Кіріспе

Батыс Австралиядағы ағаш түрі

түр қойындысы
|аты = Bull banksia
|сурет = Banksia grandis IMG 0178.jpg
|тұқымы = Banksia
|көрсетілетін ата-аналар = 3
|ата-анасы = Banksia ser. Grandes
|түрі = grandis
|авторы = Willd. |синонимдер сілтемесі = немесе алып банксия, Батыс Австралияның оңтүстік-батысында кең таралған және ерекше ағаш түрі. Нунгар халқы бұл ағашты бира, бария, бунгура, гвангия, пира немесе пира деп атайды. Оның қалың қабықты, отқа төзімді негізгі сабағы, үшбұрышты бүйірлік жапырақтары бар, ашық сары гүлдері және үлкен конус тәрізді эллипстік қапшықтары бар.

Сипаттама

Banksia grandis әдетте биіктігі жоғары, кейде биіктігі жоғары болатын ағаш. Ол сондай-ақ оңтүстік жағалауға жақын жерде, гранит тау жыныстары арасында кездесетін, жайылып өсетін бұта түрінде де кездеседі. Оның діңдері қысқа, жуан және көбінесе қисық, Banksia-ға тән сұр қабықпен жабылған. Жапырақтары қауырсын тәрізді кесілген, ұзын және кең, жалпы сабағында сегізден он екіге дейін ірі үшбұрышты бөліктері болады. Жапырақтарың жоғарғы беті жылтыр, қою жасыл, ал астыңғы беті жұмсақ түкті. Гүлдері гүлдеу кезінде ұзын және кең болатын масақ гүлшоғырында орналасқан, гүлшоғырының түбінде шашыраған жапырақшалары бар. Гүлдері ақшыл сары түсті, крем түсті мойындары, ұзын гүл қабаттары және ұзын аналық торабы бар. Гүлдеу қазаннан қаңтарға дейін созылады, ал жеміс қапшықтары эллипс тәрізді, ұзын, биік және кең, үлкен конус пішіндес болады. Ескі гүлдер ерте толады, ал жеміс қапшықтары пісіп жетілгенде ашылады. Кингс-паркте өсірілген оңтүстік жағалаудан алынған тұқым 1981 жылға дейін жайылып өсетін қасиетін сақтап келді.

Таксономия және атау беру

Банксиа грандис алғаш рет 1798 жылы Карл Людвиг Вильденоу "Species Plantarum" кітабының төртінші басылымында ғылыми тұрғыда сипатталған. Оның түрлік атауы (grandis) латын тілінен алынған, "үлкен", "ірі" немесе "биік" деген мағынаны білдіреді. 1891 жылы Отто Кунце өзінің "Revisio Generum Plantarum" еңбегінде Banksia L. f. туыс атауын қабылдамады, себебі Banksia атауы 1776 жылы Banksia J. R. Forst & G. Forst ретінде бұрыннан жарияланған еді, ол қазір Pimelea туысына жатады. Кунце осы түрге Sirmuellera grandis деп атап, Sirmuellera-ны балама атау ретінде ұсынды. Атаудың басымдығы қағидасы бойынша жасалған бұл ұсыныс Кунце замандастарынан көп назар алмады, ал 1940 жылы Banksia L. f. ғылыми тұрғыда сақталды және Sirmuellera атауы қолданыстан шығарылды. Banksia grandis – Banksia series Grandes тобының құрамына кіреді, бұл топқа тек B. grandis және оған жақын түр B. solandri ғана жатады.

Бағбандықта қолдану

Бұл банкасия көбінесе өсірілмейді және өсуі баяу, тұқымнан гүлдеуіне он жыл немесе одан да көп уақыт кетеді. Ол құрғап қалуға өте сезімтал және жазғы ылғалды аймақтарда өсіру қиын. Жақсы су өткізетін құмды топырақ қажет. Тұқымдарға ешқандай өңдеу қажет емес, 22-42 күнде өнеріп шығады.

Жергілікті тұрғындар қолданады

Банксиа грандистің гүлдері оның таралған аймағында тұратын жергілікті халықтардың арасында маңғыт, пульгарла немесе Буль галла деп белгілі болған. Гүлдерді суға салып немесе нектарын алу үшін сорып ішетін.