Кіріспе

Сэр Феликс Бут, 1-ші баронет, FRS (16 шілде 1780, Клеркенвелл – 24 қаңтар 1850, Брайттон, Сассекс) – бай британдық джин өндіруші және Арктиканы зерттеуді қолдаушы, ал Канаданың Нунавут аймағындағы бірнеше жерге оның құрметіне ат қойылған.

Өмір жолы және отбасы

Сэр Феликс Буттың әулеті 13 ғасырдан бұрын, оның отбасы Ланкаширдегі Бартон маңының иелері болған кезге дейін жетеді. Бес буын өткен соң, сэр Джон Бут (1350–1422) Еклс шіркеуінде екі рет үйленді, онда Буттар діни қызметкерлердің басшылары болды – біріншісі Джоан Траффордқа (1411 жылы қайтыс болды), екіншісі Мод Савиджге, олар барлығы он үш бала (және Йорк архиепископтарының екеуі) тудырды. Олардың үлкен ұлы, сэр Томас Бут (1395–1482) 1431 жылы Изабель Каррингтонға үйленді, содан кейін Линкольнширдегі отбасылық иеліктерге қоныстанды. Екінші ұлы, сэр Роберт Бут 1409 жылы Дульсия Венаблзға үйленді, осылайша әйелінің құқығы бойынша Солтүстік-Батыс Англиядағы үлкен Масси иеліктерін мұра етті, ал оның ұрпақтары 17 ғасырда Деламер барондары, кейін Уоррингтон графы атанды. Басқа отбасы мүшелеріне Бут баронеттері (Аллертон Бич), Гор Бут баронеттері, Лоис Фрэнсис Бут (Розенборг графинясы) және доктор Клэр Бут (Ульстер графинясы) жатады. Сэр Томас пен леди Изабель (Каррингтон) Линкольнширде екі Бут әулетіне әкелді: Уильям Бут Гокшиллде Энн Эштонға үйленді, «Гокшилл Буттарын» құрды, ал олардың кіші ұлы Генри Бут (1425–1500) Солтүстік адмиралының орынбасары болды, 1460 жылы Элизабет Гаскойнға үйленді, Сэр Джон Буттың (1582–1617) әйелі Элизабет Айскоуға үйленгеннен кейін «Киллингхолм Буттарының» атасы болды; олар Портленд Плейс Бут баронеттерінің ата-бабалары. Бес буын өткен соң, Киллингхолмнан Джон Бут (1556–1597) 1573 жылы Марта Батлерге үйленді, олардың төрт баласы болды, олардың ұлы Джордж Бут (1582–1617) 1607 жылы Элизабет Монктонға үйленді. Олардың ұлы, капитан Уильям Бут (1608–1657) 13 маусымда 1631 жылы Маркет Расенде Джон Райттың қызы Элизабет Райтқа үйленді. Капитан Буттың некесінен он бала туды, олардың ұлы Томас Бут 1639 жылы туған (Сэр Феликс Буттың 2-ші арғы атасы), 1670 жылы 23 қарашада Маркет Расенде Элизабет Миддлморға (1687 жылы қайтыс болды) үйленді, төрт ұл мен төрт қыз тудырды: олардың үлкен ұлы, Джон Бут (1672–1717) Лусбидің пасторы болды (Сэр Феликс Буттың 1-ші арғы атасы), 1700 жылы 20 маусымда Ульсбиде Элизабет Сандерсонға үйленді, олардың үшінші ұлы капитан Роберт Бут (1677–1742) Линкольн графының жалғыз қызы, леди Сюзанна Клинтонға (1680–1754) үйленді, ал олардың төртінші ұлы, доктор Пейнстон Бут (1681–1765) доктор Эдвард Джонстың қызы Кэтрин Джонсқа үйленді. Джон Бут пен Элизабет Сандерсонның 1700 жылы үйленуінен олардың 1703 жылы туған екінші ұлы Уильям Бут 1729 жылы 25 шілдеде Ульсбиде Элис Гринге үйленді, олардың алты ұл мен екі қыздан тұратын сегіз баласы болды. Бұл олардың тұңғыш ұлы Ричард Бут, 1730 жылы 22 шілдеде туған, ол Сэр Феликс Буттың бірінші туысы болды. Ричард 1753 жылы Кейстордың жанындағы Ирби-оф-Хамберде Энн Хиллге үйленді және Кейстор ауылында тұрып қалды. Ричард пен Энннің алты ұл мен үш қыздан тұратын тоғыз баласы болды. Соңғы туылған ұлы Сэмюэл Бут 1773 жылы туған, 1799 жылы Энн Уэстнедджге үйленді және 1805 жылы туған Феликс Бут есімді ұлы болды. Ричард Бут 1800 жылы 70 жасында қайтыс болды. 1840 жылы «The Gentleman's Magazine» журналында «Ричард Буттың қызы, Линкольнширдің Кейстор қаласынан келген Елизавета Бут 1840 жылы 22 сәуірде 82 жасында қайтыс болды. Ол Сэр Феликс Буттың туысы еді» деп жазылған. Джон Бут пен Элизабет Сандерсонның 1700 жылы 20 маусымда Ульсбиде үйленуінен олардың үшінші ұлы Джон Бут 1711 жылы туған (Сэр Феликс Буттың әкесі), Лондонға барып, суару бизнесімен айналысты, одан ірі британдық компания пайда болды. Джон Бут 1739 жылы 3 қаңтарда Лондонның Вестминстер қаласында Мэри Уоттспен үйленді. 1740 жылы Джон Бут 29 жаста болды және Буттың джині өте танымал болды. Джон мен Мэридің кем дегенде төрт баласы болды, оның ішінде 1745 жылы туған ұлы Филип Бут (оның некрологы 1818 жылы 5 мамырда 73 жасында қайтыс болғанын айтады). Екінші ұлы Джон Бут 1748 жылы дүниеге келді және оған сілтеме жасалды 1804 жылы «The Gentleman's Magazine» журналында «Джон Буттың кіші қызы Джейн он жеті жасында Каистор Линкольнширде қайтыс болды» деп жазылған. Ол Ричард Бут ағасы мен Энн Бут апасымен бірге болған. Қалған ұрпақтары туралы ештеңе белгісіз. 1760 жылы Филип Бут әкесі Джонға отбасылық бизнесте қосылды және 1771 жылы ол Элизабет Уоллзбен үйленді, оның әкесі Блумсберидегі Бедфорд иесіндегі жаңа және сәнді Расселл скверінде өмір сүрді. Филип пен Элизабеттен төрт ұл мен үш қыз болды: Элизавета 18 шілде 1773 жылы туған + Уильям 25 шілде 1774 жылы туған + Джон Гиллиат 17 наурыз 1776 жылы туған + Мэри 15 тамыз 1777 жылы туған + Филип 24 қараша 1778 жылы туған + Феликс 16 шілде 1780 жылы туған + Элис 4 тамыз 1782 жылы туған. 1778 жылғы саудагерлер тізілімінде, Филип 33 жаста болғанда, «Филип Бут және компания, дистилляторлар», 55 Тернмилл Стрит, Клеркенвелл Лондон мекенжайы бар. Филиптің үш ұлы Уильям, Джон Гиллиат және Феликс отбасылық бизнеске қосылып, мұрагерлер ретінде дайындалды. Алайда Филиптің 1818 жылы қайтыс болуына аз уақыт қалғанда, бастапқы отбасылық серіктестік таратылды және 40 жастағы Джон Гиллиат пен 36 жастағы Феликс арасында жаңа серіктестік құрылды. Бірлесіп олар Тернмилл Стрит үйлерін жаңартты және Феликс кейіннен бизнеске толық бақылау алды. Энергиясымен және жігерімен Феликс бизнесті кеңейтті, Темза өзенінің жанында, Гайд-парк бұрышынан алты шақырым қашықтықтағы Брентфордта екінші дистилляторлық зауыт салды және Hazard and Company пивозауытын сатып алып, оны Red Lion Brewery деп атады. Шотландиядағы Эдинбургте дистилляторлық зауыт құру арқылы Феликс Бут Ұлыбританиядағы ең ірі дистилляторлық бизнеске ие екенін мақтанды. 1828 жылы, 48 жасқа толғанда, ол Лондон қаласының және Мидлсекс округының шерифі болып сайланды. Феликс көп байлық жинады және Арктика теңізіне экспедицияны қаржыландыру үшін жеке қаражат жұмсады, капитан Росс пен оның жиырма екі серігіне бірнеше жылға жететін азық-түлікпен жабдықтады, «Victory» атты аспаптық кемеде сапарға шықты. Олар 1829 жылы 23 мамырда Вулич Ричтен шығып, 1833 жылы 18 қазанда Йоркширдегі Халлға оралды, көптеген зерттеу тәжірибелерін бастан өткерді. Капитан Росс Солтүстік-Батыс өткелін ашпаса да, жарты миллион шаршы мильге жуық аумақты картографиялық түрде бейнелеу арқылы болашақ экспедициялар үшін ізденіс саласын қысқартты. Феликс Буттың осы күш-жігерге қаржылық үлесі үшін ол корольдің бұйрығымен рыцарь атанды және «Солтүстік-Батыс өткелін табуға тырысқан экспедицияны өз қаражатымен жабдықтағаны үшін отансүйгіштігі үшін» баронет атанды. 1832 жылы Сэр Феликс Бут Риджентс-парктегі Офтальмологиялық аурухананың бұрынғы орнын дистилляторлық зауытының орны ретінде сатып алды. 1840 жылы ол спирттен қалған спирттен сірке су өндіру үшін Уильям Гримблмен серіктестікке кірді. Орналасқан жер Камберленд нарығының солтүстік-шығыс бұрышында болды. Кәсіпорын сәтті болмады, сондықтан Сэр Феликс сірке су пісірудің дәстүрлі әдісіне қайта оралды. 1840 жыл мен 1843 жыл арасында Сэр Феликс Бут қарақорғау жағдайына тап болды және ақырында 1843 жылы сотқа берілді. Сэр Феликс Линкольнширдің Кейсторында тұратын Ричард Буттың немересі, 1805 жылы туған Феликс Бут есімді екінші туысы болды. Феликс, сэр Феликс байлығына қызығып, Сэр Феликс гомосексуалдық қатынастар жасады деген айыптаманы полицияға жеткізетін болса, ақша талап ететін болды. Сэр Феликс Халл Йоркширдегі сот отырысына қатысты, күшпен жоққа шығарды...

Географиялық экспедициялар

Ғылымға құмар болған Бут 1829 жылы Джон Росс жүргізген Солтүстік-Батыс жолын табу экспедициясын қаржылады. Ботия түбегі мен Ботия шығанағы оның құрметіне аталған. Ол экспедицияның шығындарына 17 000 фунт стерлинг бөлді, ал капитан (кейіннен сэр Джон) Росс оған 3 000 фунт стерлинг қосты, нәтижесінде географиялық ғылымда үлкен серпіліс жасалды. Алғыс айтқан командир өз демеушісінің есімін құрлықта және теңізде жасаған бірнеше жаңалықтарына берді – Ботия шығанағы, Ботия тас жолы, Ботия Феликс құрлығы, Феликс порты, Феликс мүйісі және Шериф порты: Солтүстік Американың солтүстік-шығыс бөлігінде 74° солтүстік ендікке дейін созылған аралдар, өзендер, көлдер және т.б. бар аймақ. Географиялық ғылым үшін ең маңызды жаңалық – 96° 46' 45" батыс бойлықта және 70° 5' 17" солтүстік ендікте магниттік полюстің анықталуы болды.

Құрмет белгілері мен марапаттары

Альдермен және Куперлердің құрметті компаниясының шебері қызметін атқарған Бут 1828 жылы Лондонның шерифі болып сайланды. Корольдік географиялық қоғамның негізін қалаушыларының бірі Бут 1834 жылдың 10 сәуірінде Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. Арктикалық экспедицияны сәтті қаржыландырғаны үшін, ол 1835 жылдың 27 наурызында Портленд Плейс, Миддлсекс және Грейт Кэтвуд, Хэнтингдонның Буты болып баронеттік шен алады, егер оның өз заңды еркек балалары болмаса, оның үлкен ағасы Уильям Буттың Ройдон Холл, Эссекс иелігіндегі еркек мұрагерлеріне бұл шен беріледі. Оның сіңілі баласы, сэр Уильямсон Бут (1810–1877) одан кейін 2-ші баронет болды.