның бірінші жарыстағы қайғылы оқиғасынан кейін екінші жарыстың басталуына бір минуттан айыппұл салынды. BT46 1979 жылғы маусымның бірінші кезеңінде Нельсон Пике басқарған Формула 1 әлем чемпионатында соңғы рет пайда болды. Ники Лауда да жаңа BT48 қиындық тудырып жатқандықтан, сол жарысқа іліктіру үшін осы көлікті пайдаланды, бірақ ол жаңа машинамен жарысты. Пике көп машина қатысқан соқтығыс салдарынан BT46 көлігі зардап шегіп, бірінші айналымда жарыстан шықты.

Тұжырымдама

Lotus 1977 жылғы F1 маусымында Formula One әлем чемпионатына жылдам, бірақ әрқашан сенімді емес Type 78 моделімен жер әсері концепциясын енгізді. Питер Райт пен Колин Чэпман машинаның астыңғы бөлігін мұқият қалыпқа келтіру арқылы, машинаның астынан өтетін ауа ағынын үдетіп, осылайша машинаның астындағы ауа қысымын оның үстіндегісінен төмендетуге және дөңгелектерді жолға мықтап басуға болатынын анықтады. Артқы күштің артуы жақсырақ тұтқаныстыққа және жоғары бұрылыс жылдамдықтарына әкелді. Жер әсерінің үлкен артықшылығы – дәстүрлі қанаттардан айырмашылығы, төмен соғуға негіделген шешім болды, яғни бұрылысқа түсу қабілетінің артуы тік сызықтағы жылдамдыққа кері әсер етпеді. 1978 жылғы F1 маусымында Lotus сенімділік мәселелерін шешіп, концепцияны қанатты профилі бар қарапайым палубалардан машинаның астындағы толық вентури туннельдеріне дейін дамытты. Золдерде пайда болғаннан кейін, Марио Андретти мен Ронни Петерсонның қара-алтын түсті Type 79 машиналары қарсыластарын айқын артықшылықпен басып өтті. Басқа инженерлерге Райт пен Чэпманның 78-ші модельде не жасағаны бірден түсініксіз болды, бірақ 1978 жылдың басында Гордон Мюррей Lotus дизайнының қалай таңғажайып тұтқаныстық деңгейіне жеткенін түсінді. Ол сондай-ақ Brabham сол маусымда қолданған Alfa Romeo flat 12 қозғалтқышының тым кең екенін және нағыз мағынадағы жер әсерін қамтамасыз ету үшін қажетті Вентури туннельдерін жасауға мүмкіндік бермейтінін түсінді. Мюррейдің ұсынысымен Alfa 1979 жылғы маусымға V12 қозғалтқышын жасауға кірісті. Осы уақыт аралығында Мюррейдің идеясы машинаның астындағы қысымды төмендетудің басқа жолын табу болды. 1970 жылы Chaparral 2J "сору машинасы" Солтүстік Америкадағы Can-Am спорттық сериясындағы қарсыластарынан айтарлықтай жылдам болды. 2J машинасының шассиінің астынан көп мөлшерде ауа тарту үшін арнайы екі тактілі қозғалтқышпен қуатталатын артқы жағында екі желдеткіші болды, бұл қысымды төмендетіп, артқы күшті тудырды. Спорттық органдар тарапынан тыйым салынғанға дейін екінші қозғалтқыштың сенімділік мәселелері болды. Дегенмен, сынақтарда болған және идеяның дұрыс дамыған жағдайдағы әлеуетін көрген Кокс Мюррейге Tyrrell не жасағанын айтты. Кокс машинаның жалпы орналасуын жасады, желдеткіштің салқындату қасиеттерін пайдаланып, оның негізгі мақсаты осы екенін дәлелдеуге мүмкіндік берді, осылайша ережелерді қанағаттандырды. Гордон Мюррей машинаның артқы жағында орналасқан үлкен бір желдеткішке қозғалтқыштан жүретін күрделі біріктіруші тұтқалар сериясымен басқарылатын нұсқаны жобалады, бұл практикада қажет болмаса да, жылдамдықты ауыстыру кезінде желдеткіштің инерциясынан туындаған мәселелерді болжады. Сондықтан қозғалтқыш неғұрлым жылдам жұмыс істесе, сору күші соғұрлым күшті болады. Lotus сияқты, оның да жылжымалы "күлдіргіштер" болды, ол машинаның қабырғалары мен жер арасындағы саңылауды жауып тастады. Бұл машинаның астындағы төмен қысым аймағына көп мөлшерде ауаның сіңіріліп, жер әсерін жоюына жол бермеді. "Қозғалмалы аэродинамикалық құрылғыларға" тыйым салатын ереже болды, бірақ желдеткіш сонымен қатар қозғалтқыштың үстінде көлденең орнатылған радиатор арқылы ауа тартты. Желдеткішті салқындатуға көмектесу заңды болды – Brabham осы жылдың басында Оңтүстік Америкадағы жарыстарда BT45C-де кішкентай электр желдеткішін қолданған болатын, және Brabham жаңа құрылғының негізгі әсері осы деп мәлімдеді. Бұл талаптарға жылдың басында бастапқы дизайнға әсер еткен салқындату жүйесінің мәселелері белгілі бір заңдылық берді. Автомобильдер BT46 модификацияланған, шассилері BT46/4 және BT46/6 болды. Желдеткіш концепциясын іске асыру үшін модификациялар өте кең болды – қозғалтқыш бөлімін герметизациялау, сонымен қатар тұтқа жүйесі мен желдеткішті қосу. Олар құпиялылықпен жасалған және сынақтан өткен. Brabham-ның жетекші пилоты Ники Лауда өзінің жүргізу стилін, негізінен бұрылыстарда бейімдеу керектігін түсінді. Ол бұрыштарда жылдамдықты арттырса, машина рельсте тұрғандай жолға жабысып қалады. Бұл пилотқа өте жоғары бүйірлік күштерді сезіндірудің жанама әсерін тигізді, бұл жер әсері дәуірінде үлкен проблемаға айналды. Өзінің өмірбаянында Лауда машинаны бүйірлік жүктемелерге байланысты жүргізудің жағымсыз екенін және пилоттың шеберлігіне қарағанда аэродинамикаға сүйенетінін сипаттады. Ол ертеректе жер әсерінің даму қарқыны болашақта әрбір пилот осындай машинаның руліне осындай g жүктемесіне ұшырайтынын және машиналарды жүргізу үшін қажетті физикалық күш пилоттарды жарыстардың соңында шаршатып тастайтынын түсінді. Мюррей бұл рас емес деп мәлімдеді, былай деді: "Желдеткіш артқа ештеңе шығара алмады, өйткені желдеткіштің шығу жылдамдығы [exit speed] бар болғаны 55 миль/сағат болды. Сонымен қатар радиалды желдеткіш кез келген тастарды бүйірге ұшырып жіберетін еді." Автомобильдердің заңдылығына тез наразылық білдірілді, бірақ олар жарысқа қатысуға рұқсат алды. Олар чемпионаттың көшбасшысы Андреттидің артынан екінші және үшінші орындарда келіп шықты. Жарыста Уотсон 19-шы айналымда сырғып кетті. Баяу жүрген Дидье Пирони трекке май құйғаннан кейін және екі негізгі көшбасшы жарыстан шыққаннан кейін, қалған Brabham өте жылдам болды, сырғалған бетке көрінбейтіндей әсер етті. Лауда Андреттиді бұрылыстың сыртынан озуға мүмкіндік алды, ол жақын арада клапан бұзылуынан жарыстан шықты, және Риккардо Патрезеге қарағанда жарты минуттан астам артықшылықпен жеңіске жетті. Гуннар Нильссонның қанасозына қаржы жинау мақсатымен 1979 жылы Донингтон Паркте Гуннар Нильссон кубогы жарысы өткізілді. FIA санкциясы болмағандықтан, бұл жарыс уақытқа қарсы жарыс форматында өткізілді, жеңіске ең жылдам айналым уақытын көрсеткен пилот жеңді. FIA жарысы болмағандықтан, машинаның заңсыздығы фактор болмады. Нельсон Пике қатысты, бес пилоттың арасында төртінші орынды иеленді.

BT2Адамзаттық

Мюррей 1979 жылғы маусым үшін BT47 деп аталған машинаны жобалаған, оның артқы бөлігі Chaparral 2J сияқты қорап тәрізді болып келді және жер эффектісін максималды деңгейге жеткізу үшін артқы жағында екі өзгермелі геометриялы желдеткіш орналастырылған. Бірақ FIA 1979 жылғы маусымға қатысты ережелердегі ол мүмкіндікті жауып тастағандықтан, машина ешқашан құрастырылмады.

Тұжырымдама

Маусымның барысында осы тақырыптағы тағы бір өзгеріс жасалды. BT46B сияқты, BT46C-де де алдыңғы қанат жиынтығынан радиаторлар алынып, таза аэродинамикалық қанат қалдырылды және ауырлық орталығы тағы да артқа жылжытылды. Стандартты радиаторлардың орнына, Volkswagen Golf көлігінен алынған, алдыңғы дөңгелектердің артына, ауа ағынынан тыс, позитивті қысым аймағына орнатылған құрылғылар қолданылды.