Кіріспе

Операция кезінде қанды құтқару (IOS), сондай-ақ жасушаларды құтқару деп те аталады, – бұл автологтық қан құюдың нақты бір түрі. IOS – хирургиялық операция кезінде жоғалған қанды жинап, науқасқа қайта құюды қамтитын медициналық процедура. Бұл автотрансфузияның маңызды түрі. Бұл әдіс көп жылдар бойы қолданылып келеді және аллогендік (басқа донордан алынған) қан құюмен байланысты тәуекелдер кеңінен жарияланып, толыққанды түсінілгендіктен, уақыт өте келе оған қызығушылық артып келеді. Пациенттің өзінің қанын операцияға дейін және одан кейін сақтауға көмектесетін бірнеше медициналық құралдар әзірленді. Бұл процедура көбінесе кардиоторакалық және тамыр хирургиясында қолданылады, онда дәстүрлі түрде көп мөлшерде қан қолданылады. Трансфузиядан туындаған қолайсыз оқиғаларды болдырмауға бағытталған күш-жігер қанды сақтауға да көбірек назар аударуға әкелді (қансыз хирургияны қараңыз).

Өмірбаян

Қан құю үшін қауіпсіз қанды қамтамасыз ету, гепатит В вирусын (HBV), гепатит С вирусын (HCV), ЖҚТБ/HIV, HTLV I/II, Батыс Нил вирусын (WNV), сифилисті, Шагастың ауруын, Зика вирусын және трансфузия арқылы жұғатын бактериялық инфекцияны жұқтырудың алдын алудағы жетістіктерге қарамастан, әлі де қиындық туғызады. Науқастарды дұрыс анықтамау сияқты адам қателіктері және дұрыс емес адамнан қан алу (яғни, құтыдағы немесе WBIT-дегі дұрыс емес қан) көптеген дамыған елдерде жұқпалы аурулардан гөрі үлкен қауіп төндіреді. Аллогендік трансфузияның ең көп кездесетін қауіптері – трансфузияға аллергиялық реакциялар және қызбалы гемолиттік емес трансфузиялық реакциялар. Басқа қауіптерге трансфузиямен байланысты өкпеге жіті зақым (TRALI), трансфузиямен байланысты қан айналымының артық жүктемесі (TACO) және трансфузиямен байланысты иммуномодуляция жатады. TRALI – бұл өмірге қауіпті жағдай, оның симптомдары трансфузиядан кейін бірнеше сағат ішінде демсіздік, қызба және гипотензия сияқты көріністермен білінеді. TACO – трансфузиядан кейін бірнеше сағат ішінде тыныс алу жүйесіне қауіп төндіретін, тіркелмеген жағдайлардың көп болуына қарамастан, өмірге қауіпті жағдай. TACO күдік туғанда өкпелік ісіну, күтпеген жүрек-қан тамыр жүйесінің өзгерістері және сұйықтық артық жүктемесінің белгілері (диурезден кейін жақсару да оның ішінде) трансфузия кезінде немесе одан кейін 24 сағат ішінде болуы мүмкін. Иммундық жауапты басуы және операциядан кейінгі инфекция қаупінің аздап артуы сияқты жағымсыз әсерлерге әкелуі мүмкін иммуномодуляция да қауіпті. Классикалық немесе вариантты Крейцфельдт-Якоб ауруы (vCJD) сияқты басқа да қауіптер, бұл әртүрлі жағдайда өлімге әкелетін ауру, қан донорларын осы ауруға тексеруге арналған бекітілген тесттердің болмауына байланысты алаңдаушылық тудырады. Әлемдегі қан орталықтары классикалық КЖБ және vCJD-ға ұшыраған донорларды қабылдамау үшін белгілі бір критерийлерді енгізді. Өкінішке орай, классикалық ЖҚЖБ және vCJD-ға қарсы скрининг және қауіпсіздікті жақсартуға бағытталған кейінге қалдыру саясаты донорлар қорын қысқартуға әкелді. АҚШ-та және әлем бойынша қан тапшылығы бар. Көптеген дамыған елдерде халықтың 5% немесе одан аз бөлігі қан доноры болып табылады. Осының салдарынан, әлемдік медицина қауымдастығының кейбір өкілдері басқа бір адамнан алынған қаннан (аллогендік қан) пациенттерге өз қанын беруге арналған аутологтық трансфузияға көшті. Аутологтық трансфузияны қолдауға тағы бір себеп – Ехоба куәгерлерінің қан құюға қатысты ұстанымы. Діни себептерге байланысты Ехоба куәгерлері ерікті донорлардан алынған кез келген аллогендік трансфузияны қабылдамауға шешім қабылдауы мүмкін, бірақ операция кезінде олардың қан көлемін және гомеостазын қалпына келтіру үшін операция кезінде сақталған өз қанын пайдалануға болады, бірақ алдын ала донорлық қан емес. Әрбір Ехоба куәгері пациентіне барлық қол жетімді қан өнімдері туралы жеке кеңес берілуі керек, өйткені олар кейбіреуін қабылдауға, ал кейбіреуін қабылдамауға шешім қабылдауы мүмкін (яғни, толық қанды немесе оның төрт негізгі компонентінің бірін қабылдамаса да, кейбіреулер осы компоненттерден алынған фракцияларды немесе осындай кішігірім фракцияларды қамтитын дәрі-дәрмектерді қабылдауы мүмкін); бұл әрбір пациент үшін жеке таңдау. Ехоба куәгерлерінен басқа, аллогендік қан өнімдерінен бас тартатын, бірақ операция кезінде қанды қайтарып алуды қабылдайтын діни және дінсіз адамдар да бар.

Ұяшықтарды өңдеу

Өндірушіге қарамастан, жасуша процессорларының көптеген түрлері бар. Жасуша процессорлары – антикоагулянтталған төгілген немесе қайта алынған қанды жинап, центрифугалау немесе HemoClear сүзгісі сияқты сүзгілеу арқылы қызыл қан жасушаларын (ҚҚЖ) жуып, бөліп алатын қызыл қан жасушаларын жуу құрылғылары. Жуылған ҚҚЖ кейін қайта инфузия арқылы сол науқасқа қайтарылуы мүмкін. Қызыл қан жасушаларын жуу құрылғылары операция алаңынан сорылған қанда жиналған белсенді цитокиндер, анафилатоксиндер және басқа да қалдық заттар сияқты қанның қосалқы өнімдерін жоюға көмектеседі. Дегенмен, олар тірі тромбоциттерді, қан ұю факторларын және толыққанды қан мен гомеостаз үшін қажетті басқа да плазма ақуыздарын да алып тастайды. Әртүрлі қанды сақтағыштар әртүрлі сипаттамалары мен сапасы бар ҚҚЖ концентраттарын да береді.

Тікелей трансфузия

Тікелей трансфузия – жүрек-өкпе байпасы (CPB) немесе хирургияда қолданылатын басқа да экстракорпоральді айналымдар (ECC) арқылы қанды сақтау әдісі, мысалы, коронарлық артерияны айналып өту (CABG), клапан алмастыру немесе үлкен қантамырларды хирургиялық жарақаттануы. Байпас операциясынан кейін ECC айналымында айтарлықтай көлемде сұйытылған толыққанды қан болады, оны трансфузиялық қаптарға жинап, пациенттерге қайта құюға болады. Қалдық CPB қаны қалыпты көрсеткіштермен ([Hb] = 6–9 г/дл; 60–90 г/л) салыстырғанда айтарлықтай сұйытылған (12–18 г/дл; 120–180 г/л) және сонымен қатар белсенді цитокиндер, анафилатоксиндер және ағзалардың ісінуіне және дисфункциясына байланысты басқа да зиянды заттарды қамтиды, оларды жою үшін диуретик қажет. Жедел нормоволемиялық гемодилюция (АНГ) – бұл аутологтық трансфузияның бір түрі, онда операцияның басында пациенттен антикоагулянт қосылған стандартты қан жинау қаптарына қан жиналады және бір мезгілде жасуша ішіндегі көлем ацеллюлярлы сұйықтықтармен (мысалы, физиологиялық сарысу) ауыстырылады. Пациенттің өз қаны хирургиялық операция аяқталғаннан кейін (қан кету тоқтағаннан кейін) қайта құйылады.

Ультрафильтрация

Гемофильтрациялық немесе ультрафильтрациялық құрылғылар операциялық бөлмелерде қанды сақтаудың үшінші маңызды түрін құрайды. Жалпы алғанда, ультрафильтрациялық құрылғылар пациенттің антикоагуляцияланған толық қанды сүзіп тазартады. Сүзілу процесі гемоконцентрация арқылы жасушалық емес плазма суын, төмен молекулалық салмақты ерітінділерді, тромбоциттердің белсенділігін төмендететін заттарды және кейбір бөлшектерді – соның ішінде белсенді цитокиндерді, анафилатоксиндерді және басқа да зиянды заттарды жояды, нәтижесінде концентрацияланған толық қан қайта инфузия үшін қолжетімді болады. Гемофильтр құрылғылары пациенттің толық қанды, барлық қан элементтері мен фракцияларын – тромбоциттер, қан ұю факторлары және плазма ақуыздарын, Hb жоғары деңгеймен бірге қайтарады. Қазіргі уақытта клиникалық қолданыстағы жалғыз толық қанды ультрафильтрациялайтын құрылғы – Hemobag. Бұл құрылғылар көптеген эритроциттерді сақтау құралдарымен шайылып кететін потенциалды зиянды ластаушыларды толыққанды жоймайды. Дегенмен, in vitro зертханалық сынақтардың мәліметтеріне сәйкес, эритроциттерді сақтау құралдарын қолдану арқылы азайттылатын потенциалды ластаушылар уақытша болып, in vivo қайта дами алады, гемостаздық көрсеткіштер сағаттар ішінде бастапқы деңгейге оралады. Бастысы – концентрацияланған аутологтық толық қанның қайтарылуымен қан ұю және гомеостаз дереу жақсарады. Саны көп зерттеулер осы қанды сақтау әдістерін қауіпсіздік, пациенттердің жағдайы және экономикалық тиімділік тұрғысынан салыстыру үшін жүргізілді, бірақ олардың нәтижелері көбінесе екіұшты немесе қайшы болып келеді.