Кіріспе

Органикалық күкірт қосылысы

Аспаржа қышқылы – молекулалық формуласы C4H6O2S2 және жүйелі атауы 1,2-дитиолан-4-карбон қышқылы болып табылатын органикалық күкірт қосылысы. Молекула карбон қышқылының тізбегі бар гетероциклді дисульфид функционалдық тобынан (1,2-дитиолан) тұрады. Ол аспаржада кездеседі және аспаржа жеумен байланыстырылған несептің ерекше иісіне жауапты иісті күкірт қосылыстарының метаболизміне қатысатын алғыр зат есебінде қарастырылады.

Оқшаулау және биосинтез

Бұл материал бастапқыда көктемгі көкөніс Asparagus officinalis-тің сулы экстрактынан оқшауланды. Ол циклді дисульфидті органикалық қосылыс 1,2-дитиоланның туындысы, гетероциклдің 4-көміртегіне карбоксил қышқылының функционалдық тобы байланысқан. Биосинтетикалық зерттеулер аспаржа қышқылының изобутир қышқылынан түзілетінін көрсетті. Аспаржа қышқылы – түссіз қатты зат, балқу температурасы 75,7–76,5°C.

Зертханалық синтез

Аспаржа қышқылының қолайлы синтезі коммерциялық диэтил малонат туынды бастапқы материалдан жасалды, бұл Янсеннің бұрынғы әдісін жақсарта түсті. Джон Арбутнот «аспаржа несепті жағымсыз иіспен әсер етеді» деп атап көрсеткен. Бенджамин Франклин осы иісті «жағымсыз» деп сипаттаса, Марсель Пруст аспаржаның «менің дәретхана жабдығымды парфюм құбылысына айналдыратынын» айтқан. 1891 жылы Марсели Ненцки иістің себебін метантиолға байланыстырған. Иіс аспаржа қышқылының күкіртті метаболиттерінің қоспасына қатысты. Аспаржа несіреудің бастауы – аспаржа қышқылы, бұл осы көкөніске тән зат. Аспаржа несіреудің иісіне жауапты қосылыстарды зерттеудің көп бөлігі жоғарыда аталған қосылыстардың пайда болуын аспаржа жеумен байланыстырды; олар аспаржа жегеннен кейін 15 минут ішінде пайда болады. Аспаржа қышқылының ұқсас түрленуі аспаржа несіреуде табылған осыған ұқсас метаболиттерге алып келеді. Синтетикалық жұмыстар дитиолан сақинасының S оксидтерін алу үшін аспаржа қышқылының салыстырмалы түрде оңай тотығатынын растады. Аспаржа жегеннен кейін осы метаболиттерді өндірмейтін адамдардың аз бөлігі үшін себебі аспаржа қышқылының ас қорыту жолынан организмге сіңбеуі немесе осы адамдардың оны ұшқыш күкіртті қосылыстардың бөлінуін азайтатын етіп метаболизмдеуі болуы мүмкін.