Кіріспе

1836 жылы туған Генри Колден Антилл Харрисон (16 қазан 1836 – 2 қыркүйек 1929) – спортшы және австралиялық футболшы, осы спорттың қалыптасуына зор үлес қоскан. Харрисонның туысы, әйгілі крикетші Том Уиллс 1858 жылы «Мельбурн» футбол клубының алғашқы құрамына капитандық етті, ал келесі жылы Австралия футболының негізгі ережелерін бірлесіп жазды. Бір жыл өткен соң Харрисон да осы жаңа ережелерді насихаттауға қосылып, жылдамдығымен, күшімен және батылдығымен танымал болды. Ол 1866 жылы ережелерді қайта қарауға қатысып, допты жерге тигізіп беру (running bounce) амалын ресми түрде енгізді, содан кейін «Мельбурн» және «Джилонг» клубтарына капитандық етіп, 1872 жылы ойыншылық карьерасын аяқтады. Кейін ол бірнеше маңызды басшылық қызметтерді атқарды, оның ішінде 1877 жылы құрылған Виктория футбол қауымдастығының (VFA) вице-президенті және 1905 жылы өткен Австралия футбол конференциясының төрағасы болды. Сондай-ақ, ол Викториядағы жеңіл атлетикадан спринт және кедергілер бойынша тоғыз жыл бойы жеңіліссіз чемпион атанды. 1880-жылдары және 20-ғасырдың ортасына дейін Харрисон «Австралия футболының әкесі» деп есептелді, бірақ футболдың тарихын зерттеудің нәтижесінде бұл атаққа күмәнді қарала бастады, себебі Харрисон футбол ережелері қалыптасқаннан кейін ғана осы спортқа келгені және футболдың дамуына көптеген адамдар үлес қосканы анықталды. Дегенмен, Харрисон көп жыл бойы спорттың «ең ықпалды тұлғасы» болып саналды, ал кейбір тарихшылар оны «Футболдың тәрбиеші әкесі» деп атады. 1908 және 1930 жылдары Мельбурн крикет алаңындағы Харрисон трибунасы және Виктория футбол лигасының (VFL) бұрынғы кеңсесі Харрисон Хаусы оның құрметіне аталды. Харрисон мен Уиллс 1989 жылы Австралия спорттық даңқы залына, ал 1996 жылы Австралия футбол даңқы залының алғашқы мүшелері ретінде енгізілді.

Ерте өмір және кәсіби еңбек

Харрисон Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Пиктон қаласына жақын орналасқан Джарвисфилдте дүниеге келді. Ол теңіз капитаны болған, кейін мал шаруашылығымен айналысқан Джон Харрисон мен оның әйелі Джейн Хаудың ұлы еді. 1837 жыл шамасында отбасы Порт-Филлип аймағына көшіп, Мельбурннен 32 шақырымдай қашықтықтағы Пленти өзенінің жағасында жер телімдерін алды. Бірнеше жыл өткен соң, олар қазіргі Сент-Арно орналасқан жерге көшті. 1850 жылы Харрисонның денсаулығы сыр берген әкесі Мельбурнға көшіп келді. Генри осы жылдың басында Діоцездік грамматикалық мектепке (Мельбурн грамматикалық мектебінің алғашқы үлгісі) жіберілді. Оқуын бітірген соң, ол Виктория алтын кендерінде қысқа ғана уақыт жұмыс істеді. 1853 жылдың соңында Х.К.А. Харрисон Виктория кеден департаментінде ресми жұмысқа орналасты. 1864 жылы ол туысы Эмили Уиллске үйленді, олардың төрт қызы болды. Харрисон кеденде 35 жыл қызмет еткеннен кейін 1887 жылы Тіркеу кеңсесіне ауысты. 1889 жылы ол Тіркеушілер тізіліміне жазылып, 1896 жылы зейнетке шықты. Оның "Спортшының өмірбаяны" атты автобиографиясы 1923 жылы жарық көрді. Харрисон 1929 жылдың 2 қыркүйегінде 92 жасында Мельбурн қаласындағы Кьюде қайтыс болды.

Спортшы

Харрисон 22 жасқа келгенге дейін өзінің жақсы жүгіруші екенін білмеді, бірақ одан кейін көп ұзамай ол өз дәуірінің ең үздік әуесқой жүгірушісіне айналды, ал Баллараттан Л. Л. Маунтпен болған жарыстары көпшіліктің қызығушылығын оятты. Тоғыз жыл бойы ол Виктория штатының "педестр" чемпионы атанды, спринтте, кедергілермен және тік жарларда барлық қарсыластарын жеңді. Ол шөппен жабылған жолдан 440 ярд (400 м) қашықтықты 50¼ секундта жүзіп өтті.

Футбол және крикет

Харрисонның туысы Том Уиллс 1858 жылы Мельбурнда австралиялық футбол ережелерін жасауды бастады. Уиллс ойыны Австралия бойынша таралып, бүгінде елдегі ең танымал спорт түріне айналды. Кейбір дереккөздерде Харрисонның қатысқаны немесе 1859 жылы Мельбурн футбол клубының алғашқы ережелерін жасауға көмектескені айтылады; кейін Уиллс пен Харрисон австралиялық футбол ережелерінің «әкелері» ретінде танылды. Дегенмен, 1850 жылдары Харрисонның австралиялық футбол ережелерін дамытуға қатысқанын дәлелдейтін нақты мәлімет жоқ. 1866 жылдың 8 мамырында Харрисон клуб өкілдерінің мәжілісін өткізіп, ережелердің жаңа жобасын жасады, және оның ұсынған өзгерілері бірауыздан мақұлданды. Жаңа ережелердегі маңызды өзгеріс – 8-ші ереже болды, онда былай делінген: «Доп кез келген уақытта қолға алынуы мүмкін, бірақ оны тепкілеу үшін қажетті мөлшерден артық алып жүруге болмайды, ал ойыншы допты жерге бес немесе алты метр сайын тигізбесе, онымен жүгіре алмайды». Жүгіргенде секіру ережесі ең жылдам ойыншылардың, әсіресе Харрисонның жылдамдығын шектеу үшін қабылданды. Шерлок Холмстың авторы және австралиялық футбол жанкүйері Артур Конан Дойл: «Мен Харрисонның, сол кездегі ең жылдам жүгіруші ретінде, өзіне артықшылық берген секіру ережесін енгізуі өте әділдікке сай екенін ойлаймын» деді. Харрисон Ричмонд, Мельбурн және Джилонг клубтарының қатарынан капитаны болды, содан кейін тағы да Мельбурн клубының капитаны болды. 1871 жылы Харрисон Мельбурн крикет клубы комитетіне мүше болып сайланды және 1892 жылдан өмірінің соңына дейін вице-президент қызметін атқарды. Харрисон 1872 жылы 36 жасында футболдан зейнеткерлікке шықты. Ол бір рет өзінің осы салаға ұзақ уақыт бойы берілгенінің себебін 20 жасқа дейін спортпен айналыспағанымен түсіндірді. 1877 жылы Виктория футбол қауымдастығы құрылғанда Харрисон вице-президент болып сайланды, ал 1905 жылы ол алғашқы Австралия футбол кеңесінің төрағасы болды және кеңеске өмір бойы мүшелікке ие болды. 1884 жылы ол Лондонға сапар шегіп, австралиялық футболды регбимен біріктіруді және регби клубтарының Австралия ережелерінің кейбіреулерін қабылдауын ұсынды. Ағылшын футбол шенеуніктері «антиподалық ойынға ыңғайласу үшін өз ережелерінен бас тарту» ұсынысына намыстанды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Харрисон 1897 жылдан 1906 жылға дейін Мельбурн футбол клубының президенті болды.

Мұра

1908 жылы Уильям Питт жобалаған Мельбурн крикет алаңында (MCG) жаңадан салынған үлкен трибуна Харрисонның құрметіне аталды. 1936 жылы Оңтүстік трибунаның құрылысы үшін ол бұзылды. Бүгінде Харрисон Мельбурн крикет алаңында (MCG) Ponsford Stand-та орналасқан H. C. A. Harrison Room арқылы құрметтеледі. 1920 жылдары VFL Мельбурн қаласындағы Спринг-стриттегі ғимаратты жаңа кеңсесі ретінде сатып алып, оны Харрисон Хаус деп атады. Әртүрлі тарихи ескерткіштерді сақтау топтарының өтініштеріне қарамастан, ол 1980 жылдары сатылып, бұзылды. AFL Under 18 чемпионатының 2-ші дивизионындағы үздік ойыншыға берілетін Харрисон медалі оның құрметіне аталған деген қате пікір бар. Бірақ, бұл медаль NTFL ұзақ жылдар бойы басқарған Хантер С. Харрисонның есімімен аталған.