Пакистанның Хайбер-Пахтунхва провинциясының тарихи аттары
Names of Khyber Pakhtunkhwa
Пакистанның Хайбер-Пахтунхва провинциясының тарихы: бұрынғы атаулары, Солтүстік-Батыс Шекаралық Облысы (NWFP) және «Сархад» сияқты есімдер. Тарихы мен географиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Пәкістан провинциясының тарихи атаулары
Historical names for the modern Pakistani province
Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясы (,) өзінің тарихы бойында көптеген атаулармен белгілі болды. 1901 жылдан 2010 жылға дейін ресми атауы Солтүстік-Батыс Шекаралық провинциясы болған, содан кейін қайта аталды. Сондай-ақ, Хазара Пахтунхва сияқты атаулардың біріктірілген түрлері де қолданылған.
The Pakistani province of Khyber Pakhtunkhwa (, ) has been known by a number of names throughout its history. In addition to North West Frontier Province, the official name by which it was known from 1901 to 2010, until it was renamed. or a combination of names, such as Hazara Pakhtunkhwa.
Солтүстік-Батыс шекаралық провинция
1901 жылы Британдық Радж провинциясы ретінде құрылғаннан кейін, бір ғасырдан астам уақыт бойы елдің солтүстік-батысында орналасқандығына байланысты 2010 жылға дейін Солтүстік-Батыс Шекаралық провинция (NWFP деп қысқартылған) деп белгілі болды. Бұл аймақ ресми емес атауы – Сархад, моғолдар берген урду тіліндегі провинция атауынан шыққан, ол «шекара» деген мағынаны білдіреді.
For over a hundred years after its founding as a province of British Raj in 1901, it was known as the North West Frontier Province (abbreviated as NWFP) until 2010 due to its relative location being in the northwest of the nation. Unofficially, it was known as Sarhad , derived from the province's Urdu name given to it by the Mughals, which means "frontier".
Атауын өзгерту үшін жасалған күш-жігер
Солтүстік-Батыс шекаралық провинцияның (NWFP) тарихының көп бөлігінде оның атын өзгертуге күш-жігер жұмсалды. «Афгания» атауын алғаш рет 1933 жылы Мұсылман лигасының негізін қалаушы басшылары ұсынды, және ол «Пакистан» сөзіндегі бірінші «а» әрпін көрсете білу үшін ішінара таңдалған еді. Өзгерістің қажеттілігін Пакистанға ат қойған адам, Чоудхари Рахмат Али Хан, өзінің «Қазір немесе ешқашан» атты памфлетінде былай түсіндірді:
For most of the history of the North West Frontier Province (NWFP), there were efforts to change its name. The name Afghania was proposed first by the founding leaders of the Muslim League in 1933 and was at least partly chosen to represent the first "a" in "Pakistan". The need for a change was explained by the man who named Pakistan in his "Now or Never" pamphlet, Choudhary Rahmat Ali Khan, as:
Жаңа атаулардың ұсыныстары келіп-кетіп жатты. Кейбір атаулар этникалық тұрғыдан бейтарап болғанымен, көптеген ұсыныстар провинцияның пуштун этникалық ерекшелігін баса көрсетті. Атауды өзгерту мәселесі – эмоционалды мәселе болды, ол көбінесе партиялық бағыттардан асып түсті, және атауды өзгертуді қолдаушылардың барлығы да «Пахтунхва» атауына келіспеді.
Suggestions for new names came and went. Although some of the names were ethnically neutral, most proposals emphazised the province's Pashtun ethnic identity. The renaming issue was an emotional one which often crossed party lines and not all supporters of a renaming agreed on the name Pakhtunkhwa.
ХХ ғасырдағы еңбектер
20 ғасырдың соңында президент Мұхаммед Зия әл-Хақ хан Абдул Ғаффар ханмен атауды Паштунистан деп өзгертуге келісті, бірақ ол Паштунистан термині даулы болып, Ауғанстан тарапынан саяси мақсатта қолданылып жатқанын мәлімдеді. Ғаффар хан Пактунхва атауын ұсынды, бірақ Зия әл-Хақ Ғаффар ханды басқа нұсқа ұсынуға шақырды. Пактунхва атауы 1997 жылы демократиялық жолмен сайланған провинциялық конституциялық жиналыста көпшілік дауыспен бекітілді. Дегенмен, ПМЛ (Н) парламенттік фракциясы АНП талабын қабылдамады, бірақ Премьер-министр Наваз Шарифті тағы бір "даусыз" атау ұсынуға шақырды. 2008 жылдың мамыр айында АНП-ға дауыс берген Солтүстік-Батыс Шекаралық провинция халқының талабын қанағаттандыру мақсатында, PPP провинция атауын Пактунхва деп өзгертуді ұсынды. Алайда, провинцияның хиндко тілдес Хазара аймағында зор қолдауға ие болған Мұсылман лигасы (Наваз) провинциялық басшылығының қарсылығына байланысты, атау өзгертуге қарсылық танытуы мүмкін екенін мәлімдеді, себебі бұл "этникалық негізде" болуы мүмкін. Бірақ партия, Пенджаб, Синд және Белуджистан провинцияларының аттары олардың көпшілік халқының этникалық идентификациясын көрсететінін, осы фактіні провинция тарихының әртүрлі нұсқаларымен жасыруға тырысқандарына қарамастан, түсіндіре алмады. Пактунхва атауы алғаш рет Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында 2008 жылдың 26 қыркүйегінде Пәкістан президенті Асиф Зардари тарапынан айтылды.
By the late 20th century, President Muhammad Zia ul Haq agreed with Khan Abdul Ghaffar Khan to change the name to Pashtunistan but he contended that the term Pashtunistan had become controversial and was being politicized by Afghanistan. Ghaffar Khan suggested Pakhtunkhwa, but Zia ul Haq asked Ghaffar Khan to suggest an alternative. The name Pakhtunkhwa was approved by the democratically elected constitutional assembly of the province in 1997 by majority vote. However, the PML (N) parliamentary party of NWFP rejected the ANP demand but called for Prime Minister Nawaz Sharif to suggest another "non controversial" name. In May 2008, to accommodate a demand by the people of NWFP who voted for the ANP, the PPP proposed that the name of the North West Frontier Province be changed to Pakhtunkhwa, however the Muslim League Nawaz which had considerable support in the Hindko speaking Hazara region of the province announced it might oppose the name change because of it "being on ethnic grounds" because of opposition by its provincial leadership, yet the party fails to explain the fact that the names of the other three provinces (Punjab, Sindh and Baluchistan) represent the ethnic identity of their majority populace, despite how they camouflage that fact with their version of the history of those provinces. The name Pakhtunkhwa was mentioned for the first time in the United Nation's General Assembly by Pakistani President Asif Zardari on 26 September 2008.
Хайбер Пахтунхва
Хайбер-Пахтунхва — «паштундар елінің Хайбер жағы» дегенді білдіреді, мұнда Пахтунхва сөзі «паштундар елі» деген мағынаны білдіреді, ал кейбір ғалымдардың пікірінше, ол «паштун мәдениеті мен қоғамына» сілтеме жасайды. Облыстағы паштун ұлтшылдары «Авами ұлттық партиясы» провинцияның атын «Пахтунхва» деп өзгертуді талап етті. Олардың талабының негізі — пәнджәбилер, синдхилер және бәлүштер өз этностарының атымен аталатын провинцияларға ие, бірақ паштундар үшін мұндай мүмкіндік жоқ. Сол кездегі ең ірі оппозициялық партия болған «Пәкістан мұсылман лигасы (Н)» үкіметтегі «Пәкістан халық партиясы» мен «АНП»-ны қолдап, конституциялық түзету арқылы провинцияның атын өзгертуге дайын болды. Бірақ олар провинцияның атын тек паштун ұлттық ерекшелігін көрсетпейтін басқаша атауды қалады, себебі провинцияда хазаревалдар сияқты басқа да аз ұлт өкілдері тұрады, олар әсіресе Хазара аймағында хандко тілінде сөйлейді. Сондықтан аталған провинцияның атына «Хайбер» сөзі қосылды, өйткені ол Пәкістанды Ауғанстанмен байланыстыратын маңызды өткелдің атауы.
Khyber Pakhtunkhwa means the "Khyber side of the land of the Pashtuns," where the word Pakhtunkhwa means "Land of the Pashtuns", while according to some scholars, it refers to "Pashtun culture and society". The Pashtun nationalist Awami National Party based in the province demanded that the province name be changed to "Pakhtunkhwa". Their logic behind that demand was that Punjabi people, Sindhi people and Baloch people have their provinces named after their ethnicities but that is not the case for Pashtun people. Pakistan Muslim League (N), the largest opposition party at the time was ready to change the province's name by supporting the ruling Pakistan Peoples Party and ANP, in a constitutional amendment but wanted to name the province something other than which does not carry only the Pashtun identity in it as they argued that there were other minor communities living in the province especially the Hazarewals of the Hazara region who spoke Hindko thus the word Khyber was introduced with the name because it is the name of a major pass which connects Pakistan to Afghanistan.
Атауын өзгерту туралы дау
Облыстың атын өзгерту Хазара аймағының халқының күшті қарсылығына ұшырады, соның салдарынан аймақта көліктер мен дүкендердің жұмысын тоқтату арқылы наразылықтар өршіді. Аботтабад осы қозғалыстың басты орталығына айналды. 10 сәуірде Хайбер-Пактунхва полициясы қарусыз наразылық білдірушілерге оқ атты, нәтижесінде 7 адам қаза танып, ондаған адам жарақат алды. Оқ атуға Хайбер-Пактунхваның Авами Ұлттық партиясы жетекшілігіндегі коалициялық үкіметтің бұйрық бергені айтылуда. Бұл – соңғы жылдардағы Пәкістандағы полицияның қатыгездігіне жасалған алғашқы оқиғалардың бірі, ол Лахордағы "Модель Таун" оқиғасынан бұрын болды, алайда оның біріншілік шаралары бүгінгі күнге дейін тіркелмеген. "The Nation" газетінің бұрынғы редакторы Ариф Низами: "Бұл Пәкістанның өте нәзік саяси жағдайының салдарынан Пандораның қорабын ашты. Бір жағынан, ұлттық және этникалық мәселелер, провинциялық автономия мәселелері тұр. Екінші жағынан, діни мәселелер мен терроризм. Бұл өте жарылысқа толы жағдай."
The name change of the province was met with strong opposition from the people of Hazara region and protests erupted in the region with wheel and shutter jam strikes. Abbottabad became the nerve center of the movement. On the 10th of April, the Khyber Pakhtunkhwa Police fired at unarmed protesters, leaving 7 dead and dozens injured. Allegedly, the firing was ordered by the coalition government of Khyber Pakhtunkhwa, led by the Awami National Party. This is one of the earliest incidents of police brutality in Pakistan in recent years, occurring before the Model Town Lahore incident, whose FIR has not been registered still today. Arif Nizami, former editor of The Nation, said, "This has actually opened a Pandora's box, because of Pakistan's very tenuous polity. Now, on one side, there are identity issues and ethnic issues and provincial autonomy issues. The other side is religious issues and terrorism. It's a very explosive situation."
Ұсынылған балама атаулар
Провинция үшін көптеген баламалы атаулар ұсынылды. Осы баламалардың көптегені Пактунхваның этникалық мәнін болдырмау немесе оны теңгермеу мақсатымен жасалды. Гандхара – қазіргі провинция аумағында орналасқан ежелгі Үнді-Арий цивилизациясы. Гандхара аймағының негізгі бөлігі Пешавар және Сват аңғарлары болды, бірақ «Үлкен Гандхараның» мәдени ықпалы Инд өзенінен Потохар үстіртіндегі Таксила аймағына дейін, батысқа қарай Ауғанстанның Кабул аңғарына және солтүстікке қарай Қарақорым тауларына дейін жеткен. Ол Ригведада айтылған және екінші қала құрылысы кезеңінің 16 Махаджанападасының бірі болды. Гандари – харошти әрпімен жазылған Үнді-Арий тілі, бұл аймақта жалпы қолданылатын тіл болды. Гандхара классикалық эллиндік стильдің ықпалымен ерекшеленетін бірегей Гандхара өнер стилімен әйгілі. Кушан империясының тұсында, олардың астанасы Пешавар (Пурушапура) қаласында орналасқан, Гандхара өзінің гүлдену шыңына бірінші ғасырдан бесінші ғасырға дейін жетті.
Many alternative names were proposed for the province. Many of these alternatives were designed to avoid or balance the ethnic connotations of Pakhtunkhwa. Gandhara was an ancient Indo Aryan civilization centered in the present day province. The core of the region of Gandhara was the Peshawar valley and Swat valley, though the cultural influence of "Greater Gandhara" extended across the Indus river to the Taxila region in Potohar Plateau and westwards into the Kabul valley in Afghanistan, and northwards up to the Karakoram range. It was attested in the Rigveda, and it was one of the 16 Mahajanapadas of the second urbanisation. Gāndhārī, an Indo Aryan language written in Kharosthi script, acted as lingua franca of the region. Famed for its unique Gandharan style of art which is influenced by the classical Hellenistic styles, Gandhara attained its height from the 1st century to the 5th century CE under the Kushan Empire, who had their capital at Peshawar (Puruṣapura).
Хазара-Пахтунхва
Кейбір хазара тұрғындары жаңа атаудың Хазара Пахтунхва (Пахтунхва аймағындағы пашто тілділерге қарағанда хиндуко тілділер басым болғандықтан, Хазара аймағына сілтеме жасап) немесе Хайбер болуы керек екенін айтты (Хайбер асуынан).
Some Hazara residents said that the new name should be Hazara Pakhtunkhwa (in reference to the Hazara region where Hindko speakers are dominant as compared to the Pashto speakers elsewhere in the province), Khyber''': from the Khyber Pass.