Кіріспе
Пе Элл ( /p//iː//ɛ//l/ ) – АҚШ, Вашингтон штаты, Льюис округіндегі қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 642 адамды құрайды.
Тарих
Пе-Эл 1906 жылдың 9 наурызында ресми түрде құрылды. Пе-Эл қалай аталғаны туралы бірнеше нұсқа бар, бірақ ешқайсысын растау мүмкін емес. Көбінесе қабылданған нұсқа бойынша, бұл атау жергілікті үндістердің бұрынғы Гудзон шығанағының қызметкері болған француз-канадтық қоныс тебуші Пьер Шарльдің есімін айтуға тырысуынан туындаған. Үндістер Пьер есімін дұрыс айта алмағандықтан, оны Пе-Эл деп атаған. Тағы бір нұсқада, П және Л әріптері Пьер Шарль мен оның үнді әйелінің есімдерінің бас әріптері болған. Осы әріптерден "Пе-Эл" деген екі сөз жасалған. Ал басқа бір дерек бойынша, француз Чарли Першель бұл аймаққа қоныс аударып, үнді әйеліне үйленген. Үндістер Першель есіміндегі "ш" дыбысын айтуға қиналғандықтан, оны Пе-Эл деп өзгертіп алған. Тағы бір әңгімеде теміржол картасында бұл жер PL деп белгіленгендіктен, осылай аталған делінеді. 1897 жылы Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы қалада теміржол депосын салды. 1907 жылы Пе-Элдегі халық саны шамамен 1000 адамды құрады – қазіргіден көп. Аймақтың бай ауыл шаруашылығы және орман ресурстары шаруаларды, диірмен жұмысшыларын және орман кесушілерді тартты. 1909 жылға қарай қалада банк, үш құрғақ тауар дүкені, екі жалпы дүкен, үш азық-түлік дүкені, екі шаштараз, бес салон, төрт қонақ үй, газет, темірші және тіпті опера театры болды.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 0,59 шаршы миль (2 км²) құрайды, барлығы да құрлық. 6-шы мемлекеттік тасжол қаладан өтеді және оны шығыстағы Чехалис қаласына және батыстағы Реймонд қаласына қосып тұрады.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 657 адам, 248 шаруашылық және 174 отбасы тұрды. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 1099,7 адам (422,8/км²) құрады. Тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы бір шаршы мильге 483,7 (186,0/км²) болды, ал тұрғын үй бірліктерінің саны 289-ға жетті. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 93,15% ақ нәсілді, 0,30% афроамерикалық, 2,28% үнді миссиялықтар, 0,91% азиялық, 0,61% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,07% басқа нәсілдер және 1,67% екі немесе одан көп нәсілдердің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 2,28% құрады. Тұрғындардың 23,5% американдық, 15,1% ағылшын, 12,8% неміс, 9,9% ирланд және 8,5% поляк тегінен шыққан. 248 шаруашылықтың 33,9% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 54,8% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,9% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 29,8% отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 23,8% жеке тұлғалардан тұрды, ал 12,1% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,65 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,17 адамды құрады. Қаладағы халықтың жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер 30,6%, 18-24 жас аралығындағылар 7,3%, 25-44 жас аралығындағылар 25,9%, 45-64 жас аралығындағылар 22,2%, ал 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер 14,0%. Медианалық жас 34 жасқа тең. Әр 100 әйелге 107,3 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 103,6 еркек келеді. Шаруашылықтың медианалық табысы 27 321 доллар, ал отбасының медианалық табысы 30 625 доллар құрады. Ер адамдардың медианалық табысы 36 875 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 18 125 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы табысы 12 481 долларға тең. Отбасылардың 20,0% және халықтың 22,4% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 32,7% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 10,8% кедейлікте өмір сүрді.
Тарихи ғимараттар мен нысандар
Pe Ell қаласында 1987 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне (NRHP) енгізілген Киелі Крест поляк ұлттық католик шіркеуі орналасқан. 1916 жылы салынған бұл шіркеу штаттағы осындай типтегі жалғыз поляк шіркеуі болды. Ғимарат 2010 жылы нашар күйі мен қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты бұзылды. Алдыңғы Weyerhaeuser Pe Ell көпірі 1982 жылы NRHP тізіміне енгізілген, бірақ 1990 жылы тізімнен алынып тасталды.
Саябақтар мен демалыс
Қала Пе Элл өзенімен жүзудің бастапқы нүктесі болып табылады. 1978 жылы жергілікті жастар тобының туған күнін тойлау үшін ұйымдастырылған бұл шараға қатысушылар су кемесін сатып алып немесе өздері жасап, Чехалис өзенімен Пе Эллден Рейнбоу Фоллс мемлекеттік паркіне дейін ағып түседі. Жолаушылар 2007 жылғы Ұлы жағажай дауілінен келген зардаптарға қарамастан, әлі де сақталған шағын сарсуаннан өте алады. Виллапа-Хиллс жолы қаланың ортасынан өтеді.
Жергілікті саясат
Пе-Элл қаласы тарихи тұрғысынан полиция қызметін жүргізу үшін округтік шериф бөлімі емес, жергілікті құқық қорғау қызметкерлерін пайдаланған. Соңғы Пе-Элл қалалық маршалы 2019 жылдың 1 сәуірінде ресми түрде зейнетке шықты. Қала бірнеше жыл бойы үзіліс-үзіліспен жергілікті полициямен қамтылды, ал маршал кеңсесі бос болған кезде округтік шериф бөлімі қызметті толықтырып тұрды. 2022 жылы Пе-Элл Мортон қаласымен полиция қызметін сырттан тарту туралы келісімге келді. Осыдан бері Мортон қаласы Mossyrock қаласымен бірге Пе-Элл қаласына жартылай штатпен полиция қызметін ұсынып келеді. Қалаға 5 мүшеден тұратын қалалық кеңеспен бірге сайланған мэр басшылық етеді. Льюис округіндегі басқа қалалар сияқты, Пе-Элл де республикалық және консервативті көзқарастарды ұстанатын көпшілік ретінде танылады.
Білім
Пе-Эл мектеп ауданында мектепке дейінгі білім беруден бастап 12-сыныпқа дейін мемлекеттік білім беріледі. Пе-Эл мектебі бір ғимаратта орналасқан, және оған Пе-Элден, сондай-ақ жақын маңдағы Доти және Драйад елді мекендерінен оқушылар келеді. Пе-Эл жоғары мектебінің ұлдар баскетбол командасы мен қыздар софтбол командасы 2010 жылы штаттағы чемпионатты жеңіп алды. Софтбол командасы 2012 жылы да штаттық титул жеңіп алды, ал 2017 жылы Уиллапа аңғарымен бірлесіп чемпионатты жеңіп алды.