Кіріспе

Эмоционалдық оқшаулану – адамның жақсы дамыған әлеуметтік байланыстары болғанымен, басқалардан эмоционалдық тұрғыдан үзіліп, бөлек сезіну жағдайы. Халық арасында жүргізілген зерттеулер Швециядағы орта және егде жастағы әрбір бесінші еркек (50–80 жас) эмоциялық оқшауланған екенін көрсетеді (ешкімге сенім білдіре алмайтын жағдай ретінде анықталған). Өздеріне сенетін адамы барлардың сегізден онға жуығы тек әйеліне немесе күйеуіне сыр ашады. Ешкімге сырласа алмайтындар сергек, күшті, тыныш, қуатты және бақытты сезінуге аз бейім, керісінше, депрессияға, қайғыға, шаршаңқылыққа және әлсіздікке ұшырау ықтималдығы жоғары. Осы типтегі оқшауланудан зардап шегетін көптеген адамдардың әлеуметтік байланыстары мықты болғанымен, достарымен терең қарым-қатынасы жоқ. Олар беткей қарым-қатынас құра алады, бірақ көп адамға жақын бола алмайды. Эмоциялық оқшауланған адамдар көбінесе жалғыздық сезінеді және басқалармен байланыс орнатуда қиындықтарға тап болады.

Қарым-қатынастарда

Эмоционалдық оқшаулану әлеуметтік оқшаулану салдарынан немесе адамның жақын достары мен сенімді серігі болмаған жағдайда туындауы мүмкін. Әлеуметтік қарым-қатынастар эмоционалдық денсаулық үшін қажет болғанымен, олар жағымсыз сезімдер мен ойларды оятуы мүмкін, ал эмоционалдық оқшаулану адамды эмоционалдық ауыртпалықтан қорғау үшін қорғаныс механизмі ретінде танылуы мүмкін. Эмоционалдық тұрғыдан оқшауланған адамдар өз сезімдерін толығымен өзіне сақтайды, басқалардан эмоционалдық қолдау ала алмайды, өзін "жабық" немесе сезімсіз сезінеді және беткей мәселелерден басқа, басқалармен байланысқа түсуге құлшынбайды немесе қаламайды. Эмоционалдық оқшаулану жақын қарым-қатынастарда да болуы мүмкін, әсіресе адалдыққа қиянат жасау, зорлық-зомбылық немесе сенімсіздік тудырған жағдайларда. Серіктестердің бірі немесе екеуі де қарым-қатынаста қолдау мен толыққандылық сезімінен гөрі жалғыздық сезінуі мүмкін. Ауырсынудың себебін анықтау және маманмен бірге қарым-қатынасты жақсарту және сенімді қайта құру жұмыстарын жүргізу, жұбайларға эмоционалдық байланыстарын қайта жаңартуға көмектеседі.

Ақыл-ойға әсері

Качиоппо және оның командасы жалғыздық сезімі бар адамдардың миы, тығыз әлеуметтік байланысы бар адамдардың миынан өзгеше жұмыс істейтінін анықтады. Чикаго университетінің зерттеушілері жалғыз және жалғыз емес адамдарға жағымды және жағымсыз ортадағы адамдардың суреттерін көрсетті. Жағымды суреттерді қарағанда, жалғыз емес адамдардың миының құрсақ жолақты денесі (ventral striatum) жалғыз адамдарға қарағанда әлдеқайда белсендірек болды. Құрсақ жолақты дене оқу процесінде маңызды рөл атқарады. Бұл сонымен қатар мидың сыйақы орталығының бір бөлігі болып табылады және тамақ, махаббат сияқты сыйлықтармен ынталандырылуы мүмкін. Жалғыздық сезімі бар адамдар жағымды суреттерді қарағанда осы аймақтағы белсенділік деңгейі төмен болды, сондай-ақ жағымсыз суреттерді көрсеткенде де ми белсенділігі азайды. Жалғыз емес адамдар жағымсыз суреттерді қарағанда, эмпатиямен байланысты ми аймағы – уақытша-жегілгіш қосылыста (temporoparietal junction) белсенділік танытты; жалғыздық сезімі бар адамдарда реакция әлсіз болды [деректеме: Чикаго университеті]. Әлеуметтік шегіну – бұл әдетте ләззат алатын адамдар мен іс-шаралардан қашық болу. Кейбір адамдар үшін бұл әлеуметтік оқшаулануға ұласуы мүмкін, онда адамдар тіпті отбасы мен жақын достарынан көбінесе қашып жүруге тырысады. Олар жалғыз болуды қалайды, себебі басқалармен араласу оларды шаршатады немесе мазалайды. Кейде олар жалғыздыққа көп уақыт берген сайын, адамдар оларды аз түсінеді деп сезінетін цикл қалыптасады. Адамдар әлеуметтік өзара әрекеттен шегінген кезде, олар көбінесе белгілі бір орында (мысалы, жатын бөлмеде) қалуға бейім.