Кіріспе

Австралиялық футболшы (1913–2003)

Джон Раймонд Дайер Аға ОАМ (15 қараша 1913 – 23 тамыз 2003), «Капитан Блад» деген лақап атымен танымал, 1931 және 1949 жылдар аралығында Виктория футбол лигасының (VFL) «Ричмонд» футбол клубында ойнаған австралиялық футболшы. Ол ойынның ең белгілі ойыншыларының бірі және Австралия футбол Даңқына енгізілген алғашқы 12 «Аңыздың» қатарында болды. Кейіннен ол жаттықтырушылыққа көшіп, танымал хабар таратушы және журналист ретінде БАҚ-та жұмыс істеді.

Ерте өмір

Дайер Оуклиде, қазіргі Мельбурнның оңтүстік-шығыс маңындағы қалашықта дүниеге келді, бірақ Ярра өзенінің жағасындағы Ярра Джанкшн деген шағын шаруашылық ауылында өсті, шамамен қаланың шығысында. Оның ата-анасы Бен мен Нелли ирланд тегінен еді. Үш баланың екіншісі болған Дайердің ағасы Вин және кіші әпкесі Айлин болды. Дайер алғаш рет Ярра Джанкшн бастауыш мектебінде футбол ойнады. Орта білім алу үшін Дайерді ата-анасы Ричмондтағы Сент-Игнатиус мектебіне жіберді. Ол қалада әпкесімен бірге тұрды. Мектепті басқаратын бауырластардың бірі Дайерге Малверндегі Де-Ла-Салл колледжінде спорттық стипендия ұсынды. Бірнеше спорттық кубокпен мектепті бітіргеннен кейін, Дайер сенбі күндері Сент-Игнатиус командасымен, ал апта ортасында Ричмонд Хилл Олд Бойз командасымен ойнады. Дайердің қалауы – VFL-де Ричмонд үшін ойнау еді, себебі ол "Тайгерс" командасының ойыншыларының бірі Джордж Рудольфқа қатты құрметтенетін.

Спорттық мансабы

1930 жылы Дайер 16 жасында Метрополитен лигасының ең үздік ойыншысы атағын жеңіп алды. Ричмонд басшылары оны әлі келісім шартқа отырғызуға тырыспаған, ал Дайер «Тайгерс» командасының басты қарсыласы «Коллингвудпен» ойнауға рұқсат сұрады. Ричмонд басшылары оны шешім қабылдамас бұрын ойынға қатысқанын көргісі келді, және Дайер 1931 жылғы маусымның басында «Ричмондпен» жаттығуларға қатысты. «Ричмондтың» жаттықтырушысы «Чекер» Хьюз жаттығу барысында Дайерді тәжірибелі Джо Мердокқа қарсы қойды. Дайер допқа ие бола алмады және көңілі құлазып, үмітсіздікке бой алды, бірақ Хьюз Мердокпен жұптасу – бұл шеберлік емес, қайраттылықты сынау екенін түсіндіріп, оны жұбатты. Хьюз оны маусымның екінші ойынында, «Солтүстік Мельбурнға» қарсы алғаш рет командаға қосты. «Ричмонд» командасы VFL/AFL тарихындағы ең ірі жеңістердің бірінде 30.19 (199) ұпай жинап, VFL рекордын жаңартты, ал Дайер резервтік құрамда қалды. Хьюз Дайерді орындықта отырғызып қойды. Бұл Ұлы депрессияның шыңы болды, ойыншылардың бір ойыны үшін 3 фунт төленетін, бірақ «Ричмонд» пайдаланбаған резервтік ойыншыларға соның жартысын ғана төлейтін, сондықтан Хьюз сол күні клубқа отыз шиллинг үнемдеді. Дайер тағы бірнеше мүмкіндік алды және өзін көрсетті, бірақ маусымның ортасында өзін екінші командада тапты, онда лига стандартына сай келмейтін, бірақ клубта қалып, отбасын асырау үшін аптасына бірнеше шиллинг табуды қалайтын ойыншылар ойнады. Бір кезде Дайер бірнеше аптаға «Ричмондтан» кетіп, қала маңындағы футболға оралды. Клуб хатшысы Перси Пейдж оны кез келген наразы ойыншыларды клубтан шығарып жіберемін деп уәде етіп, қайтадан көндірді. Финалға дайындалу кезеңінде «Ричмонд» турнир кестесінде екінші орында тұрғанда, «рукман» Перси Бентли жарақат алып, маусымын аяқтады. Хьюз Дайерді «Тайгерс» командасына «Джилонгке» қарсы екінші жартылай финалға қосты. Көбінесе шабуылда ойнаған бейтаныс Дайер сәтті ойын көрсетіп, үш гол соқты. Екі аптадан кейін өткен Гран-финалда, тағы да «Джилонгке» қарсы, «Джилонг» өзінің ойыншысы және жаттықтырушысы «Булл» Когланды Дайерге қарсы қойды. Коглан Дайерге қатыгездікпен ойнады; Дайер күні бойына тек төрт рет допқа ие болды және көп жылдар өткен соң оның қорқып қалғанын мойындады. 1932 жылы Бентлимен бірге ойнаған Дайер маусымның бірінші жартысында сәтті өнер көрсетті, бірақ ауыр тізе жарақатының салдарынан жылдың қалған бөлігінде алаңнан шықты. Он матчта Дайер төрт үздік ойыншы үшін 12 Браунлоу медаліне дауыс берді. Ол оннан да аз лигалық матчтан кейін Виктория құрамасына шақырылды. Гран-финал күні Дайер резервтік құрамда болды, ал оның командаластары бірнеше финалдағы сәтсіздіктерден кейін «Ричмондтың» үшінші чемпиондығын жеңіп алды. 1933 жылы Дайер қайтадан пайда болды, тізесіне лас таңғыш оралған. Өзінің сөзімен айтқанда, Дайер «тоқтауға» немесе «тежелуге» қабілетсіз болды және кейде уақыты келмесе, командаласын ұрып алатын. «Оңтүстік Мельбурнға» қарсы өткен Гран-финалда «Ричмонд» сегіз голмен жеңілді, бірақ Дайер отыз рет допқа ие болды. Келесі жылғы Гран-финалда «Тайгерс» «Лебедьтермен» өткен қайта матчта жеңіске жетті. «Ричмонд» Бентли, Дайер және «ровер» Рей Мартиннің үйлесімділігін сәтті пайдаланды.

Капитан Блад

Ойын барысындағы инциденттердің саны артты және 1935 жылы өте қиын ойыннан кейін газет карикатурисі Джон Ладлоу «The Age» газетінде Дайерді пират ретінде бейнеледі, ал журналистер оны Эррол Флинннің «Капитан Блад» фильмінен кейін «Капитан Блад» деп атады. Бастапқыда Дайер бұл теңеуге ашуланып, оның спорттық беделіне тиесілі нұсқау деп есептеді. Дайер қарсыласын ұстаудың орнына, «жамбаспен иықтасу» әдісін ұнатты. 89 кг салмақтағы Дайердің күшті дене бітімінен соққы алған ойыншы көбінесе жатып, бірден ойынға қайта кіргісі келмейтін. Кейде жамбаспен иықтасу дұрыс болмай, Дайердің алқызы қолға тиіп, бұл ереже бұзушылық болып есептеледі. 19 жылдық мансабында ол бес рет ескерту алды және бір рет дисквалификацияланды. Дайер бапкерлік қызметке өтуге ниеттенді және 1939 жылдың соңында Ричмонд комитеті Перси Бентлиді қайта тағайындамай тұрып, оған ойыншы-бапкер лауазымын уәделеген. Нәтижесінде Дайер 1940 жылы Ричмонд сапында ойнамайтынын мәлімдеді. Оған Виктория футбол ассоциациясының «Ярравилл» футбол клубынан капитан-бапкер болу туралы тиімді ұсыныс келіп түсті (сол кезде VFL жұлдыздарын жаңа тастау пас ережелері бойынша ойнауға белсенді түрде шақырып отырды), және ол Ричмондтан VFA клубына өтуге рұқсат беруді сұрады. Ричмонд рұқсат беруден бас тартты, ал Дайер рұқсатсыз ауысуға дайын емес еді (сол кезде ол талап етілмегенімен). 1940 жылы Дайер Ричмонд сапында ойыншы ретінде қалатын шешімге келді, ал 1941 жылы капитан-бапкер болып тағайындалды. Ол Ричмонд үшін 312 матч өткізіп, 1937, 1938, 1939, 1940 және 1946 жылдары клубтың ең үздік және адал ойыншысы атанды. Ол 1934 және 1943 жылдары екі чемпиондық үшін жеті ірі финалға қатысты, оның біреуінде капитан және ойыншы-бапкер болды. Дайер – рукман болды; және 185 см бойымен, бұл лауазым үшін тым биік емес еді. Ол өте күшті болғандықтан, допты ұстау үшін күрескенде допты соққымен ұшырып, көбінесе 40 метрден астам қашықтыққа жіберетін. 1947 жылы Дайер 15-ші турда «Мельбурнның» Фрэнк Ханнасына соқты. Төреші оны қатыгездік жасағаны үшін айыптады, бірақ Ханна есінен танып қалды. Дон Корднер оның пульсін тексерді, ал Ханнаны, оның басын жауып, салғышта алып кетті. Дайер Ханнаны өлтіріп қойғанын ойлады. Үшінші таймда ол оны өлтіргеніне сенді, бірақ «Мельбурн» ойыншысынан Ханнаның жағдайы туралы сұрағанда, ол жазылып кеткенін білді. Ол 1996 жылы AFL ғасыр командасына резервтік ойыншы ретінде таңдалды. Ол мансабының соңында рукман ретінде аз, ал шабуылшы ретінде көбірек ойнады. Ол соққы стилін ойлап тапты, ол келесі онжылдықтарда бірте-бірте танымал болды және қазірде дерлік барлық жерде қолданылады, сондай-ақ регби, регби лигасы және американдық футболға да тарады. Ол 443 гол соқты, Ричмондтың барлық уақыттағы ең көп гол соққан ойыншылары тізімінде бесінші орында. 2009 жылы «The Australian» журналы Дайерді Браунлоу медалін жеңіп алмаған 25 ең ұлы футболшының бірі деп атады. Әр маусымда Ричмонд футбол клубының ең үздік және адал ойыншысы анықталатын «Джек Дайер медалі» табыс етіледі. 2000 жылдан бері Ричмонд капитаны Дайер мансабының бойында киген 17-ші нөмірлі жейдеге автоматты түрде ауысады. Бірақ Трент Котчин 2013 жылы «Тигрлердің» капитаны болғаннан кейін де 9-шы нөмірлі жейдені кие берді.

Дайердің 1932 жылғы ең жақсы және әділ сыйлығының күшін жою

Тарихи комитеттің мүшелері 19 жылдық тергеу барысында 1911-1936 жылдар аралығында Ричмонд командасы үшін "Ең үздік және адал ойыншы" сыйлығының иегері болғанына ешқандай дәлел таппады. Бұл сыйлықтардың 1988 және 1991 жылдары қатемен кері ретроспективті түрде қосылғаны болжануда. Осының салдарынан, ол енді Ричмонд командасының "Ең үздік және адал ойыншы" атағы бойынша 5 рет жеңіске жеткен AFL құрметті ойыншысы Кевин Бартлеттпен бұл көрсеткішті бөліседі.

Жеке өмір

Ол 1939 жылы 25 қарашада Ричмондтағы Сент-Игнатиус шіркеуінде Кит "Блуи" Трускоттың туысы Сибил Маргарет Маккаскерге үйленді. Ерте жасында түрлі жұмыстар істегеннен кейін Дайер 1935 жылдың шілдесінде полицияға қабылданып, тоғыз жыл қызмет етті. Содан кейін ол Тайгер сүт бары мен Ричмондтағы 394 Черч-стриттегі жаңалықтар агенттігін басқару үшін полициядан кетті. 1949 жылы ол Порт-Мелбурндағы "Foresters' Arms" мейрамханасының, ал 1952 жылы Прарандағы Пошта кеңсесі мейрамханасының иесі болды. 1940 жылы 8 наурызда Ричмонд жаңа үйленген Дайерге VFA клубы "Яравилл" бапкері лауазымына рұқсат бермейтінін хабарлады, ал Дайер рұқсатсыз "Яравилл" клубына өтпейтінін мәлімдеді. Оның әйелі Сибилмен екі баласы болды: Джек-младший (Джеки, 1940 жылы 15 желтоқсанда туған) және Джилл (үйленгеннен кейін Девин). Джеки 1959 жылдан 1961 жылға дейін Пунт Роудта үш ойын ойнап, қысқа ғана карьера жасады, бірақ 23 жасында футболдан кетуге мәжбүр болды. Сибилдің 1968 жылы күрт қайтыс болғаннан кейін Дайер Дороти Эскеллмен танысты, олар 25 жыл бірге өмір сүрді. Дороти оның медиадағы мансабына қолдау көрсетті, және олар Франкстонда бірге тұрды. Өмірінің соңғы жылдарында Дайер зейнеткерлер үйінде тұрды.

Медиа мансабы

Тренерлік қызметтен кеткеннен кейін Дайер БАҚ-қа жүзі бұрды, ол комментатор және футболға байланысты медиа тұлғасы болды. Ол Мельбурн телеарналарындағы екі спорттық/комедиялық бағдарламаға қатысты: жексенбі күні таңертеңгі панельдік шоу – World of Sport; және кейіннен, бейсенбі кешкі бағдарлама – League Teams, ол кейін AFL Footy Show-ға әсер етті. Ол сондай-ақ Мельбурн қаласының Truth газетінде "Dyer 'ere" (диареяға байланысты әзіл) деген атпен тұрақты мақала жазды. Оның БАҚтағы жұмысы Ричмонд клубының бас жаттықтырушы лауазымынан кеткеннен кейін басталды. Дайер, бұрынғы «Коллингвуд» командасының капитаны Лу Ричардспен бірге, 1956 жылы Австралияға енгізілгеннен кейін австралиялық футболдан алғашқы телекомментаторлардың бірі болды. Дайер көп жыл бойы радиода да жұмыс істеді, ол Иан Майормен бірге 3KZ радиостанциясы арқылы футбол матчтарын тікелей эфирде берді (1990 жылы станция FM форматқа көшкеннен кейін KZ FM аталды), оларды «Капитан және Майор» деп атады.

Зейнеткерлік

1990-жылдардың басында, KZ FM радиосы футбол трансляциясын тоқтатқаннан кейін, Дайер 1989 жылы өзінің бұрынғы клубының «Сент-Килдамен» бірігуіне қарсы табысты күресті жетектеді.

Австралия орденінің медалі (OAM)

Джон Раймонд Дайер Австралия орденінің медалімен (OAM) – Бас дивизиясы, 1990 жылғы Королеваның туған күнін мерекелеуде "Австралиялық футболға қызметтері үшін" марапатталды.