Кіріспе

Өте көп қабаттасу полимераза тізбектік реакциясы (немесе OE ПТР) – ПТР-дың бір түрі. Ол сондай-ақ қабаттасу арқылы біріктіру / ілгектің ұзындығы арқылы біріктіру (SOE) ПТР деп те аталады. Ол бірнеше кішірек екі тізбекті ДНК фрагменттерін үлкен ДНК тізбегіне құрастыру үшін қолданылады. OE ПТР тізбектің нақты нүктелеріне мутациялар енгізу үшін немесе кішірек ДНК фрагменттерінен бейімделген ДНК тізбегін үлкен полинуклеотидке құрастыру үшін кеңінен пайдаланылады.

ДНҚ молекулаларын біріктіру

ПТР реакцияларының көпшілігі сияқты, әрбір тізбек үшін екі праймер – әр ұшына біреуден қолданылады. Екі ДНҚ молекуласын біріктіру үшін, біріктірілуі тиіс ұштарында арнайы праймерлер пайдаланылады. Әрбір молекула үшін, біріктірілуі тиіс ұшқындағы праймер, екінші молекуланың ұшына толықтырғыш 5' қысқа артықшылықпен құрастырылады. Репликация кезінде отырғызудан кейін, ДНҚ жаңа тізбекпен ұзарады, ол біріктірілуі тиіс молекулаға толықтырғыш болады. Екі ДНҚ молекуласы осылайша ұзартылғаннан кейін, олар араластырылады және тек алыс ұштарына арналған праймерлермен ПТР жүргізіледі. Енбеген толықтырғыш тізбектер праймерлер ретінде қызмет етеді және екі тізбек біріктіріледі. Бұл әдіс, басқа генді біріктіру әдістеріне қарағанда, шектеу ферменттерінің қажеттілігін жоқ ететін артықшылығына ие. Жоғары өнім алу үшін, кейбір праймерлер асимметриялық ПТР-дегідей артық мөлшерде қолданылады.

Мутациялардың енуі

ДНҚ тізбегіне мутация енгізу үшін арнайы праймер жасалады. Праймерде бір ғана алмастыру болуы мүмкін немесе оның 5' ұшында жаңа тізбек болуы мүмкін. Егер жойылса, жойылған бөліктің 5' жағындағы тізбек қосылады, себебі праймердің 3' ұшы шаблондық тізбекпен толық сәйкес келуі керек, осылайша праймер шаблондық ДНҚ-мен жеткілікті деңгейде байланыса алады. Праймерді шаблонға қосудан кейін ДНҚ репликациясы шаблонның соңына дейін жалғасады. Дуплекс денатурацияланады және екінші праймер бірінші праймерден алынған тізбекті қамтитын, жаңа түзілген ДНҚ тізбегіне қосылады. Репликация мутацияны қамтитын қажетті тізбектің жібін жасайды. Дуплекс қайтадан денатурацияланады және алғашқы праймер енді соңғы ДНҚ тізбегіне байланыса алады. Репликация реакциясы толық димерленген ДНҚ фрагментін жасауды жалғастырады. ДНҚ-ны күшейту үшін, ПТР циклдарынан кейін, үлгі агарозалық гель электрофорезі арқылы бөлінеді, содан кейін жинау үшін электроэлюция жасалады. ~110 нуклеотидтен асатын олигонуклеотидтерді тиімді өндіру өте қиын, сондықтан тізбекке 110 нұклеотидтік праймерге қарағанда одан әрі мутацияны енгізу үшін үстіне жабу ПТР-ін қолдану қажет. Үстіне жабу ПТР-інде (ОЭ ПТР) модификацияланатын тізбек жоғарыда сипатталған әдіс арқылы мутациялары қарама-қарсы ұштарында болатын екі модификацияланған жіпті жасау үшін қолданылады. Араластырып, денатурациялағаннан кейін жіптерге диаграммада көрсетілгендей үш түрлі комбинацияны жасау үшін байланысуға рұқсат етіледі. Тек 5' ұшында үстіне жабыспайтын дуплекс 3'-5' бағытында ДНҚ полимеразамен кеңейтілуге мүмкіндік береді. Үстіне жабу ПТР реакциясының кеңейтілгеннен кейін ПТР қоспасы немесе тиісті мөлшердегі элюцияланған фрагменттер бастапқы мутагенді ПТР реакцияларында қолданылған ең шеткі праймерлерді қолдана отырып, қалыпты ПТР-ға түседі. Сонымен қатар, ОЭ ПТР және асимметриялық ПТР комбинациясын сайтқа бағытталған мутагенездің тиімділігін арттыру үшін қолдануға болады.

Молекулалық клондаудағы қолдану

Мутацияларды енгізуден басқа, үстіне кеңейту ПТР (Overlap Extension PCR) кез келген позицияда қажетсіз нуклеотидтерді қоспай, күрделі ДНК тізбектерін құрастыру үшін кеңінен қолданылады. Бұл мүмкін, себебі ҮКЭ ПТР (OE PCR) қажетті ретте DNA фрагменттерін мүжілсіз біріктіруді басқару үшін толықтыратын ұзын тіркемелерді пайдалануға негізделген. Бұл ҮКЭ ПТР (OE PCR) және Гибсон құрастыруы сияқты ұзақ гомологияға негізделген клондау әдістерінің басты артықшылығы, олар дәстүрлі шектеу ферменттерін қорыту және лигатуралау клондау әдістерінің шектеулерін жоңдап береді. ҮКЭ ПТР (OE PCR) арқылы жеке ДНК тізбектерін құрастыру үш негізгі қадамнан тұрады. Біріншіден, жеке ДНК тізбектері әртүрлі матрицалардан ПТР (PCR) арқылы көбейтіліп, қажетті толықтыратын ұзын тіркемелермен шектеледі. Екіншіден, алдын ала алынған ПТР (PCR) өнімдері үстіне кеңейту ПТР (overlap extension PCR) реакциясына біріктіріледі, онда толықтыратын ұзын тіркемелер жұптар түзеп байланысады, бұл полимеразаға ДНК тізбегін ұзартуға мүмкіндік береді. Соңында, сыртқы ұзын тіркемелерге бағытталған сыртқы праймерлер қолданылады және қажетті ДНК өнімі соңғы ПТР (PCR) реакциясында күшейтіледі.

Техникалық ескертулер

ОЭ ПТР негізіндегі ДНК құрастырудың жалпы сәттілігі бірнеше факторға байланысты, олардың ең маңыздылары құрастырылатын ДНК тізбегінің ішкі қасиеттері, жабысушы үстіңгі бөліктердің тізбегі мен ұзындығы, соңғы күшейту үшін сыртқы праймерлердің дизайны және ПТР реакциясының жағдайлары. Әдетте, бір ОЭ ПТР реакциясында бір уақытта 2-ден 6-ға дейін фрагменттерді біріктіруге болады. Фрагменттердің жеткілікті өзара әрекеттесуін қамтамасыз ету үшін үстіңгі бөліктердің ұзындығы кем дегенде 40 нуклеотид болуы керек. Соңғы күшейту праймерлері әдетте ПТР үшін жалпы ережелерге сәйкес жобаланады, бірақ олар стандартты ПТР реакцияларындағыдан 2-5 есе төмен концентрацияда қолданылады, себебі бұл қажетсіз күшейтуді азайтады. Сонымен қатар, түзетуші ДНК полимеразаларын қолдану жоғары ұсынылады.