Изабелла Кроуфорд: канадалық ақын, өмір бойы жазба жұмысымен айналысқан тұңғыш авторлардың бірі. «Malcolm’s Katie» поэмасы – канада поэзиясының классикасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландияда туған канадалық жазушы
Irish born Canadian writer
Изабелла Валанси Кроуфорд (25 желтоқсан 1846 – 12 ақпан 1887) – Ирландияда туған канадалық жазушы және ақын. Ол еркін жазушы ретінде өмір көрімін қамтамасыз еткен алғашқы канадалықтардың бірі болды. "Кроуфорд Канаданың алғашқы маңызды ақыны ретінде көріне бастауда". Ол "Малькольмның Кэти" поэмасының авторы, ол "XIX ғасыр канадалық поэзиясының канонындағы орталық орынға ие".
Isabella Valancy Crawford (25 December 1846 – 12 February 1887) was an Irish born Canadian writer and poet. She was one of the first Canadians to make a living as a freelance writer. "Crawford is increasingly being viewed as Canada's first major poet." She is the author of "Malcolm's Katie," a poem that has achieved "a central place in the canon of nineteenth century Canadian poetry."
Өмір
Изабелла Валанси Кроуфорд – доктор Стивен Кроуфордтың соңғы тірі қалған қызы. Ол 1846 жылғы Рождество күні Дублинде (Ирландия) дүниеге келген. Ол он жасында отбасы Канадаға көшіп келді. Изабелла Кроуфордтың ерте өмірінің көп бөлігі белгісіз. Өзінің айтуынша, ол Дублинде, Ирландияда, доктор Стивен Деннис Кроуфорд пен Сидней Скотттың алтыншы қызы болып дүниеге келді; бірақ "Осы неке туралы немесе кем дегенде алты баланың туған күні мен туған жері туралы ешқандай жазба табылған жоқ, олардың ішінде Изабелла алтыншы болғанын жазды". Отбасы 1857 жылы Канадаға келді; сол жылы доктор Кроуфорд Канаданың батысында медициналық тәжірибе жасауға лицензия алды және Канаданың батысындағы Пейслиде тәжірибесін бастады. Оның алғашқы жарияланған өлеңі – "A Vesper Star". Ол Питерборо қаласының Кіші көл зиратында, Отонаби өзенінің жанында жерленді. Ол кедейлікте қайтыс болды және көп жыл бойы денесі белгісіз қабірде жатты. 1899 жылы ақша жинау кампаниясы басталды, ал 1900 жылғы 2 қарашада оның қабірінің үстіне алты футтық кельт кресі орнатылды, оған: "Изабелла Валанси Кроуфорд / Ақын / Құдайдың сыйымен" деп жазылған.
Isabella Valancy Crawford was the last surviving daughter of Dr. Stephen Crawford. She was born in Dublin, Ireland, on Christmas Day 1846. The family emigrated to Canada when she was ten years of age. Much of Isabella Crawford's early life is unknown. By her own account she was born in Dublin, Ireland, the sixth daughter of Dr. Stephen Dennis Crawford and Sydney Scott; but "No record has been found of that marriage or of the birthdates and birthplaces of at least six children, of whom Isabella wrote that she was the sixth." The family was in Canada by 1857; in that year, Dr. Crawford applied for a licence to practise medicine in Canada West and started to practise in Paisley, Canada West. Her first published poem, "A Vesper Star", She was buried in Peterborough's Little Lake Cemetery near the Otonabee River. She had died in poverty and for years her body lay in an unmarked grave. A fundraising campaign was begun in 1899, and on 2 November 1900, a six foot Celtic Cross was raised above her grave, inscribed: "Isabella Valancy Crawford / Poet / By the Gift of God."
Жазу
Кроуфорд өнімді жазушы еді. "Кроуфордтың прозасы көбінесе сол кездегі фельетон стиліне ұстанған". Гарвиннің әйелі, ақын Кэтрин Хейл, 1920 жылдары «Канада жасаушылары» сериясында Изабелла Валанси Кроуфордқа арналған жинақ жариялады. «Лили төсегінің» эротизміне де назар аударылды. Бірақ Кроуфордтың ең көп назар аударған туындылары – "ұзақ повесть-өлеңдері". "Гелот" – Рокки тауларындағы диалект поэма, түнектегі малдың қара құдыққа қарай шапқындауы және айналмалы лассомен тоқтатылуы туралы арманды көрініс суреттейді; "Гелот" спартандықтардың өз балаларына ішімдік ішуге үйретпеу үшін гелоттарын мас ету әдісін пайдалануын бастапқы нүкте ретінде алды, нәтижесінде Бақхус иеленуімен аяқталатын, құпиялы және гипнотикалық өлең туды; ал "Гисли бас" орыс көктем құдайы Лада және исландтық Бринхильд сияқты мифтік элементтерді махаббат, сатқындық, кісі өлтіру және кешірім туралы оқиғаға біріктіреді. Бұл өлеңдерде әлем қарама-қарсылықтардың – жарық пен қараңғылық, жақсылық пен жамандық – күресіне ұласатын, құрбандықпен келтірілген махаббат арқылы татуласатын арена ретінде бейнеленеді.
Crawford was a prolific writer. "For the most part Crawford's prose followed the fashion of the feuilleton of the day." Poet Katherine Hale, Garvin's wife, published a volume on Isabella Valancy Crawford in the 1920s Makers of Canada series. to the eroticism of The Lily Bed. But it is mainly Crawford's "long narrative poems [that] have received particular attention." is a dialect poem, set in the Rocky Mountains, concerning a dream vision of a midnight cattle stampede towards a black abyss that is stilled by a whirling lariat; "The helot" makes use of the Spartans' practice of intoxicating their helots to teach their own children not to drink, as the starting point for a highly incantatory and hypnotic poem that ends in Bacchic possession and death; and "Gisli the Chieftain" fuses mythic elements, such as the Russian spring goddess Lada and the Icelandic Brynhild, into a narrative of love, betrayal, murder, and reconciliation. These poems follow a pattern of depicting the world as a battleground of opposites – light and dark, good and evil – reconciled by sacrificial love."
Малькольмнің Кэти
"Малькольмның Кэти" поэмасы көпшілік назарын өзіне тартып үлгерді. Бұл – бос өлеңмен жазылған ұзақ повесть, онда 19 ғасырдағы Канада даласында жас Макс пен Кэтидің махаббаты мен қиындықтары баяндалады. Бірақ поэмада Солтүстік және Оңтүстік желдерінің (Қыс пен Жаз, алғашқы халықтардың батырлары ретінде бейнеленген) арасындағы соғыс туралы екінші желі де бар, сондай-ақ түрлі строфалармен жазылған махаббат әндері жинағы да кездеседі. Поэманы жоғары бағалаған көптеген адамдар өздерінің қызығушылықтарын оның ішінде көреді. Мысалы, социалист Ливсей оқығанда поэма утопиялық социализмнің манифесіне ұқсады:
The bulk of critical attention has gone to "Malcolm's Katie." That poem is a long narrative in blank verse, dealing mainly with the love and trials of young Max and Katie in the 19th century Canadian bush, but containing a second running narrative recounting the war between the North and South Winds (Winter and Summer personified as First Nations warriors), and also a collection of love songs in different stanza forms. Many of those lauding the poem have seen their own interests reflected in it. For instance, socialist Livesay gave a reading that made the poem sound like a manifesto of Utopian socialism:
«Кроуфорд канадалық әдебиет үшін үлкен маңызға ие жаңа мифті ұсынады: канадалық шекара – «жаңа Едемге жағдай жасайды», алтын ғасыр немесе мыңжылдық емес, «мұнда және қазірде» өмір сүретін үйлесімді қоғам». Кроуфордтың әлеуметтік санасы мен адамзаттың болашағына деген алаңдаушылығы оны өз заманынан және ортасынан бұрын бауырластыққа, бейбітшілікке және жасыл әлемді сақтауға шақырулар жазуға итермеледі. Оның терең сенімі – ерлер мен әйелдердің тең дәрежедегі, соғыстан, таптық жеккөрушіліктен және нәсілдік дискриминациядан азат әлемде өмір сүретін әділ қоғам – оның ең үздік поэзиясын билейді». «Кроуфорд «Малькольмның Кэти» поэмасында Теннисоннан үйренген үй ішіндегі идиллияны Канаданың пионерлік ортасына бейімдеді. Бірақ Кроуфордтың Макс пен Кэтидің дәстүрлі махаббат оқиғасын түпкілікті мифтермен – Үнді жазымен және Солтүстік пен Оңтүстік желдерінің шайқасымен байланыстыруы ерекше жаңалық». Осы миф айту (алғашқы халықтардың сенімдерін қаншалықты дәл бейнелегеніне қарамастан) поэманың күшін береді деп көптеген жақтастары санайды. Мысалы, «Малькольмның Кэти» туралы жазған сыншы Нортроп Фрай Кроуфордты «канадалық поэзиядағы ең керемет мифопоэзиялық қиял» деп атады:
quote|Crawford presents a new myth of great significance to Canadian literature: the Canadian frontier as creating 'the conditions for a new Eden,' not a golden age or a millennium, but 'a harmonious community, here and now.' Crawford's social consciousness and concern for humanity's future committed her, far ahead of her time and milieu, to write passionate pleas for brotherhood, pacifism, and the preservation of a green world. Her deeply felt belief in a just society wherein men and women would have equal status in a world free from war, class hatred, and racial prejudice dominates all her finest poetry." "In 'Malcolm's Katie' Crawford adapted to the setting of pioneer Canada the domestic idyll as she learned it from Tennyson. Striking and new, however, is Crawford's location of Max and Katie's conventional love story within a context of Native legends — Indian Summer and the battle of the North and South Winds." This myth telling (however accurate it was as a portrayal of First Nations beliefs) is what many of its supporters see as giving the poem its power. For instance, writing about "Malcolm's Katie, critic Northrop Frye pronounced Crawford "the most remarkable mythopoeic imagination in Canadian poetry":
Фрай Кроуфордтың «поэтикалық сезімі» оған «романтикалық ландшафттағы ең айқын даму мифологиялық бағытта» екенін айтты деп сенді; және ол Кроуфордтың канадалық миф жасауға жасаған тынысы бір мезгілдегі пионерлік зерттеулер мен қоныстанудың интеллектуалды теңдесі деп қарады: «Изабелла Кроуфордтың «Малькольмның Кэти» поэмасынан басталатын ұзақ мифопоэзиялық үзіндіде – «Оңтүстік жел мокасиндерін бір жағына қойды» деген жолдардан бастап – ақынның, біріншіден, өмірсіз пейзажды адамгершілік бейнелермен жандандырып, оны физикалық тұрғыдан қолға түсіргендей, екіншіден, үнді мәдениетімен бұзылған мәдени байланысты жаңарту арқылы елдің әдеби дәстүрін біріктіргенін көреміз».
Frye believed, and thought Crawford's "poetic sense" told her "that the most obvious development in the romantic landscape is toward the mythological"; and he saw Crawford's attempt at an indigenous Canadian myth as the intellectual equivalent of the simultaneous pioneer exploration and settlement: "In the long mythopoeic passage from Isabella Crawford's Malcolm's Katie, beginning 'The South Wind laid his moccasins aside,' we see how the poet is, first, taming the landscape imaginatively, as settlement tames it physically, by animating the lifeless scene with humanized figures, and, second, integrating the literary tradition of the country by deliberately re establishing the broken cultural link with Indian civilization."
Хью мен Ионы
Дороти Ливсей 1977 жылы «Канадалық биография сөздігі» үшін Кроуфордтың өмірін зерттеу кезінде Онтарио штатындағы Кингстон қаласындағы Квинс университетінің Кроуфорд қорынан аяқталмаған повесть-өлеңнің қолжазбасын тапты. «Хью мен Ион» деп аталатын ол, «зиянды қаладан – мүмкін, қазіргі Торонтодан – қашып, жартас даланың табиғи күштерімен тазаруға тырысқан Хью мен Ион есімді екі дос туралы» айтады, олар тұрақты диалог жүргізеді, онда Хью үміт, жарық және құтқарылу туралы сөйлейді, ал Ион – үмітсіздік, қараңғылық және адамның жеңіліске ұшырауға бейімділігін көрсетеді. Кроуфордтың Торонтодағы тәжірибесінің нәтижесі болуы мүмкін, бұл соңғы өлең оның көзқарасында маңызды өзгеріс болды, қаланы «жабайы табиғаттың жаңарту күшінен еріксіз бас тартқан, оқшауланған және соқырлыққа ұшыраған, жамандыққа толы қалалық әлем» ретінде бейнелейді. Малкольмның «Кэти» романындағы ішкі жалынның көп бөлігін құрайтын сенімділік пен романтикалық идеалдар енді күшін жойды. Он тоғызыншы ғасырдағы канадалық әдебиетте, Лэмпменнің «Нәрсенің соңы» өлеңінен басқа, «жас қаланың» пайда болған әлеуметтік жамандықтарына Блейк сияқты шығармашылық қиял қолданылған басқа мысал жоқ. Торонтоның орталық бөлігінде, Фронт және Джон көшелерінің қиылысында (CN мұнарасының жанында) шағын бақ-парк Изабелла Валанси Кроуфорд паркі деп аталды.
Dorothy Livesay, researching Crawford's life for the Dictionary of Canadian Biography in 1977, discovered the manuscript of an uncompleted narrative poem in the Crawford fonds at Kingston, Ontario's Queen's University. Called Hugh and Ion, it deals with "Hugh and Ion, two friends who have fled the noxious city—probably contemporary Toronto—for purification in the primal wilderness [and] carry on a sustained dialogue, Hugh arguing for hope, light, and redemption and Ion pointing out despair, darkness, and intractable human perversity." Perhaps due to Crawford's Toronto experiences, this last poem marked a significant change in her views, showing the city as "a demonic, urban world of isolation and blindness which has wilfully cut itself off from the regenerative power of the wildernese. The confident innocence and romantic idealism, which account for much of the inner fire of Malcolm's Katie, have simply ceased to be operative Nowhere else in nineteenth century Canadian literature, with the exception of Lampman's "the End of Things", is there another example of the creative imagination being brought to bear, in so Blakean a manner, on the nascent social evils of the 'infant city.'" A small garden park in downtown Toronto, at Front and John Streets (near the CN Tower), has been named Isabella Valancy Crawford Park.
Жарияланымдар
"Ескі Жұлдыздар өте жолы", "Малькольмның Кэти және басқа өлеңдер". Торонто, 1884 жыл. Изабелла Валанси Кроуфордтың жинақталған өлеңдері, Джон Гарвин редакциясымен. Торонто: Уильям Бриггс, 1905 жыл. Изабелла Валанси Кроуфорд. Кэтрин Хейл, редакциясымен. Торонто: Райерсон, 1923 жыл. Хью мен Ион. Гленн Клевер редакциясымен. Оттава: Бореалис П, 1977 жыл. "Малькольмның Кэти: махаббат оқиғасы", Д. М. Р. Бентли редакциясымен. Лондон, ОН: Канадалық поэзия баспасы, 1987 жыл.
Old Spookses' Pass, Malcolm's Katie and Other Poems. Toronto, 1884. The Collected Poems of Isabella Valancy Crawford, ed. John Garvin. Toronto: William Briggs, 1905. Isabella Valancy Crawford. Katherine Hale, ed. Toronto: Ryerson, 1923. Hugh and Ion. Glenn Clever ed. Ottawa: Borealis P, 1977. Malcolm's Katie: A Love Story. D. M. R. Bentley ed. London, ON: Canadian Poetry Press, 1987.
Прозалық жинақтар
Изабелла Валанси Кроуфордтың таңдамалы әңгімелері. Пенни Петронның ред. Оттава: Оттава университеті баспасы, 1975. Изабелла Валанси Кроуфордтың ертегілері. Пенни Петронның ред. Оттава: Borealis баспасы, 1977. Изабелла Валанси Кроуфордтың жинақталған әңгімелері. Лен Эрли және Мишель Питерман, ред. Лондон, Онтарио: Canadian Poetry Press, 2006. Виннона; немесе, Қабылдау қыздары. Питерборо, Онтарио: Broadview Press, 2006. Ескерілмеген жағдайларда, библиографиялық мәліметтер Open Library-ден алынған.
Selected Stories of Isabella Valancy Crawford. Penny Petrone ed. Ottawa: U of Ottawa P, 1975. Fairy Tales of Isabella Valancy Crawford. Penny Petrone ed. Ottawa: Borealis P, 1977. Collected Short Stories of Isabella Valancy Crawford. Len Early & Michel Peterman, ed. London, ON: Canadian Poetry Press, 2006. Winona; or, The Foster Sisters. Peterborough, ON: Broadview Press, 2006. Except where noted, bibliographical information from Open Library.