Кіріспе

Вила-Нова-де-Фош-Коа – Португалияның Гуарда округіндегі қала және муниципалитет. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 7 312 адамды құрады, ал қала халқы шамамен 3 300 адамды шамамен құрайды. Муниципалитет аумағындағы маңызды өзендер – Дуру және Коа. Муниципалитет ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Коа аңғары археологиялық ескерткішінің бір бөлігін қамтиды, ол Фигуэйра-де-Каштелу-Родригу және сондай-ақ Гуарда округінде орналасқан Пинхельмен бірге орналасқан. Ең жақын теміржол станциясы – Посинью, қазіргі уақытта Дуру теміржолының шығыс терминалы. Бұл теміржол (португал тілінде: Linha do Douro) Посиньюден Туа, Пезу-да-Регуа, Ливрасау, Марку-де-Канавезес, Пеньяфиел, Паредеш, Эрмезиндеге (Брага, Гимарайнш, Виана-ду-Каштелу, Риу-Тинту және Порту қалаларымен байланыс бар) жолаушылар пойыздары қызметін көрсетеді.

Тарих

Вила-Нова-де-Фоз-Коа алғашқы жарғысын 1299 жылы Д. Динис патша берген, ол 1314 жылы осы патша тарапынан жаңартылған. 1514 жылы Д. Мануэл I жаңа жарғыны жасады. Ауданның ішінде бірнеше ескерткіштер бар, олардың арасында үш ұлттық ескерткіш: Нумао қамалы, Вила-Нова-де-Фоз-Коаның Пелуриньосы және сол ауылдың Ана шіркеуі, Мануэлин стиліндегі фасадымен. Ауданның тағы бір маңызды ескерткіші – 13 ғасырдың басына жататын Леондық құрылыс, Риба-Коа аймағына енген және 1297 жылы Алкансес шарты бойынша португалиялық тәждің иелігіне өткен. Оның тамырында Вила-Нова-де-Фоз-Коа палеолиттік адамдармен кездеседі, олар қарапайым заттармен, шистің қатаңдығында рухани және материалдық әлемінің амбицияларын және жобаларын жасаған, осы қасиетті орынды ашық аспандағы ең үлкен тас өнер мұражайына айналдырған. Адамдардың орташа немесе жоғары деңгейде қоныстанған іздері кастрехос және римдік кезеңдерде де сақталған. Дегенмен, суэвтер, визиготтар және арабтар кезеңдерінің шамалы куәгерлері халықтың тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Шекаралық аймақтарға тән ауытқуларға қарамастан, қауымдық өмір 10-ғасырдан бастап тұрақты және үздіксіз болды. Осы аймақтың қоныстануын және дамуын ынталандыру мақсатындағы патшалық және феодалдық мүдделер, елді мекендердің тұрғындарына жарғылар беру арқылы расталды, оларға құқықтық және әкімшілік маңыз берілді. 19-ғасырда, либерализмді енгізуге байланысты тәртіпсіздіктер, қуғын-сүргін және бауырластық күрестерге (Марсорес партизандары аймақта үрей тудырды) қарамастан, Фош-Коа ауылы бірнеше шектеулерден кейін ауданның басшылығын өз қолына алды. Алайда, қазіргі аудан аумағында сақталған сегіз тірек муниципалдық автономияның куәсі және аймақтағы ата-бабалар қауымдық өмірінің символы болып табылады. Мос-ду-Дуро епархиясының соңында Кампанас және Кастело-Велхо жерлерінде ежелгі қоныстанудың іздері табылды. Бұл қола дәуіріндегі шағын бекінілген елді мекендер болуы мүмкін, бізге жеткен мәліметтерге сүйене отырып бағалауға болады. Пиреней түбегінің солтүстік-батысындағы, ыстық Дуро аймағындағы кастро өркениеті таулардың емес, жазықтарға немесе аңғарларға енген биіктіктерге орналасқандығымен салыстырғанда. Осылайша, б.з.д. бірінші мыңжылдықта темір дәуіріндегі адамдар Касл аймағына қоныстанды, кейіннен ол жергілікті жерді римдіктер жайлады және шағын викустан тұрды, бұл сол кезеңнің материалдық іздері басым болатын аймақпен бағаланды. Қабірлер мен жерлеу жазбалары (S. T. T. L. – жер жарық болсын деген жалпы аббревиатурамен аяқталған), басқа материалдармен қатар, осы қоныстануды растайды. Мос ауданындағы басқа жерлер (Римдік басқыншылық кезеңінде немесе орта ғасырларда) Алдея-Вела, Фонтайнас (көбінесе Фонтанас деп аталады) сияқты орындарда болған болуы мүмкін. 1380 жылы Нумао ауданы Торес-Новас соттарына өзінің адвокатын тағайындау үшін жиналды. Прокуратураға сәйкес, бұл міндет Мос ауылынан келген Жоао Эанеске тиесілі болды. Сол құжатта Мос әулетінен келген Гонсало Мартинс куәгер ретінде қол қойды. 16-ғасырда ауылда 1527 жылғы санақ бойынша 52 тұрғыны бар маңызды халық орталығы болды, олар ғасырдың екінші тоқсанында аббаттығына 20 000 рейс жалдама төледі. Дін қызметкерлерінің табысы саласында да белгілі, епископ шіркеулік бекіту құқығы үшін 2000 рейс алған. 16-ғасырдың ортасында Мос шіркеуі Мариальва графтарына тиесілі болды, оларға приход діни қызметкерлерін тағайындау құқығы тиесілі болды. Кейіннен 1583 жылғы 14 наурыздағы бұрышта оның иелігі Коимбра университетіне берілуге рұқсат берілді, ал оның табысы университет қазынасына қайтарылды. Университеттердің қаржылық дербестікке ие болуына мүмкіндік берген өз кірістері болғанын естеріңізге сала кетейік. Коимбра университетімен байланыс университет меншіктерінің шекараларын көрсететін көптеген эпиграфтарда әлі де көрінеді. Монументальдық тұрғыдан алғанда, 18-ғасыр ерекше көзге түседі, осы кезеңнен бастап "Қалалар үйі" немесе Кампиньос және Ана шіркеуі деп аталатын ғимараттар салынды. Осы уақытта Мос халқы 317 адамды құрады. Жалған діннен христиан дініне өту үлкен қақтығыстарсыз жүргізілген болуы керек, өйткені 18-ғасырға дейін Ана шіркеуі (қазіргі зират) сол жерде (Қала) қалды. Осы ғасырдың соңында халық санының өсуіне және қала аумағының батысқа қарай кеңеюіне байланысты шіркеу Ларго-ду-Террейроға көшірілді. Дуро мен Коа арасындағы барлық елді мекендер сияқты еврей отбасылары да қоныстанған болуы мүмкін. Кастело көшесіндегі бір үйдің есігіне "Жаңа христиандық дауыс" деген жазу жазылған. 18-ғасырда аристократиялық отбасы елді мекеннің экономикасына әсер еткен болуы мүмкін, Сумах қолдану, жүзім шарап жасау, зәйтүн майы және бадам өндірісінің арқасында гүлденген. 1758 жылғы 24 наурызда Мос аббаты, корольдікке Маркиз де Помбал жіберген сауалнамаға жауап берді: "Тұрғындар осы жерден көп мөлшерде жинайтын жемістер зәйтүн майы, бидай наны, қарабидай, арпа, бұршақ, сумах, шарап, бадам, пияз, нан және шарап ең жақсысы." Осы кезеңнен салынған, гербы бар сарай, Ассекас үйі сақталған. Ол Фош-Коаның бірінші бароны Франсиску Антониу Кампосқа тиесілі болды және кейіннен Гаспар отбасы сатып алды. Мос-ду-Дуро епархиясының тарихында прогрессивті идеяларды қолдаған адамдар болды. Либерализм гүлденген кезеңде революцияның құндылықтарына сенген адам үйінің есігіне "Et Pluribus Unum" (бірінен бірі, барлығынан бірі) деген сөздерді жазды, бұл сол кездегі революциялардың ұранына сай келеді, бостандық, теңдік және бауырластыққа негізделген. Мос 19-ғасырдың басында Наполеон әскерлерінің кіруіне тап болды, олар 1811 жылғы 26 қаңтарда Фрейшу-де-Нумаоны басып алғаннан кейін. Қарсы тұра алмаған халық ауылды тастап, Жанвао төбелеріне тығылды, тек приход діни қызметкері Антониу де Алмейда қалды. Либералдар мен абсолютистер арасындағы бауырластық күрестер де Мосты аяқтан қалдырмады, Опорто қоршауында әскери қызметкер Бернарду Антониу Ролу және кейіннен Марсаи жақтастарынан өлтірілген Жозе Полидо қаза тапты. 19-ғасыр мен 20-ғасыр арасындағы халық санының өсуі Дуро теміржолының құрылысына, Фрейшу станциясының салынуына және Мос тұрғындарына Португалия теміржолдары берген үлкен мүмкіндіктерге байланысты болуы мүмкін. Осы епархия (Ата М. Гонсалвес да Коштаның сөзімен – "Ламегу диоцезі") ешқашан азаматтық немесе шіркеулік орталық болған емес, әрқашан Фрейшу-де-Нумаоға қосылған, әйтсе де, приход діни қызметкері өз миссаларын өткізуге және халық тарапынан ұсынылуға құқылы болған. Фрейшу сияқты, оның кірісі 1538 жылғы 14 наурызда Коимбра университетіне берілді. 18-ғасырдың ортасына қарай үш шіркеу болды (барлығы халыққа тиесілі, ешқайсысы жеке емес): Санта-Барбара, қаланың алдындағы төбеде, мылтық ату қашықтығында; бірі қаланың ортасында, Иақыптың анасы, қасиетті орын болған; екіншісі қаланың төменгі жағында, Санту-Антониу. Дуроның барлық жағалауында, Мостың ортасында...