Кіріспе

Марсалфорн (Мальта тілінде: Marsalforn), сонымен қатар қысқарту үшін M'Forn деп те жазылады, Мальта архипелагының екінші ең ірі аралы Гозоның солтүстік жағалауындағы қала. Қала Xagħra және Żebbuġ төбелік қалаларының арасында орналасқан. Бұл қаламен бірге Қбаджар шығанағы да байланысты. Қала Жебьюдж жергілікті кеңесінің құрамына кіреді. Марсалфорн – Гозодағы ең танымал туристік курорттардың бірі. Онда қонақүйлер, пансиондар, мейрамханалар, барлар және жағажайлар жеткілікті түрде ұсынылған. Марсалфорнда тек бір ғана құмды жағажай бар, бірақ жартасты жағалау бойында көптеген қызықты жүзуге арналған орындар бар.

Атауы

Марсалфорн – күрделі сөз. "Марса" сөзі араб тілінен келген және "порт" немесе "бухта" деген мағынаны білдіреді. Сөздің екінші бөлігі – "форн" сөзінің шығу тегі туралы пікірталас бар. "Форн" мальта және араб тілдерінде "нандархана" дегенді білдіреді, бірақ бұл Марсалфорнмен байланысты болуы екіталай, себебі аз тұрғындары бар аймақта нандархана салудың ықтималдығы төмен. Бұл атау, басқа Гоцо порттары сияқты, кеме түріне сілтеу болуы мүмкін. Осылай болған жағдайда, ол иллириялық кеме түрі – Либурнадан шыққан, грек тілінде livurna, ал араб тілінде lifurna деп аталған. Атау гоцолық балықшылардың "теңізбен ойылған үңгір" деген мағынада қолданған "forna" сөзінен де шыққан болуы мүмкін. Марсалфорнда мұндай үңгірлер көп, ең танымалдары – Ғар Қауқла, яғни "батыр тіктеудің үңгірі".

Эмблемасы

Марсалфорн эмблемасы алтын шекарамен қоршалған, Марсалфорн портын бейнелейтін көк қалқаннан тұрады. Дәстүр бойынша, киелі Пауыл кемесі құлағаннан кейін Марсалфорндан Римге аттанған; сондықтан эмблемада киелі Пауылдың символы – семсерді орап тұрған жылан бейнеленген. Бұл жылан – Елшілердің істері кітабында баяндалған, киелі Пауылдың Мальтаға кемесі құлағаннан кейінгі оқиғасына сілтеме жасайды.

География

Марсалфорнның оңтүстігінде қаланың атымен аталған құнарлы аңғар орналасқан. Аңғарды бірнеше төбелер қоршап тұр, бұл жер бұрын "төбелердің панасы" деп белгілі болған. Олардың ең танымалсы – tas Salvatur (Құтқарушы төбесі), ал жергілікті тұрғындар оны айналасындағы аңыздарға байланысты Тал Мерзук төбесі (Нұр сәулесі) деп те атайды, осы аңыздарды XVII ғасырда Джованни Абела жазған. Бұл жанартауға ұқсас төбе 1901 жылдан бастап адамдардың назарын аударды, сол кезде оның ең жоғары нүктесіне үлкен ағаш крест орнатылды. Үш жыл өткен соң, Гозо Құтқарушы Мәсіхке арналғанда, крест Мәсіхтің тас мүсінімен ауыстырылды. Кейін бұл мүсін төбеден он екі метр биіктікте тұрған алып бетон мүсінмен алмастырылды, ол бүгінгі күнге дейін сақталған. Елшілердің істері кітабында Пауыл елшісінің Мальтада кемесі қирағаны жазылған, бірақ аңыз бойынша, ол Сицилия мен Римге Марсалфорннан сапарлаған. Бүгінгі күні бұл аңыз қаланың эмблемасында бейнеленген, ол семсерді орап тұрған жыланнан тұрады. Бұл Әулие Пауылдың жылан шаққаннан кейін ешқандай зиян көрмеген оқиғасына сілтеме жасайды. "Сан-Пол кемесінің қазасы" аталатын қала шіркеуі де Әулие Пауылдың Марсалфорннан аттанғанын еске алу үшін салынған. Шіркеу алғашқыда XIV ғасырда салынған, бірақ көп рет қайта жаңартылып, кеңейтілген. Қазіргі шіркеудің негізі 1730 жылы қаланды. Мереке жыл сайын 10 ақпанда тойланады. Батыс жағында, кішкентай мүйіс үстінде, кішкентай Қбаяр шығанағы орналасқан.

Ерте тарих

Марсалфорнның тарихы Рим дәуіріне дейін жетеді. XVI ғасырға дейін бұл порт Гозо аралындағы ең маңызды порт болып саналды. Сицилиядан әкелінген азық-түлік Марсалфорнда түсірілетін, ал жолаушылар Сицилияның Ликата портына және басқа да материктік порттарға саяхаттау үшін осы жерден кемеге мінген.

XVI-XVII ғасырлар

XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырдың басында Мальтаны билеген Сент-Джон орденінің рыцарлары аралдың ортасындағы ескі Цитадельді тастап, портқа қарайтын жаңа қала салуды ойлады. Бірақ Гозо тұрғындарының қарсылығынан бұл жоспарлар іске аспады. Олар, олардың Викториядан Марсалфорнға көшуіне байланысты туындайтын қиындықтардың өте көп екенін және көшіп-қонуға қажетті қосымша салықты төлей алмайтындарын айтты. Марсалфорн шіркеуі, Сент-Пол шіркеуі 1730 жылы салынды. 1939 жылы қайта жаңартылды. Мжарр портының дамуымен Марсалфорн маңыздылығын жоғалтты және көптеген ғасырлар бойы балықшылар мен олардың отбасылары тұратын тыныш балықшылар кенті болып қала берді.

Қазіргі тарих

Мальтаны қоршау кезінде 1942 жылдың 12 сәуірінде Марсалфорн бірнеше бомбаға ұшырады. 2019 жылдың 19 мамырында Гозо министрлігі 1942 жылдың 3 наурызында Марсалфорнға жасалған шабуылды еске алу үшін Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған мемориалдық ескерткіш орнатты.

Экономика

ХХ ғасырда Мальта аралында туризмнің өсуі қаланың экономикалық функциясын балық аулаудан ауыстырды. Бүгінде балық аулау маңызды сала болып қала берсе де, туризм жергілікті халық үшін жұмыспен қамтудың басты көзіне айналуда. Соңғы тридцать жылда қалада айтарлықтай қалалық кеңею орын алды және жарты ай пішіндес тастық шығанақ бойымен Қбаджарға қарай біртіндеп созылды. Бұл кеңею Гозода туризмнің өсуімен байланысты, нәтижесінде қалада бірнеше қонақүй, пансион және пәтерлер салынды. Сонымен қатар, қалада екінші үйге ие болуды қалайтын бай мальтиялықтар мен гозиттердің ықыласы, жергілікті тұрғын үй нарығында шетелдік инвесторлардың үлесінің артуы қалада жылжымайтын мүлікке сұраныстың өсуіне себеп болды. Бұл Марсалфорнның атақты ескі палаццинилерінің бұзылып, олардың орнына пәтер үйлері салынуына әкелді. Туризмнің бір салдары – қаланың мінезінде нақты, айқын маусымдық өзгерістердің пайда болуы. Қыс айларында туристердің саны азайып, екінші үйлер көбінесе пайдаланылмағандықтан, қала тыныш, көңілді атмосфераға толы болады. Жазда қала қызу, жанды орынға айналады, жергілікті және шетелдік келушілермен толы болады. Қала Гозодағы су астына сүңгу спортының жетекші орталығына айналды, теңіз жағалауында бірнеше су астына сүңгу мектебі орналасқан.

Демография

Тарихи тұрғыдан алғанда, қалада әрдайым мыңнан кем тұрғын болған болуы мүмкін, себебі қалаға жасалған тарихи шабуылдар мен жергілікті халықтың жақсы жұмыс іздеу үшін Гоцо және Мальтадағы басқа қалаларға қоныс аударуы, соңында сол қалаларда қоныстануына себеп болған. Қазіргі уақытта қалада шамамен 500-ден 1000-ға дейін тұрақты тұрғын болуы мүмкін, ең ірі этникалық топ – мальтиялықтар, алайда Марсалфорн Жебьюдж ауданының бір бөлігі болғандықтан ресми статистика жоқ.

Көшіп келгендер

Қала Гозодағы ең көп мәдениетті орындардың бірі болып табылады, және қала тұрғындарының шамамен жартысын шетелдіктер құрайды. Басты шетелдік топтарға британдықтар, итальяндықтар, сербтер, немістер және ливиялықтар жатады. Бұл қала Гозодағы жалпы халыққа шаққанда ең үлкен африкалық қауымға да ие. Сонымен қатар, жазғы маусымда келетін, көбінесе шетелдіктерден тұратын туристер маусым мен қыркүйек айлары аралығында қаланың уақытша және тұрақты халқының көп бөлігін құрауы мүмкін, себебі Марсалфорн халқы күні бойы бірнеше сағаттың ішінде жүздеген адамға арта алады.

Дін

Қаланың көп бөлігі Рим католиктері, Гозодағы басқа қалалар сияқты, бірақ ресми статистика жоқ. Қалада сонымен қатар көптеген иммигрант мұсылмандар да болуы мүмкін.

Әкімшілік комитет

Марсалфорн комитетінің мүшелері Марсалфорнға қатысты барлық әкімшілік мәселелерге жауапты.