Кіріспе

Гранит-Фолс – АҚШ-тың Вашингтон штатындағы Снохомиш округіне қарасты қала. Ол Каскад тауларының батыс етегінде, Пилчук және Стиллагуамиш өзендері арасында, Стивенс көлі мен Мэрисвиллдің солтүстік-шығысында орналасқан. Қала Стиллагуамиш өзеніндегі сарқыраманың құрметіне аталған, ол қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан және Mountain Loop тас жолы арқылы да қол жетімді. 2010 жылғы халық санауы бойынша қала халқы 3364 адамды құрады. Гранит-Фолс жері американдық қоныс салушылар келгенге дейін жергілікті жағалау Салиш тайпалары үшін көліктік өткізу пункті болған. Бұл елді мекен 1883 жылы негіделді және Эверетт және Монте-Кристо темір жолындағы Гранит-Фолс қаласының шығысында орналасқан Монте-Кристо кен орындарында алтын мен күміс табылғаннан кейін дамыды. Гранит-Фолс 1891 жылы жоспарланды және 1903 жылғы 8 қарашада төртінші класс қаласы ретінде тіркелді.

Тарих

Пилчук өзені мен Жоғарғы Стиллагаумиш алқабында тарихи тұрғындар Скайкомиш халқы өмір сүрді, олар қазіргі Гранит шарлауығының орнын басқа жағалаудағы Салиш тайпаларымен бірге порт ретінде пайдаланды. 1970-ші жылдары қазіргі Гранит Фолс пен Лохслой арасында бірнеше Скайкомиш археологиялық орындары ашылды, кейінгі қазбалардан 700-ден астам артефакт табылды. Бірінші тұрақты еуропалық қоныс теушісі – Азор аралдарынан келген Джозеф Сус Энас, ол 1883 жылы қазіргі қаланың оңтүстігіндегі жерге үй-жай құқығын алды. Оған басқа да қоныстанушылар қосылды, олар «Үлкен өрт» деген лақаппен аталған бұрынғы орман өртімен тазартылған ашық жерді пайдаланды. 1886 жылы мектеп ауданы құрылды, бастапқыда ол тасталған кабинаны бір бөлмелі мектеп ретінде пайдаланды, 1893 жылы тұрақты мектеп салынғанға дейін. Каскадтардағы алтын мен күміс кендерінің табылуы, әсіресе Монте-Кристо маңында, кеншілер мен қоныстанушыларды Гранит Фолс аймағына тартты. 1890 жылы төрт үйдің бұрышында жалпы дүкен мен пошта кеңсесі құрылды, олар кейіннен 1891 жылдың тамызында салынған қала орталығын құрайтын болды. «Гранит Фолс» атауы «Портаж» деген бұрынғы атаудың орнына таңдалды. Көп ұзамай электр жарығы, канализация, жаяу жүргіншілерге арналған тротуарлар, телефон, көлік және заманауи өмірдің барлық ыңғайлы жағдайлары пайда болды. Сонымен қатар, шарлауда электр станциясы да салынды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарай Монте-Кристо мен Сильвертонның бір кездері гүрлі-дурлі болған кеншілер қалалары кенді экспорттауды тоқтатты. Темір жол, қазір Солтүстік Тынық мұхитына тиесілі, жүріп қалмады және жолақтарды 1930 жылдардың басында Таулық айналма жолы үшін жол жасауға бұрып тасталды. Гранит Фолс дүниежүзілік соғыстар арасында ағаш өндіруші қала болды; ағаш өндіруші компаниялар ағаштарды кесіп тастады, пилорамалар ағаштардан, ал шифер зауыттары шиферлер өндірді. Алайда, Ұлы депрессия өз зардабын тигізді. 1935 жылы Гранит Фолс халқының саны 1925 жылғы санының жартысына жетті. Өнеркәсіп орындары жабылып, адамдар басқа жаққа жұмыс іздеп кетті. 1933 жылдың 26 сәуірінде Гранит Фолс қаласының орталығында орналасқан Каскад қонақ үйін өрт жойып, басқа ғимараттарға қауіп төндірді. Тарихи қонақ үй сол жерде қайта салынды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда, жағдай нашарлай бастады. 1946 жылы Миллер Шинглдің ашылуы (қазіргі уақытта елдің ең ірі арнайы ағаш өңдеу зауыты) орманда да, зауытта да жұмыс орнын білдірді. Снохомиш және Кинг округтеріндегі құрылыс бумы Гранит Фолс айналасындағы шағыл шұңқырларында жұмыс орнын білдірді. Кейін қала Эверетт пен Лейк Стивенс қалаларында ірі компаниялар үшін жұмыс істейтін жолаушылар үшін жатын бөлмесі болды. Қиын кезеңдер қайтадан келді. 1986 жылы АҚШ Орман қызметі солтүстік дақтанған сұрғыны құрып кетуден сақтау үшін қорғауындағы ескі орманды кесуді қатты шектеді. 1990 жылдың маусым айында АҚШ Балық және жабайы табиғат департаменті дақтанған сұрғыны құрып кету қаупі төнген түр деп жариялады, ал 1991 жылы федералды сот төрешісі Орман қызметінің сұрғыны сақтау үшін ағаш кесу жоспары жеткіліксіз деп шешті. Мемлекеттік және жеке меншік жерлердегі ескі орманның төрттен бірінен астамы ағаш кесуден босатылды. XXI ғасырда Гранит Фолс туристерді табиғи ортаға және Маунт-Луп тас жолы бойындағы демалыс мүмкіндіктеріне тартуға бағытталған. Тұрғын үй құрылысының кеңейуі Эвереттке, Сиэтлге және Истсайдқа жұмыс істеуге келетін отбасылардың санын арттырды. 2001 жылы Американың Цубаки Ұлы ғибадатханасына Каннагара Джиньяның (ғибадатхананың дін қызметкері салған) жанында 17 акр (7 га) жер учаскесі берілді. 2010 жылы Гранит Фолс қаласының солтүстік жағында жүк көлігі айналма жолы ашылды. 2010 жылдардың соңында 327 үйді қамтитын тұрғын үй құрылысымен бірге айналма жолдың жанында жаңа орта мектеп кампусы салынды. Қала орталығын жаңғырту жобасы 2000-шы жылдары ғимараттарды жаңарту және шағын қалалық саябақпен басталды. Оңтүстік Гранит даңғылы бойында жаңа азаматтық орталық жоспарланып отыр, оның ішінде 2019 жылы ашылған қалалық зал, қоғамдық алаң, қоғамдық орталық және Бойз & Герлз клубы үшін спорт залы, ол сондай-ақ апаттық баспана ретінде қызмет етеді. Қалалық үкімет сондай-ақ Гранит Фолсты ашық ауада демалу дүкендері мен бизнес үшін орын ретінде насихаттауды ұсынды.

География

Гранит-Фоллс Снохомиш округінде орналасқан, округ орталығы Эверетттен шамамен 17 миль (27 км) шығысқа және Сиэтлден 45 миль (72 км) солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Қала шекарасы солтүстікте Стиллагуамиш өзенімен, шығыста Iron Mountain тауымен, оңтүстікте Pilchuck өзенімен және батыста 174th Avenue Northeast көшесімен белгіленген. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 2,20 шаршы миль (6 км²) құрайды, оның ішінде 2,18 шаршы миль (6 км²) құрлық және 0,02 шаршы миль (0 км²) су. Қала Стиллагуамиш өзенінің Оңтүстік саласының тар тау аңғарынан шығатын жерде орналасқан, осы аңғарда Гранит шарлауы да бар. Шарлауда 165 метрлік балық өткелі және 1954 жылы салынған 280 метрлік (85 м) туннель орналасқан, ол сол кезде әлемдегі ең ұзын балық туннелі еді. Қаланың негізі қаланған аймақты жергілікті тайпалар "портаж" деп атаған, олар екі өзен арасындағы жазық жерді каноэларын тасымалдау үшін пайдаланған. Теңіз деңгейінен 378 метр биіктікте орналасқан Iron Mountain тауы қала орталығынан шығысқа қарай орналасқан және онда карьер бар. Роджерс белдеуі – жергілікті жарықтардың тізбегі, Гранит-Фоллс қаласынан солтүстік-батысқа қарай Вернон тауына қарай созылады.

Климат

Бұл аймақтағы климатта ең жоғары және ең төмен температуралардың айырмасы шамалы, жауын-шашынның көп бөлігі қазан мен мамыр аралығында жауады. Жаз айларында температура жақын жердегі Эвереттке қарағанда 10 градусқа дейін жоғары болуы мүмкін, себебі бұл жер теңізден шалқары орналасқан. Кёппен климат жіктеу жүйесі бойынша Гранит шарлауы теңіздік батыс жағалау климатына жатады және климат карталарында "Cfb" деп белгіленеді.

Экономика

2018 жылғы деректер бойынша, Гранит-Фолс қаласында 1816 адамдық еңбекке қабілетті халқы бар, оның 1746-сы жұмыспен қамтылған. Жұмыспен қамтудың ең ірі салалары – білім беру және денсаулық сақтау (21,6 пайыз), одан кейін құрылыс (17,0%), өндіріс (16,6%) және бөлшек сауда (10,7%). Қала тұрғындарының көп бөлігі жұмыс үшін басқа аймақтарға қатынайды, оның ішінде 19 пайызы Эвереттке, 11 пайызы Сиэтлге және 5 пайызы Мэрисвиллге. Гранит-Фолс тұрғындарының шамамен 5,2 пайызы қала шегінде жұмыс істейді. Жұмысшылардың 80 пайызы жеке көлікпен, ал 4 пайызы қоғамдық көлікпен немесе бірлесіп көлікпен жүреді. Гранит-Фолс қаласындағы жұмыс орындарының көп бөлігін білім беру және қызмет көрсету салаларындағы кәсіпорындар, сондай-ақ авиақұрылыс өндіруші Cobalt Industries компаниясы ұсынады. Гранит-Фолс бірнеше тас және құм-қиыршық карьерлеріне жақын орналасқан, бұл қала орталығында жол ағлақтарын тудырды, бірақ 2010 жылы жүк көлігі үшін айналма жол ашылуымен жағдай жақсарды.

Демография

2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 3364 адамды құрады.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 3364 адам, 1222 үй шаруашылығы және 831 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 1344 тұрғын үй бірлігін құрады, орташа тығыздық – 87,6% ақ нәсілді, 0,7% афроамерикандық, 1,2% американдық индейлер, 1,5% азиялық, 0,3% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 3,2% басқа нәсілдер және 5,5% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 7,5% құрады. 1222 үй шаруашылығының 42,5% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 49,5% үйленген жұбайлар, 12,5% күйеуі жоқ әйелдер, 6,0% күйеуі жоқ еркектер және 32,0% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 25,6% жеке тұлғалардан тұрды, ал 10,3% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз тұратын адамдарды құрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,75 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,33 адамды құрады. 846 отбасының 45,9% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 55,7% үйленген жұбайлар, 10,6% күйеуі жоқ әйелдер және 29,7% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 23,8% жеке тұлғалардан тұрды, ал 7,0% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз тұратын адамдарды құрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,77 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,31 адамды құрады. Қалалық кеңестің бес мүшесі төрт жылдық мерзімге, тақ жылдары кезең-кезеңімен сайланады. Қалалық кеңес қаланың заң шығару органы болып табылады және отырыстарды басқару үшін өз қатарынан салтанатты түрдегі қала басшысын тағайындайды. Қалалық басқарудың күнделікті жұмысын қалалық кеңес тағайындайтын қала басшысы жүзеге асырады. Гранит-Фоллс 2015 жылы «күшті» қала басшысы-кеңес үкіметінен бас тартып, бұрынғы қалалық әкімші және коммуналдық қызметтер директоры Брент Киркті алғашқы қала басшысы ретінде тағайындады. 2017 жылы қалалық басқаруда тоғыз штаттан тыс қызметкер жұмыс істеді және жылдық бюджеті 5,2 миллион долларды құрады. Өрт сөндіру қызметін Snohomish County Fire District 17 көрсетеді, ол Гранит-Фоллс және оның айналасындағы бекітілмеген аудандардың 38 шаршы миль (98 км²) аумағын қамтиды. Гранит-Фоллс қалалық әкімдігі қаланың орталық бөлігіндегі Оңтүстік Гранит даңғылында орналасқан, 2019 жылдың тамыз айында ашылған ғимаратта. Оның құрылысы 3,9 миллион долларға бағаланды, несиелер мен резервтік қорлар қолданылды, бұл көшеден өтетін, қолжетімділік мәселелері бар кішкентай ғимаратты алмастырды. Федералдық деңгейде Гранит-Фоллс 8-ші округтің бөлігі болып табылады, ол Снохомиш, Кинг және Пирс округтерінің шығыс бөліктерін, сондай-ақ Челан және Киттитас округтерінің барлық аумағын қамтиды. 2022 жылға дейін қала 1-ші округтің бөлігі болды. Штат деңгейінде Гранит-Фоллс 39-шы заңнамалық округті Стивенс көлі, Даррингтон және шығыс Скагит округімен бөліседі. Қала Эверетт және Стивенс көлінің солтүстігіндегі округтің көп бөлігін қамтитын Снохомиш округтік кеңесінің 1-ші округінде орналасқан.

Мәдениет

Гранит-Фолс жыл сайын бірнеше қоғамдық шаралар өткізеді, олардың ең ірісі – қазан айының басындағы Теміржол күндері. Теміржол күндері фестивалі 1965 жылы бір мектеп мұғалімімен құрылған және қаланың жергілікті тарихын тойлайды. Оған шамамен 5000 адам келеді, фестиваль барысында шеру, көше жәрмеңкесі, аттракциондар мен экскурсиялар ұйымдастырылады. Қаланың тарихи қоғамы 2007 жылдың қазан айында екі қабатты ғимаратта өз мұражайын ашты. Мұражай 2016 жылы суреттер мен газет материалдарын сақтау мақсатында еріктілердің көмегімен цифрландыру жобасын бастады.

Өнер

Гранит-Фолс аймағында 1940-1950 жылдары Кеннет Каллахан және Гай Андерсон сияқты бірнеше белгілі суретшілер тұрған. Қаланың ішінде қабырға суреттері мен жергілікті мектептердегі мүсіндер сияқты бірнеше қоғамдық өнер туындылары бар. Олардың арасында жергілікті криптозоолог жасаған 4 метрлік ағаштан ойылған Бигфут мүсіні де бар. 2000 жылы Гранит-Фолс жыл сайынғы «Парктегі өнер» фестивалі аясында қоғамдық әжетхана салуға қаражат жинау мақсатында әжетханаларды бейнелейтін бірнеше мүсіндерді орнатты. 1977 жылы Аляскада түсірілген «Joyride» және 2018 жылы «Outside In» фильмдерінің бір бөлігі Гранит-Фолста түсірілді. 1995 жылы округ әкімдігі Шеррер ранчосындағы жергілікті музыкалық алаңды рұқсатсыз сахна салғандықтан жапты.

Саябақтар мен демалыс

Гранит шарлауы Бейкер тауының – Снокуалми ұлттық орманындағы Таулық айналма жолы бойындағы демалыс аймақтарына жақын орналасқан, онда жаяу серуендеу, кемпинг және балық аулауға арналған орындар бар. Таулық айналма жолындағы басты көрікті орындардың қатарында Монте-Кристоның тарихи қалашығы және Үлкен Төрт мұз үңгірлері бар. Гранит шарлауының жанындағы тағы бір ірі демалыс аймақтары – оңтүстікке қарай орналасқан Босворт көлі мен Розигер көлі, екеуі де Вашингтон штатының Балық және жабайы табиғат департаментімен қамтамасыз етілген. Қала әкімдігі сегіз саябақ пен табиғат қорығына ие, олар кішкентай аудандық саябақтардан бастап қалалық демалыс аймақтарына дейін жетеді. Ең ірісі – Гарднер көлін және оның төңірегіндегі жартылай дамыған жерлерді қамтитын Франк Мейсон паркі. Паркте балық аулауға арналған платформа, әбдетханалар, пикникке арналған үстелдер мен серуендеу жолдары бар. Қала мен жергілікті мектеп округі тұрғындар үшін бірнеше спорттық жабық және ашық алаңдарды, сондай-ақ скейтпарк пен иттер паркін ұстап тұрады. Гранит-Фолс қаласына екі аймақтық күнделікті газет – The Everett Herald және The Seattle Times та қызмет көрсетеді. Гранит-Фолста 1995 жылы қалаға қосылған аймақтық Sno Isle кітапханалары жүйесі басқаратын қоғамдық кітапхана бар. Кітапхана ғимараты Гранит-Фолс қаласының шығысында орналасқан және бастапқыда 2012 жылы Sno Isle жүйесіне берілгенге дейін қала әкімдігіне тиесілі болған.

Білім

Қалада Granite Falls School District басқаратын төрт мемлекеттік мектеп бар, ол сонымен қатар солтүстік-батыстағы және Mountain Loop тас жолының жанындағы елді мекендерге де қызмет көрсетеді. 2018 жылы мектеп округінде 2100-ден астам оқушы оқыды, 107 мұғалім және 80 басқа да қызметкер жұмыс істеді. Гранит Фолс қаласында екі бастауыш мектеп (Mountain Way және Monte Cristo), Гранит Фолс орта мектебі, Гранит Фолс жоғары мектебі және Crossroads High School – баламалы білім беру бағдарламасы бар. Гранит Фолстағы алғашқы мектеп ғимараты 1893 жылы ашылып, 1910 жылы жаңа ғимаратпен алмастырылды. 1938 жылы Гранит Фолс жоғары мектебі үшін үлкен ғимарат ашылды, ол кейіннен 1964 жылы жақын жерге көшіріліп, 2008 жылдың қаңтар айында жаңа кампусында қайта ашылды. Жоғары мектептің «Тайгерлер» деген лақап атымен танылатын спорт командалары Солтүстік Дауыс конференциясында жарысады; 2018 жылы жаңа жоғары мектеп кампусында 1700 орындық футбол стадионы ашылды, ол бұрынғы жоғары мектептегі Hi Jewel стадионының орнын басты, ал бұл стадион орта мектепке айналдырылды.

Көлік

Гранит-Фолс – 92-ші мемлекеттік тас жолдың соңғы нүктесі болып табылады, ол аймақты Стивенс көліндегі 9-шы мемлекеттік тас жолмен байланыстырады. 2010 жылы қаланың солтүстік жағында жүк тасымалы үшін 3,06 шақырымдық (1,9 миль) айналма жол 28,8 миллион долларға аяқталды. Облыстық қоғамдық көлік мекемесі Community Transit Гранит-Фолсқа қызмет көрсететін бір автобус маршрутын ұсынады. Ол қаланы Стивенс көліне және Эверетт станциясына қосады, сондай-ақ, Boeing Everett Factory-ге дейін қызмет көрсетуді ұзартады. Гранит-Фолсқа ең жақын әуежай – Эвереттегі Пэйн-Филд. Қала әкімдігі ішетін суын PUD-ден сатып алады, ол Спада көлі мен Чаплин көліндегі Эверетт қаласының жүйесінен алынады. 2012 жылдан бері PUD Гранит-Фолсқа Стивенс көліне жақын жердегі жер асты суларынан алынып, Эверетт қаласы жүйесіндегі суға ұқсас етіп тазартылған суды да жеткізіп келеді. Қала әкімдігі сонымен қатар Пилчук өзеніне су құятын тазарту станциясында аяқталатын санитарлық кәріз жүйесін басқарады. Қалаға табиғи газды аймақтық газ ұйымы Puget Sound Energy жеткізеді. Қала әкімдігі қоқыс, қайта өңдеу және аула қалдықтарын жинау және тасымалдау үшін Waste Management компаниясымен келісімшарт жасады. Гранит-Фолс аймағында Снохомиш округі басқаратын екі қайта өңдеу және тастау орталығы бар. Телекоммуникациялық қызметтерді Verizon және Comcast ұсынады.