Кіріспе

Олав Лёхен Киелланд (16 тамыз 1901 жылы Тронхеймде дүниеге келген – 5 тамыз 1985 жылы Бёде, Телемарк қаза болған) – норвегиялық композитор және дирижер.

Ерте өмір және білім

Олаф Лёшен Киелланд Габриэль Киелландтың (1871–1960) және Маргит Лёшеннің (1875–1951) ұлы ретінде дүниеге келді. 1919 жылы Тронхейм кафедралық мектебінде бітіру емтихандарын тапсырды. 1919 жылдан 1921 жылға дейін Норвегия технология институтында әкесі сияқты архитектор болу үшін оқыды. Содан кейін Лейпцигке көшіп, музыка консерваториясында дирижерлік өнер, композиция, фортепиано және фаготтарды оқыды. 1929 жылы Швейцарияның Базель қаласында Феликс Вайнгартнердің дирижерлерге арналған шеберлік класына қатысты.

Мансап

Киелланд 1923 жылы Тронхеймде дирижер және пианист ретінде дебют жасады. Ол Ослодағы Казино театрында репетитор, ал Гетеборгтегі Stora Teatern театрында дирижер болды. 1931 жылы Филармониялық қоғамның (қазіргі Осло филармониясы) дирижері болды және 1933 жылдан 1945 жылға дейін көркемдік директор қызметін атқарды. 1939 жылы Киелландқа Нью-Йорк филармониясының бас дирижері лауазымы ұсынылды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты ол сапар шеге алмады және бұл лауазымды қабылдай алмады. Соғыс жылдары Киелланд қысқа мерзімге Мәдениет департаментінің уақытша консультативтік кеңесінің (Departementets midlertidige konsultative råd i kunstneriske spørsmål) мүшесі болды, бұл оккупациялық билікпен ынтымақтастық жасады деген айыптауларға әкелді. Киелланд Норвегия композиторлар одағы (Komponistforeningen) сияқты бірнеше ұйымнан шеттетілді. 1945 жылы үкімет тағайындаған комиссия оны айыптаулардан ақтап берсе де, Киелландтың мансабына ауыр соққы болды, тіпті 1962 жылға дейін Киелланд нацистік айыптауларға қарсы өзін қорғауға мәжбүр болды. Бірте-бірте Киелланд дирижерлік емес, композиторлыққа көбірек назар аудара бастады. Ол қонақ дирижер ретінде жұмыс істеуді және қысқа мерзімді шарттарды ғана қабылдауды жөн көрді. Сондықтан ол 1946 жылы Филармониялық қоғамға қайта оралу ұсынысынан бас тартты, бірақ ол қайта қарау мүмкіндігі болған жағдайда 1949 жылға дейін лауазым ашық қалды. Киелланд 1946 жылы Тронхейм симфониялық оркестрін қайта ұйымдастыруға сайланды және 1948-1952 жылдары Берген филармониясының музыкалық директоры, ал 1952-1955 жылдары Исландия симфониялық оркестрінің көркемдік директоры болды. Ол Берлин филармониясы, Лондон симфониялық оркестрі және Нью-Йорк филармониясы сияқты көптеген оркестрлерде қонақ дирижер ретінде өнер көрсетті. Композитор ретінде Киелланд норвегиялық музыканың ұлттық бағытын ұсынады. Оның музыкасына норвегиялық халық музыкасы, әсіресе Хардангер скрипкасының үлкен әсері бар. 1955 жылы ол Телемарк облысының Бё қаласына қоныстанды, онда Хардангер скрипкасының билерін, әсіресе полифониялық элементтерін зерттей бастады. Бұл аспаптың мелодиясы, ритмі және тембрі оның көптеген шығармаларына шабыт берді. Киелландтың музыкасында полифониялық үрдіс басым, өткір диссонанстық желілер жиі кездеседі. Оның ең жақсы туындылары халық музыкасының ұлттық ерекшеліктерін және заманауи музыкалық стильді үйлестіреді. Киелланд сегіз ірі симфониялық шығарма жазды, олардың ішінде 1942 жылғы Скрипка концерті, Ибсеннің «Бренд» пьесасына жазылған музыка, 1952 жылғы Concerto Grosso Norvegese және 1978 жылғы Фортепиано концерті бар. Ол сонымен қатар оркестрмен орындалатын әндер, хор әндері, псалмдар, камералық музыка және фортепиано туындыларының авторы.

Марапаттар мен құрметтер

Ол қайтыс болған кезде, ол алтынмен (Kongens fortjenstmedalje i gull) Патшаның Еңбегі үшін медалімен марапатталған, Санкт-Олаф орденінің рыцарі және Исландияның Соқыр орденінің (Hin íslenska fálkaorða) командирі (Ұлы рыцарі) болған.