Кіріспе

Британдық ғалым Чарльз Томас Уильям Керл (4 шілде 1916 - 28 қыркүйек 2006), көбінесе Адам Керл деп танылады, әлеуметтік психология, педагогика, даму саласын зерттеу және бейбітшілік зерттеулеріндегі еңбектерімен белгілі британдық ғалым. Оксфорд, Эксетер, Гана және Гарвард университеттерінде қызмет еткеннен кейін, 1973 жылы Брэдфорд университетінде бейбітшілік зерттеулер кафедрасы ашылғаннан кейін, ол осы кафедраның тұңғыш профессоры атанды. Керлдің еңбектеріне білім беру туралы бірнеше кітап, соның ішінде «Дамушы қоғамдар үшін білім беру стратегиясы» (1963) және бейбітшілік пен бейбітшілік орнату туралы бірқатар кітаптар, оның ішінде «Бейбітшілікке қол жеткізу» (1971) кіреді. Өмірінің барысында және 1978 жылы зейнетке шыққаннан кейін де ол бейбітшілік орнату және делдалдық жұмыстармен белсенді айналысты, 1967-1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Квакерлер тобының құрамында Нигерия мен Биафраға бірнеше рет сапар шекті.

Ерте өмір және білім

Чарльз Томас Уильям Керл 1916 жылғы 4 шілдеде Франциядағы Валь-д’Уаз департаментінде, Л’Иль-Адам қаласында дүниеге келді, сол кезде Сомма шайқасы жақын маңайда қызып тұрған еді. Оның әкесі – британдық жазушы, сыншы және журналист Ричард Керл. Анасы – Корделия Керл (қыз есімі Фишер), оның бауырларының арасында тарихшы Х. А. Л. Фишер, крикетші және ғалым Чарльз Деннис Фишер, теңіз офицері Уильям Вордсворт Фишер, банкир Эдвин Фишер және композитор Ральф Вон Уильямстың жұбайы Аделина Вон Уильямс болды. Олардың туыстарына тарихшы Фредерик Уильям Мейтленд, фотограф Джулия Маргарет Камерон, жазушы Вирджиния Вульф және суретші Ванесса Белл кірді. Ол анасының үш бауырының құрметіне осы аттармен аталып, 1919 жылы Францияға оралғаннан кейін туған жерінің атымен Адам деп аталды. Ол Оксфордширдегі Уитфилдте өсті, онда жануарларға деген құштарлығы мен ландшафтқа сезімталдығы қалыптасты. Ричард Керл ұлының балалық шағында жиі болған жоқ; Адам үш жасқа толғанға дейін әкесімен таныспады. Кейін Керл Ричардтың өмірінің соңында олардың жақындасқанын, бірақ "еркек ретінде" қарым-қатынас құрғанын, "бірақ әке-бала кезеңін өткізбегенін" айтты. Керл өзінің бейбітшілдігін анасының ықпалына жатқызды, оның үш ұлы соғыста қаза тапқан, ал ұлына соғысқа деген жек көру сезімін сіңірген. Вудхаус Керлдің анасы "оның өзіне сенуіне де жауапты болғанын" айтты, бұл оған өміріндегі маңызды кезеңдерде қалыпты емес шешімдер қабылдауға мүмкіндік берді. Дегенмен, Вудхаус оның "дәстүрге қарсы көзқарасының" Ричард Керлге жақын екенін анықтады. Керл Чартерхаус мектебінде оқыды, онда бақытсыз болды, кейіннен "қорқынышты консервативті білімді флейта тартып, өлең жазып, мистиктерді оқып өткенін" еске алды. 1935 жылдан бастап Оксфордтағы Нью-колледжде оқыды, бастапқыда мемлекеттік қызметкер болу ниетімен тарихты оқыды, содан кейін антропологияға ауысты. Ол Оксфордтағы Эксетер колледжінде және Оксфордтағы Әлеуметтік антропология институтында оқуын жалғастырды, ал 1938 жылы Сапми және Сахара шөліне зерттеу сапарымен барды.

Ұлыбритания мен Пәкістан

Керл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық армияда алты жыл қызмет етті, майор шеніне көтеріліп, Азаматтық қайта оңалту бөлімшелерінде (CRU) зерттеуші болып жұмыс істеді. Осы қызметі барысында ол кеңес беру, дағдыларды қалыптастыру, медициналық және демалыс жағдайларын, сондай-ақ әлеуметтік байланыс мүмкіндіктерін ұсынатын тұрғын үйді қайта оңалту бағдарламасын әзірлеуге қатысты. Оған CRU-ның жұмысының тиімділігін бағалау міндеті жүктелді. Осы кезеңде ол психологияға, әсіресе психологиялық және антропологиялық көзқарастарды қоғамға енгізуге, сондай-ақ травмалық оқиғалардың психологиялық әсерлеріне қызығушылық танытты. 1947 жылы ол антропология бойынша аспирантураны бітірді, ал жұмысында CRU-мен алған тәжірибесін пайдаланды. Ол өзінің академиялық мансабын осы тәжірибелерге негізделген бірқатар мақалалармен бастады, алғашқысы – соғыс тұтқындарының өз қауымдастықтарына оралу тәжірибесі және жеке тұлға мен қауымдастық арасындағы қарым-қатынас туралы «Адамдық қатынастар» журналында жарияланған мақаласы болды. 1947 жылы Керл Тависток Адам қатынастары институтында жұмыс істеді, онда Оңтүстік-Батыс Англиядағы ауылдық жерлердің құлдырауын зерттеді. Бұл жұмысы 1950 жылы Оксфорд университетінде әлеуметтік психологиядан лекциятор болып тағайындалуына әкелді. 1950 жылдардың басында Оксфордта оқыған кезінде ол әлеуметтік психология мен білім беру саясаты арасындағы байланысқа қызығушылық танытты. Тависток институтының әлеуметтік психиатрияға бағытталған тәсілдеріне қызығушылығын сақтай отырып, ол сонымен қатар жеке тұлғаның психологиялық тұрақтылығы мен басқалармен жақсы қарым-қатынас үшін білім берудің қажеттілігіне сенді және білім беру саясаты бойынша бірнеше мақала жариялады. Оксфордтағы жұмысы 1952 жылы Эксетер университетінде Білім беру және психология кафедрасының профессоры болып тағайындалуына әкелді, онда ол 1956 жылға дейін қызмет етті. Эксетерде жұмыс істеген кезінде ол Еуропадағы дамуға бағытталған жобаға қатысты, ал оның жұмысы халықаралық сипатқа ие болды. 1956 жылы ол Гарвард университеті арқылы Пәкістанның білім беру саясаты бойынша кеңес беруге шақырылды. Бастапқыда Пәкістанда бір жыл болуды жоспарлаған ол кейін екі жылға қалуға шешім қабылдады және осы мақсатта Эксетердегі лауазымынан кетті. 1956 жылдан 1959 жылға дейін ол Пәкістанның жоспарлау кеңесінің кеңесшісі болды, осы қызметі барысында Пәкістанға (қазіргі Бангладешті қоса) сапар шекті, соның ішінде Хиндукушқа да барды. Білім беру саясатынан басқа, оның Пәкістандағы жұмысы денсаулық сақтау, тұрғын үй, еңбек қатынастары, әлеуметтік қамтамасыз ету және Федералдық басқарудағы тайпалық аймақтармен байланысты болды, онда ол пуштун және хо халықтарының арасында жұмыс істеді. Кейіннен ол лекциялары мен кітаптарында Пәкістандағы тәжірибесін жиі еске түсірді.

Гана мен Гарвард

1959 жылы Керл Гана университетінің білім беру профессоры болып тағайындалды. Ганада ол квакер дініне келді, бұл, оның пацифизмі сияқты, анасының ықпалымен байланысты болды. Осы кезеңде ол Африка бойынша кеңінен саяхаттап, Гана үкіметіне білім беру және даму мәселелері бойынша кеңес берді. Оның «Дамушы қоғамда білім берудің рөлі» атты алғашқы лекциясы 1961 жылы жарияланды. Ол 1961 жылы университеттен кетті, себебі сол кездегі мекеме, басымдықпен ақ адамдардан құралған, африкалық ұлтшылдықтың күшеюімен сипатталатын саяси ахуалда «орнынан шығып тұр» деген қорытындыға келді. Сол жылы ол Оңтүстік Африкаға қара африкалықтар үшін колледж ашу мақсатымен барды, бірақ тұтқындалды. Сондай-ақ 1961 жылы Гарвард университетінің Білім беру және даму саласындағы зерттеулер орталығының директоры болып тағайындалды және 1971 жылға дейін осы лауазымды иеленді. Гарвардта жұмыс істеген кезінде ол Барбадос, Орталық Америка, Нигерия және Тунис елдеріндегі жобаларға қатысты, сондай-ақ 1963 және 1964 жылдары білім беру жөніндегі кеңесші ретінде Пәкістанға оралды, ол Пәкістанның үшінші бесжылдық жоспарына үлес қосты. Гарвардта жүргізген зерттеулері оған білім беру саясатын бейбітшілікке жету және оны сақтау үшін өте маңызды деп қарауға мүмкіндік берді. 1964 жылы ол Таяу Шығыстағы Палестина босқындарына жәрдем көрсету және жұмыс істеу жөніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымының агенттігіне кеңесші болып тағайындалды.

Үнді-пакистан соғысы

Керл 1965 жылғы Үнді-Пәкістан соғысын аяқтаған 1966 жылғы қаңтардағы Ташкент декларациясынан кейін квакерлік топтың құрамында Үндістан мен Пәкістанға сапар шекті. Топтың міндеттері ақпарат жинау, Үндістан және Пәкістан тараптары арасында байланыс орнату, жағдайды бағалау және бейбітшілікке жету үшін мүмкін болатын шараларды ұсынуды қамтыды. Керл Пәкістан туралы білімі мен тәжірибесі болғандықтан осы рөлге таңдалды. Оның жұмысы қақтығысқа қатысқан жастарға және бейбітшілік мүмкіндіктеріне күмәнділерге келісуді ұсынуды қамтыды. Квакерлер Үндістан мен Пәкістандағы бейбітшілікті сақтауда маңызды рөл атқармады және қарым-қатынастардағы жаңа серпіліске ықпал етпеді, бірақ қалыптасқан қарым-қатынастың керісінше шиеленіссіз болуына көмектесті. Олардың есебінде аймақтағы квакерлердің қызметінің тарихы, Үндістан мен Пәкістанның ұстанымдары және олардың өзіндік жұмыстары сипатталды. Сонымен қатар, Пәкістанға қатысты келісу шараларын қабылдау Үндістанның жауапкершілігінде екені қорытындыланды.

Нигериялық азаматтық соғыс

Осы уақытқа дейін педагогика және даму зерттеулері саласындағы жұмысымен танылған Керлге үкіметтер мен қайырымдылық ұйымдары кеңес берді және Джон Волкмар мен Уолтер Мартинмен бірге үш квакер тобының бір бөлігі ретінде 1967–70 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысында делдалдық қызмет атқарды. Нигерияда делдал болғанға дейін Кёрл Нигерияның Айеторо қаласында үлгілік мектеп құруға қатысқан. 1967 жылы алғашқы сапарында олардың мақсаты – қақтығыстағы тараптарды тыңдау және оларды татуластыру немесе көмек көрсету арқылы көмектесу болды. Соғыс басталғанға дейін келген Керл, Мартин және Волкмар С. Одумегу Оджукву, Хамзат Ахмаду және Окой Арикпомен кездесті және бейбітшілік сақталатынына үміттене берді. Бірақ, команда кеткеннен бір апта өткен соң Оджукву Биафра Республикасының тәуелсіздігін жариялады. 1968 жылдың басында Керл мен Волкмар алғашқы бейресми кездесулер өткізді және Якубу Говонмен кездесті. 1967 жылдың наурыз айында Керл мен Мартин Биафраға барып, Луи Мбанефомен және тағы да Оджукву мен Говонмен кездесті. Ал мамыр айында Уганданың Кампала қаласында Комонвелл хатшылығының ұйымдастыруымен көпшілікке арналған баяндамалар өтті. Кампаладағы келіссөздерде Керлдердің рөлі Комонвелл Бас хатшысы Арнольд Смит пен биафралықтар арасындағы делдалдық қызмет көрсету және мүмкін болатын келісім шарттарын ұсынумен байланысты болды. Адам өзінің және Энннің рөлін «сендіру, түсіндіру, хабар жеткізу, тыңдау, шиеленісті азайту, адал делдалдық, жігерлендіру және Комонвелт хатшылығымен байланыс» деп сипаттады. Содан кейін Curles Нигерияға оралды, онда Адам Говонмен қайтадан кездесті. 1967 жылдың тамызында Керл мен Волкмар Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында жалғасып жатқан келіссөздерге қатысты. Говон Биафраға қарсы «түпкілікті шабуыл» жариялағанда, квакерлер өз назарын көмек көрсету операцияларына аударды. Керл, Волкмар және Мартин 1968 жылдың қыркүйек және қазан айларында тағы бір сапарға шықты. Қақтығыстың жалғасуында Нигер президенті Хамани Диоридің квакерлер демеушілігімен кездесу өткізу туралы ұсынысы қабылданды. Оджукву өкілдері Диоридің ұсынысына қызығушылық білдірді, ал Керл бұл ұсынысты Смитпен және британ үкіметінің өкілімен талқылады. Алайда 1969 жылға дейін жалғасқан тұрақсыз жағдай квакерлерді тағы да көмек көрсетуге итермеледі. 1969 жылдың қазан айында Керл Волкмар мен Кале Уильямспен бірге Говонмен қайта кездесті. Лондонда Керл мен Уильямс Смитпен және Биафра өкілімен кездесу өткізді, соның ішінде Қоғамдастық хатшылығының келіссөздерге қайтадан араласу мүмкіндігі бар мәселелерді талқылады. Бірақ 1970 жылдың қаңтарында биафралықтардың берілуімен соғыс аяқталды. Керл мен Волкмар Нигерияда Уильямсқа соғыстан кейінгі жағдайды бақылау және татуласуды ұсыну үшін берілгеннен кейін бірнеше күн өткен соң қосылды. Квакерлердің татуласуы туралы зерттеуінде С.Н. Майк Ярроу квакер контингентінің жеке қасиеттері мен тұлғалары Нигерия мен Биафра басшыларымен байланыс орнатудағы табыста маңызды рөл атқарғанын, бірақ 1968 жылдың ортасынан бастап квакер ұйымы мен оның тудырған сенімі ұқсас рөл атқарғанын айтады. Ярроу олардың тыңдау процесі табысты болғанын айтқанмен, тараптардың бір-біріне деген көзқарастарын өзгертуге қатысты тиімділігін екіталай сипаттайды. Соңында Ярроу квакерлер іздеген келіссөздер арқылы бейбітшілікке қол жеткізілмегенін, бірақ «әскери шешімнен кейін пайда болған бейбітшілік шарттары татуласу рухымен сугарылғанын» айтады. Керлдің Үнді-Пакистан және Нигерия арасындағы қақтығыстардағы тәжірибесі оның соғыстың себептеріне қызығушылығын арттырды және зорлық-зомбылық, әлеуметтік трансформация және даму мақсаттары арасындағы қарым-қатынас туралы зерттеулерін білдірді. Гарвардта ол 1968 жылғы студенттік наразылықтарға және Жаңа солшылдықтың пайда болуына жауап ретінде Кембридждің жұмысшы сыныпты маңындағы мектеп оқушыларына тарихты үйретті, онда ол «дамыған емес әлеммен» ұқсастықтарға таң қалды.

Бейбітшілік зерттеулер профессоры

1973 жылы Керл Брэдфорд университетінде Ұлыбританияның алғашқы Бейбітшілік зерттеулері профессоры атанды. Жаңа Бейбітшілік зерттеулер кафедрасының алғашқы профессорын іріктеуге қатысқан Роберт А. Маккинлей, бір квакер әріптесі Керлдің оны лауазымның мүмкіндігіне күмәндік тудыратынын айтқаннан кейін, Керлмен байланысқа түскенін еске алды, содан кейін Керл қызметке өтініш білдірді. Бейбітшілік зерттеулері профессоры ретінде ол кафедраның әкімшілік және академиялық дамуына жауапты болды. Брэдфордтағы алғашқы жылында ол қызметкерлерді жұмысқа алды, әсіресе бейбітшілік орнатуда тәжірибесі бар мамандарды іздеді және аспирантура бағдарламасын әзірледі. Оның тағайындағандарының арасында кейін Брэдфордтың Ғылым және қоғам мектебіне жетекшілік еткен Том Стоунер, заңгер және кеңестік диссидент Александр Штромас, Солтүстік Ирландия үкіметіндегі Қоғамдық қатынастар министрі болған Дэвид Блейкли, Біріккен Ұлттар Ұйымының Кипрдегі бейбітшілікті сақтау күшінің бұрынғы бас штабы Майкл Харботл, Таяу Шығыстағы еврейлер мен арабтар арасында бейбітшілікке үлес қосқан Ури Дэвис, Үндістанда жұмыс істеген Гандидің ізбасары Витал Ражан, бұрын Бірмингем университетінде қызмет еткен саяси ғалым Найджел Янг және Керлдің ғылыми көмекшісі Том Вудхаус болды. Брэдфордта жұмыс істеген кезінде Керл бейбітшілік зерттеулерінің дамуына үлес қосты және өзінің делдалдық тәжірибесін пайдаланды. 1975 жылы «Бейбітшілік зерттеулерінің ауқымы мен қиындықтары» деген тақырыптағы тұсаукесер лекциясында ол жеке дауларды шешу ғана емес, соғыстың түпкі себептерін жою қажеттігін айтты, оларды ол әділетсіздік пен теңсіздік деп атады. Бейбітшілік зерттеулері кафедралары әділ, теңдік пен ашықтыққа негізделген қоғам құруға ұмтылуы керек, мұндай қоғам соғысқа апаратын наразылықты тудырмауы тиіс. Осыған сәйкес, ол өз кафедрасын демократиялық, қатысушылық және иерархиялық емес қағидалар бойынша басқаруға тырысты және өзінің рөлін көшбасшы емес, үйлестіруші деп қарастырды.

Зейнеткерлік

Брэдфордтағы қызметінің соңында Керл халықаралық татуласуға тікелей араласу қажеттігін сезіне бастады және бес жылдан кейін, 1978 жылы университетті қалдырды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Керл бейбітшілік орнату және екі жақты дипломатиямен айналысып, Пәкістан, Зимбабве, Солтүстік Ирландия, Шри-Ланка, Балқан және басқа да елдерде Квакер бейбітшілік және қызмет ұйымымен медиатор ретінде жұмыс істеді. 1983 жылы Керл және басқалар ұсынған мектептердегі қақтығыстарды шешуді оқытуды бағалау туралы ұсыныс Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясы тарапынан қабылданып, міндетті білім беруде зорлық-зомбылықсыз мінез-құлыққа баса назар аударуды қамтамасыз ету жоспарының бір бөлігі болды. Керл мен оның әйелі Энн 1991-2001 жылдардағы Югославия соғыстары кезінде бұрынғы Югославияға бірнеше рет сапарлады. 1992 жылы Керл Хорватияның Осиек қаласында Бейбітшілік, адам құқықтары және зорлық-зомбылықсыздық орталығын құрды. Ұйым білім беру арқылы зорлық-зомбылықсыздық мәдениетін дамытуға ұмтылып, азаматтық құқықтар туралы білім беру, қоғамдық келісім жасау, ата-аналарға арналған топтар, құқықтық және практикалық қолдау, бейбітшілікке бағытталған білім беру бағдарламалары, өзін-өзі қолдау топтары және отбасылық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге арналған бағдарламалар ұсынды. Хорватияның Жупанья қаласында, соғыс пен жерден айырылған көпұлтты қауымда Керл жергілікті тұрғындарға соғыстан кейінгі жағдайға бейімделуге және бейбітшілік құруға көмектесу мақсатында "Мир и добро" (Бейбітшілік және жақсылық) ұйымын құрды. Хорватиядағы жұмысында Керл көмек көрсетушілердің қауымдастықтың қажеттіліктерін анықтауға және оларға жауап беру қажеттігін атап өтті, сондай-ақ осы қажеттіліктерді анықтау үшін диалогты ынталандырды. Осы басымдыққа сәйкес, 1996 жылы ол Жупанья балаларына соғыстың әсерін азайту жолдарын зерттеу үшін семинар өткізді. 1997 жылы өткен тағы бір семинарда зорлық-зомбылықсыздық мәдениетін дамыту және босқындар өз үйлеріне оралғанда қайта интеграциялануын жеңілдету жолдары талқыланды. Барбара Митчелс бұл семинарлар бейбітшілік орнату мен кеңес беру аспектілерін біріктіргенін айтты. Керл 2000 жылдарға дейін Жупаньяға баруын жалғастырды. Өмірінің соңғы жылдарында ол Тибет буддизмі мен 14-ші Далай-ламаның ықпалына түсті. 1990 және 2000 жылдары ол Оксфорд зерттеу тобында кеңесші және демеуші ретінде жұмыс істеді. Мансабының кейінгі кезеңінде ол әскери тұтқындармен бұрынғы жұмысын қайта қарастырып, соғыстың психологиялық жараларын емдеуге бағытталған күш-жігер кешенді араласу бағдарламасының бір бөлігі болуы керек деген пікірін қайталады. 2000 жылы оған Гандидің халықаралық бейбітшілік сыйлығы табысталды.

Шолу

1960 жылдары Кёрл білім беру және даму саласындағы еңбектерін жариялады, олар экономикалық жаңғырту мен әлеуметтік прогресс арасындағы қарым-қатынасқа қатысты дәстүрлі көзқарастарды көрсетті. Бірақ, бұл жұмыста ол дамуды тек экономикалық құбылыс ретінде қарастырмай, оның әлеуметтік және мәдени, әсіресе адам әлеуетінің рөлін баса көрсетті. Осы кезеңде ол әлеуметтік психология негізінде жаңа оқыту әдістерін жасауға ұмтылды. 1960 жылдардың соңынан бастап ол дамудың мәнін өзіне сын тұрғысынан қарастыра бастады. Үнді-Пәкістан соғысы мен Нигерия азамат соғысының тәжірибесінен туған зорлық-зомбылық және қақтығысқа қатысты мәселелер оның жұмысында маңызды орын алды. Сол кезде Вьетнам соғысына қарсы қозғалыс пен 1960 жылдардың контрмәдениетінің ықпалымен ол дамыған елдердегі қақтығыстардың түбірлерін де зерттеді. Кёрлдің бейбітшілік зерттеулеріне жүгінуі осы тәжірибелердің нәтижесінде болды, олар қақтығыстың себептерін түсінуге деген құштарлықты оятуға себепкер болды.

Бейбітшілік зерттеулері

Бейбітшілік зерттеулеріндегі жұмысында Керл бейбітшілікке зорлық-зомбылықтың алдын алумен байланысты теріс және адам қажеттіліктерін қанағаттандырумен, адам әлеуетін босатумен байланысты оң өлшемдер бар деген тұжырымды дамытты. Керл бейбітшілікті бейбітшілікті қамтамасыз ететін ұйымдар мен ережелер тұрғысынан емес, адам дамуы тұрғысынан қарастырды. "Конфликт" сөзін тым көп мағыналы деп есептеген Керл "бейбіт" және "бейбітсіз" қарым-қатынастар туралы сөйлеуді ұсынды, біріншісін "әр түрлі тараптар бір-біріне зиян келтіргеннен гөрі пайда келтірген" қарым-қатынастар деп, ал екіншісін "қатысушыларға пайдадан гөрі зиян келтіретін" қарым-қатынастар деп анықтады. Керлдің бейбітшілік туралы түсінігінің ядросы қақтығысты басу емес, бейбіт қарым-қатынасты дамыту болды. Басқа бейбітшілік зерттеушілері әлеуметтік, саяси және әскери жүйелерді талдауға бейім болса, Керлдің жұмысы сол жүйелердегі адамдардың құндылықтары мен көзқарастарына бағытталды. Керл бейбітшілік зерттеулерінің халықаралық қатынастардан тәуелсіз ғылым ретінде қалыптасуына және психологиядан, әсіресе гуманистік психологиядан алынған түсініктерді осы салаға енгізуде маңызды рөл атқарды. Керлдің жұмысы бейбітшілік зерттеулерімен айналысатын ғалымдар мен мамандардың кәсіби құрылысының бұзылуы және бейжайлық мәселелерін де қамтыды. Керл бейбітшілік зерттеулерін түрлі білім салалары мен дағдылардан пайда алатын пәнаралық ізденіс ретінде қарастырды. 1960 жылдардың соңынан бастап ол Йохан Галтунг пен Кеннет Боулдингтің еңбектерін білді, олардың еңбектері өзінің мақсатына ұқсас деп санайтын. Керлдің бейбітшілік зерттеулеріне орыс эзотеригі П. Д. Успенский мен орыс философы Джордж Гурджиевтің, буддизмнің (әсіресе тибет буддизмі), суфизмнің және квакерлермен байланысының, сондай-ақ Гарвардта әріптесі болған бразилиялық педагог Пауло Фрейренің әсері болды. Квакерлердің ойларымен сәйкес, Керл ішкі жарықты әр адамның жалпы санасына ұқсас күш ретінде қарастырды. Буддистік философияға сүйене отырып, ол үш удың (білімсіздік, ашкөздік және ашу) әлеуметтік бөлінуге себеп болатынын және көптеген зорлық-зомбылықтың негізін құрайтынын айтты. Ваджраяна мен квакерлік көзқарастарға сүйене отырып, ол барлық тірі нәрселердің байланысты екенін және әрбір адамның ісінің адамдардың қоршаған ортасына әсер ететініне сенді. Ол сондай-ақ бейбітшілік орнатудың және осы тақырыпта жазудың көркемдік және шығармашылық аспектілерін де атап өтті.

Медиация және татуласу

Керлдің пікірінше, бейбітшілік орнатудың ең маңызды құралы – медиация. Оның мақсаты, Керлдің түсіндіруінше, қақтығыстағы тараптар арасындағы қате түсініктерді жою және күшті сезімдерді басу болды. Керл ұсынған медиация процесі төрт кезеңнен тұрады: біріншіден, медиаторлар байланысты дамыту және жақсарту; екіншіден, тараптарға және олардың арасында ақпарат беру; үшіншіден, тараптармен «жақын қарым-қатынас» орнату; төртіншіден, келіссөздерге қатысуға ынталандыру. Керл медиацияның «жоғарыдан төмен» түрін тиімсіз деп сынады, сондай-ақ медиация көзқарастар мен экономикалық және әлеуметтік жағдайлардың өзгеруімен бірге жүруі керек деп сақты. Ол осы медиация түрін кез келген деңгейдегі қақтығыстарға қолдануға болады деп есептейді – ұлттар арасындағы соғыстардан бастап, отбасылық дауларға дейін. Оның медиация теориясы квакер дәстүріне, гуманистік психологияға және оның өзінің тәжірибесіне негізделген. Бұл Джон Бертонның қақтығысты шешу әдісінен ерекшеленеді, бірақ Бертонмен бірнеше ортақ ұстанымдар бар: екеуі де медиатордың рөлін талқылауды ұйымдастыру және ақпарат беру деп қарастырды, екеуі де медиация қақтығысты зерттеу және талдауды қамтиды деп ойлады, екеуі де қате түсініктер мен келіспеушіліктерді азайту үшін психологиялық принциптерді пайдаланды, және екеуі де саясатты әзірлеуге септігін тигізетін жаңа түсініктерді күтті. 1990 және 2000 жылдары жарық көрген кейінгі еңбектерінде Керл өзінің келісім теориясын және бейбітшілік орнатудағы оның рөлін қайта қарастыра берді. Осиектегі Бейбітшілік орталығымен жұмыс істеген кезде ол «Орталықта» (1986) кітабында ұсынған бейтарап тараптардың бейбітшілік орнату моделі Югославия соғыстарын шешу үшін жеткіліксіз екенін, және зардап шеккен қауымдастықтар осы процесте үлкен рөл атқаруы керек екенін түсінді. Ол сыртқы күштердің қатысуы жергілікті бейбітшілдерді оқыту мен қолдауға бағытталған қақтығысты шешу формасын жақтады, сондай-ақ тиімді бейбітшілік орнату процесі элиталардың бейбітшілік шарты жасауына емес, соғыстан зардап шеккен қауымдастықтарға бейбітшілікті «төменнен» құруға мүмкіндік беруге тиіс деп мәлімдеді.

Дамушы қоғамдар үшін білім беру стратегиясы (1963)

Керлдің "Дамушы қоғамдар үшін білім беру стратегиясы" (1963) экономикалық өсім мен әлеуметтік-саяси өзгерістерде білім берудің қандай рөл атқаратынын қарастырады.

Пәкістанда білім беруді жоспарлау (1966)

Пәкістанда білім беруді жоспарлау: Жеке зерттеме (1966) – Керлдің 1963 және 1964 жылдары Пәкістанның Жоспарлау комиссиясының кеңесшісі ретінде өткен тәжірибесін баяндайтын еңбек. Онда ол Пәкістандағы білім берудегі мәселелерді талдайды және үкіметтерге шетелдік кеңесшілердің қосқан үлесін талқылайды. Жоспарлау комиссиясымен және білім беру мекемелерімен жұмыс істеген тәжірибесіне сүйене отырып, Керл Шығыс Пәкістан мен Батыс Пәкістан арасындағы білім беру және сауаттылық деңгейіндегі маңызды айырмашылықтарды көрсетеді. Керл білім беруді жоспарлаумен айналысатын адамдарды объективті фактілердің бейтарап сарапшылары ретінде емес, күрделі және қайшылыққа толы тұлғалар ретінде бейнелейді. Ричард С. Уилер "Азия зерттеулері журналында" кітапты қарап, Керлдің Пәкістанның білім беру мәселелеріне жасаған бағасын "сенімді" деп, ал шетелдік кеңесшілердің рөліне берген түсінікті "құнды" деп сипаттады. Дж. А. Китс және Дафни М. Китс "Австралия білім беру журналында" бұл кітапты "жаңа дамып келе жатқан елде білім беруді жоспарлау мәселелерін терең зерттеуге жасалған ерекше және белгілі бір жағынан батыл талқылау" деп мінездеді, бірақ Керлдің субъективті көзқарасы толыққанды сәтті болмағанын және оның еңбегінде маңызды тұлғалардың кейбіреулерінің қатыстырылмағанын атап өтті. Китс пен Китс "Керл адамдар мен іс-қимыл арасындағы байланысты көрсетуде жетістікке жеткенімен, бұл объективтіліктің құнына қол жеткізілді, ал бұл одан да құнды нәтижелерге әкелуі мүмкін еді" деген қорытындыға келді.

Дамушы қоғамдардың білім беру проблемалары (1969)

Дамушы қоғамдардың білім беру мәселелері: Гана, Пәкістан және Нигерияның мысалдарымен 1969 жылы алғаш рет, ал 1973 жылы қайта қаралып, кеңейтілген нұсқада жарияланды. Кітапта әртүрлі тақырыптарды қамтитын 12 эссе бар. Дамушы қоғамдардың білім беруде кездесетін мәселелерді таныстырғаннан кейін, Керл осы қоғамдардағы жағдайды және Пәкістандағы білім беру дамуының факторларын сипаттайды. «Дамушы қоғамдар үшін білім беру стратегиясы» сияқты, мұнда да Керл дамуды әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан қарастырады. Пәкістандағы тәжірибесіне сүйене отырып, ол даму үшін икемділік пен мәдени ерекшеліктерді құрметтеу қажет екенін, ал дамуға қатысты тек экономикалық көзқарас қақтығыстарға әкелуі мүмкін екенін айтады. Вудхаус бұл кітапты «Керлдің бейбітшілік зерттеулерінің ерекше саласына қарайғы интеллектуалдық дамуының барысын» көрсететін ең жақсы туынды деп сипаттады. Филип Фостер «International Journal of Comparative Sociology» журналындағы шолуында, эсселер сала бойынша кең ауқымды пікірталастарды толыққанды көрсетпейтінін, сондай-ақ кейбір эсселердегі Керлдің әдістемесіне күмән білдірді, бірақ «жақсы жақтары қанағаттанарлық жақтарынан асып түседі» деген қорытындыға келді. Ал Джозеф Кивлин «Social Forces» журналындағы шолуында, кітап «дамушы қоғамдардың білім беру мәселелерін түсінуге көп жаңалық қоспайды» деп мәлімдеді және оның бірнеше тараулары білім беру тақырыбымен тікелей байланысты емес екенін атап өтті.

Бейбітшілік орнату (1971)

Керлдің "Бейбітшілікке келісу" (1971) еңбегі бейбітшілік туралы зерттеулерден алынған ойларды жеке тәжірибесіне қатысты қолданады, бейбітшілік орнатудың мәнін зерттейді, сондай-ақ бейбіт және бейбіт емес қарым-қатынастардың қандай факторлардан тұратынын және олардың себептерін қарастырады.

Бостандық үшін білім беру (1973)

Керлдің "Азат етуге арналған білім беру" еңбегі 1973 жылы жарық көрді. Жеке тәжірибесіне сүйене отырып, 1970-ші жылдардағы білім беру ортасына жауап бере отырып және "Бейбітшілік орнату" сияқты тақырыптарды қарастыра отырып, Керл білім берудің бейбітшілік пен әлеуметтік өзгерістерге қалай үлес қосуы мүмкін екенін зерттейді. Бұрынғы еңбектерімен салыстырғанда, Керл қазіргі білім беру жүйесін қатты сынға алады, оны авторитаризмге, әлеуметтік иерархияға және экономикалық материализмге ықпал ететін фактор деп санайды. Ол бұл мәселені дамып келе жатқан елдерде ерекше өзекті деп есептейді, онда білім беру "бай ұлттардың бәсекелестікке және материалдық идеологиясына бейімделген". Кітап Пауло Фрейренің ойларымен күшті байланысты, және Керлдің көзқарастарымен Б. Ф. Скиннердің пікірлерін салыстыратын қосымшаны қамтиды. Ричард Д'Эт кітапты "Британдық білім беру зерттеулері журналында" қарап шығып, Керлдің талдауын "адамгершілікке толы және шынайы жеке" деп сипаттады, ал кітапты "пессимизміне қарамастан, оқуға ләззат алатын туынды" деп бағалады. "Британдық білім беру психологиясы журналында" Кен Пиз кітапқа ризашылығын білдірді, бірақ оның сана тұжырымын қолдануы "білім беру жүйесінің негізі" болу үшін жеткіліксіз деп санайды.

Махаббаттың әлсіз дауысы (2006)

Керлдің соңғы кітабы "Махаббаттың нәзік үні" (2006) ол қайтыс болғанға дейін көп ұзамай жарық көрді. Кітапта естеліктер мен саяхат жазбаларының элементтері бар, ол 21 ғасырдың басында адамның жағдайы мен бейшаралығы туралы жеке ойын қамтиды. Керл қақтығыстардың себептері ретінде бөліну, ашкөздік және коммерциялықтану туралы пікір білдіреді және зиянды қате түсініктермен күресу жолдарын ұсынады, мысалы, материалдық игіліктер бақытқа әкеледі деген сенім. Будданың шындықтың түпкілікті бос екендігі туралы түсініктеріне сүйене отырып, ол осы шындықты мойндамауды азаптың себебі деп санайды және азапты еңсерудің жолын ізгілік пен артықшылықты дамыту және даналыққа ие болу деп көрсетеді. Керл жаһандану туралы ойларымен аяқтайды, оның пікірінше, оны билік пен пайда табуға ұмтылыс жетелейді. Уильям Х. Лонг "Peace and Conflict" журналында бұл кітапты "жаннан шыққан" деп сипаттап, "атаңыздың кеңесі сияқты, оған құлақ қоюдың қажеті бар" деген пікірді білдірді.

Басқа жұмыстар

Мистиктер мен жауынгерлер: сана, жеке тұлға және әлеуметтік іс-қимыл туралы зерттеу (1972) «Бейбітшілік орнату» сияқты тақырыптарды қарастырады және бейбітшілік жасаушылардың жеке нанымдарын, қасиеттерін және дағдыларын зерттейді. Ол сондай-ақ әлеуметтік іс-қимылдың психологиялық аспектілерін, әлеуметтік сана мен жеке басын, бейбітшілік орнатудың ішкі және сыртқы, жеке және қоғамдық жақтарын қарастырады. Керлдің сана мен жекелік туралы түсініктерге қызығушылығы қақтығыс жағдайларындағы адамдарды байқауынан туындады. «Бейбітшілік орнату» сияқты, «Мистиктер мен жауынгерлер» де Керлдің бейбітшілік зерттеу саласындағы беделді тұлға ретіндегі беделін нығайтты. Екі кітап та бейбітшілік зерттеулерінің қалыптасуына үлес қосты. «Бейбітшілік орнатудың ішкі және сыртқы аспектілері» мәселесін зерттеуді «Нағыз әділдік» (1981) жалғастырды, квакер теологиясы мен Керлдің бейбітшілік жасау тәжірибесіне сүйене отырып, құрылымдық емес, жеке шешімдерге баса назар аударды. Ол дінге қатысты адам табиғаты мәселесін зерттейді және бейбітшілік орнатудың жеке және қоғамдық деңгейлерін қарастыруды жалғастырады. Керл мұнда жек көру, ашу, қызғаныш сияқты сезімдердің кез келген адамның өзгермейтін қасиеті емес, өз әлеуетін түсіну және дамытудағы сәтсіздіктің салдары екенін айтады. Майкл Хейр Дьюк «New Internationalist» журналындағы шолуында Керлдің назарындағы тұлғааралық құбылыстардың маңыздылығын мойындады, бірақ кітапта «дүниежүзілік ресурстарды бөлудегі әділдіктің артында тұрған экономикалық шындықтарды нақты тану» жоқ екенін мәлімдеді. «Ортада» (1986) бейбітшілік зерттеуде де, бейбітшілік орнату практикасында да медиация мен келісімнің маңыздылығын дәлелдейді. Онда Керл медиацияны төрт кезеңнен тұратын процесс ретінде сипаттайды және бейбітшілік орнатудың үш негізгі түрін анықтайды: ынтымақтастыққа негізделген экономикалық және әлеуметтік жүйелерді дамыту, зорлық-зомбылық пен қанаушылық режимдерге зорлық-зомбылықсыз қарсылық көрсету және жанжалға қатысушы тараптардың келісіміне қол жеткізу, оның ішінде медиация арқылы. Қорытындысында Керл Біріккен Ұлттар Ұйымының құрамында медиацияға арналған халықаралық ұйым құруды ұсынады, ол зерттеулер жүргізеді және медиация, оқыту және ресурстармен қамтамасыз етеді. «Трансформация құралдары» (1990), «Бейбітшілік орнату» және «Мистиктер мен жауынгерлер» сияқты, қақтығысты жеке тұлғалар мен әлеуметтік құрылымдарда өзгерістерге қабілетті динамикалық күш ретінде қарастырады. Барбара Митчелс пен Том Вудхаус бұл көзқарас соғыстарды тоқтату немесе болдырмау ғана емес, қақтығыстың тұтас тұжырымдамасын ұсыну арқылы бейбітшілік зерттеулерінің дамуына ықпал еткенін айтады. «Гидраны бағындыру» (1999) еңбегінде Керл зорлық-зомбылық сәтті басылғаннан кейін бірден басқа жерде қайта жанданатын жаһандық жағдайды сипаттайды, бұл мифологиялық Гидраға ұқсас, оның басы кесілген сайын жаңасы өседі. Керл зорлық-зомбылықтың бұл өршуін ақша мен билікке ұмтылумен байланыстырады және бейбітшілік орнату техникасының қажеттілігін жалғастырады. Керл сондай-ақ поэзия мен көркем әдебиет жазды. Оның «Тану және шындық: ой-толғамдар мен прозалық өлеңдер» жинағы 1987 жылы жарық көрді. Норберт Коппенштейнер бұл жинақты «поэтикалық трансрационалдық» деп сипаттады. Оның «Индраның желісі» (1999) атты өлеңі буддалық философияда қолданылатын метафорамен аталады және бейбітшілік туралы жұмысындағы адамдардың өзара байланысы туралы идеяларды көрсетеді.

Жеке өмір

1939 жылы Керл Памела Хобсонға үйленді. Олардың екі қызы болды және Керл әскери қызметтен кейін ажырасып кетті. 1958 жылы ол Даккада саяхат етіп жүргенде танысқан жаңа зеландиялық Энн Эдиге үйленді. Олардың бір қызы болды. Өмірінің соңында ол Аннемен Лондонда бірге тұрды.

Өлім және мұра

Керл 28 қыркүйекте 2006 жылы Уимблдон қаласында, Лондон қаласында жедел лейкемиядан қайтыс болды. Барбара Митчелстің Керл туралы зерттемесі, Love in Danger, 2006 жылы жарияланды. 2016 жылы оған Том Вудхаус пен Джон Пол Ледерах редакциялаған Керлдің жазбаларының жинағы, Адам Керл: Радикалды бейбітшіл кітабы жарық көрді. 2003 жылғы мақаласында Митчелс Керлді "бейбітшілік туралы ғылыми зерттеулердің алғашқыларын қалыптастырушылардың бірі" деп сипаттады. The Guardian газетіндегі некрологында Том Вудхаус "бейбітшілік зерттеулерінің заңдылығы мен дамуы" Керлдің "ең маңызды және ұзаққа созылатын мұрасы" болатынын жазды. Митчелс пен Вудхаус Керлдің еңбектері "дүниежүзіндегі университеттерде бейбітшілік зерттеулерінің заңдылығын орнатуға және бейбітшілік зерттеулерінің ғылыми аясын кеңейтуге зор үлес қосты" деп санайды. Ледерах Керлді өзінің жұмысы үшін "бағдаршам" деп атап, "қазіргі заманғы көптеген талқылауларға қатысты ең маңызды ықпалдардың бірі" екенін айтты.