Кіріспе
Ашық және еркін емес файл форматы – меншік файл форматы, яғни компанияның, ұйымның немесе жеке тұлғаның белгілі бір кодтау схемасы бойынша реттелген және сақталған деректерді қамтитын файл форматы. Компания немесе ұйым бұл деректерді құпия сақтау үшін жасағандықтан, осы сақталған деректерді кодтау және түсіндіруді компанияның өзі әзірлеген арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету немесе аппараттық құралдар арқылы ғана оңай жүзеге асыруға болады. Деректерді кодтау форматының сипаттамасы жарияланбайды немесе құпиялылық туралы келісімдерге негізделген. Меншік форматтың кодтамасы жарияланған болуы мүмкін, бірақ лицензиялар арқылы қолдану шектеледі, сондықтан оны тек компанияның өзі немесе лицензия иелері ғана пайдалана алады. Ал ашық формат – бұл әркімге қолжетімді және тегін пайдалануға болатын файл форматы. Меншік форматтарды әдетте компания немесе ұйым өз пайдасы үшін бақылайды және патенттер немесе коммерциялық құпиялар арқылы басқалардың қолдануын шектейді. Осылайша, лицензия иесі технологияны толық бақылауда ұстауға және басқаларды (қазіргі немесе болашақтағы) одан мүлдем шеттетуге мүдделі. Мұндай шектеулер көбінесе кері инженерияны болдырмауға бағытталған, бірақ файл форматтарының өзара үйлесімділікті қамтамасыз ету мақсатындағы кері инженериясы оны жүзеге асыратындар тарапынан заңды деп есептеледі. Құқықтық жағдайлар әр елдің заңнамасына сәйкес өзгешеленеді, олар бағдарламалық қамтамасыз ету патенттеріне және басқа да мәселелерге қатысты. Форматқа бақылау түрлі жолдармен және түрлі деңгейде жүзеге асырылуы мүмкін, ал форматтың құжаттамасы идеалдық нұсқадан айырмашылықтарға ие болуы мүмкін. Сондықтан ашық және меншік форматтар арасында нақты айырма жасау қиын, және оларды толық бөліп тұратын нақты шекара да жоқ. Төмендегі маңызды форматтар тізімі осыны көрсетеді, «ашық» (яғни, толық құжатталған) меншік форматтарды «жабық» (құжатталмаған) меншік форматтардан ажыратады, сонымен қатар кейбір байқаушылар ашық деп, ал басқалары меншік деп санайтын жағдайларды да қамтиды.
A proprietary file format is a file format of a company, organization, or individual that contains data that is ordered and stored according to a particular encoding scheme, designed by the company or organization to be secret, such that the decoding and interpretation of this stored data is easily accomplished only with particular software or hardware that the company itself has developed. The specification of the data encoding format is not released, or underlies non disclosure agreements. A proprietary format can also be a file format whose encoding is in fact published, but is restricted through licences such that only the company itself or licensees may use it. In contrast, an open format is a file format that is published and free to be used by everybody. Proprietary formats are typically controlled by a company or organization for its own benefits, and the restriction of its use by others is ensured through patents or as trade secrets. It is thus intended to give the licence holder exclusive control of the technology to the (current or future) exclusion of others. Typically such restrictions attempt to prevent reverse engineering, though reverse engineering of file formats for the purposes of interoperability is generally believed to be legal by those who practice it. Legal positions differ according to each country's laws related to, among other things, software patents. Because control over a format may be exerted in varying ways and in varying degrees, and documentation of a format may deviate in many different ways from the ideal, there is not necessarily a clear black/white distinction between open and proprietary formats. Nor is there any universally recognized "bright line" separating the two. The lists of prominent formats below illustrate this point, distinguishing "open" (i. e. publicly documented) proprietary formats from "closed" (undocumented) proprietary formats and including a number of cases which are classed by some observers as open and by others as proprietary.
Құпиялылық, меншік, тәуекел және еркіндік
Меншікті форматтарды пайдалануға байланысты даулы мәселелердің бірі – жасалған контенттің меншік құқығы. Егер ақпарат пайдаланушының бағдарламалық қамтамасыз ету әзірлеушісінің құпия сақтауға тырысатын тәсілмен сақталса, пайдаланушы оны жасағандықтан ақпаратқа ие болуы мүмкін, бірақ оны қайтарудың жалғыз жолы – сол файлды жасаған бағдарламаның бастапқы нұсқасын пайдалану болады. Стандартты файл форматы немесе кері инженерияланған түрлендіргіштер болмаса, пайдаланушылар бәсекелес бағдарламалық жасақтама қолданатын адамдармен деректерді бөлісе алмайды. Пайдаланушының меншікті форматтағы файлда сақталған ақпаратты алу үшін нақты бағдарламалық жасақтама таңдауына тәуелді болуы, бәсекелес бағдарламалық жасақтамаларға кіруге кедергі келтіреді және жеткізушіге тәуелділік құрады. Тәуекел мәселесі осы форматтардың ашық түрде құжатталмауы және болашаққа қатысты сенімсіздік тудыруынан келіп шығады. Егер осы форматқа құқығы бар бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы оны оқи алатын бағдарлама жасауды тоқтатса, бұрын осы форматты қолданғандар осы файлдардағы барлық ақпаратты жоғалтуы мүмкін. Бұл әсіресе кеңінен таралмаған форматтар үшін жиі кездеседі. Дегенмен, тіпті Microsoft Word сияқты кең таралған форматтарды да толыққанды кері инженериялау мүмкін емес.