Кіріспе
Амониямен немесе аминмен реакция арқылы молекуланың ыдырауы. Химияда аминолиз (/am·i·nol·y·sis/) – аммиак (NH3) немесе аминмен реакцияласу нәтижесінде молекуланың ыдырайтын (екі бөлікке бөлінетін) кез келген химиялық реакция. Егер реакцияға аммиак қатысса, онда бұл реакцияны аммонолиз деп атауға болады.
In chemistry, aminolysis (/am·i·nol·y·sis/) is any chemical reaction in which a molecule is lysed (split into two parts) by reacting with ammonia (|NH3) or an amine. The case where the reaction involves ammonia may be more specifically referred to as ammonolysis.
Пептидтер синтезі
Тағы бір кең таралған мысал – біріншілік немесе екіншілік аминнің карбоксил қышқылымен немесе карбоксил қышқылының туындысымен амид түзетін реакциясы. Бұл реакция кеңінен қолданылады, әсіресе пептидтерді синтездеуде. Аминнің карбоксил қышқылына жай қосылуы нәтижесінде органикалық қышқыл мен негіздің тұзы пайда болады. Мұны болдырмау үшін, карбоксил қышқылын алдымен "активтендіру" қажет. Әдетте, бұл қышқылды күштірек реакцияға түсетін туындыға (мысалы, ангидрид, қышқыл галоид) айналдыру немесе қосылыс агентін қолдану арқылы жасалады. Кейбір жағдайларда, жоғары температура (>200 °C) суды бөліп шығару арқылы тұздың түзілуін жеңуге мүмкіндік береді, сонда карбоксил тобын "активтендіру" қажет болмайды. Алайда, бұл қарапайым реакцияның кемшілігі – қосылыстар осындай жоғары температурада ыдырауы мүмкін. Карбоксил қышқылының туындылары эфирлер, ангидридтер, қышқыл галоидтар немесе кез келген басқа белсенді заттар болуы мүмкін. Пептид синтезінде белсенді карбоксил тобын немесе қосылыс агентін таңдау өте маңызды, себебі дұрыс таңдалмаған жағдайда рацемизацияға алып келуі мүмкін.
ПЕТ-тің ыдырауы
ПЭТ (полиэтилен терефталат) полиэстерлер отбасысына жатады, ол термопластикалық полимер болғандықтан, пластикалық бөтелкелер және сүзгі матасы сияқты көптеген мақсаттарда қолданылуы мүмкін. ПЭТ аминолиз арқылы ыдыратылуы мүмкін, ол сольволитикалық реакция мен аминогликолиз сияқты жұмыс істейді. Аминолиз үшін ПЭТ полиамин болып табылатын DETA (диэтилентриамин) немесе TETA (триэтилентетрамин)пен реакцияға түседі. Реакция 200–210 Цельсий градусында жүзеге асырылады. Бұл реакцияның нәтижесінде симметриялық біріншілік амидтер, асимметриялық біріншілік/екіншілік диамидтер және симметриялық екіншілік диамидтер түзіледі. Қалған қалдық материалдарды эпоксидті шайырларды бекіту үшін пайдалануға болады. Сол сияқты, сольволитикалық реакцияда полиэстер сумен, қышқылмен, аминмен немесе спиртпен, ал аминогликолиз реакциясында полиэстер ТЭА (триэтаноламин)пен әрекеттеседі. Бұл аминолиз жолы арқылы полиаминдермен ПЭТ-тің ыдырауы болып табылады.