Уильям Дин Хауэллстің «Силас Лапхемнің өрлеуі» романы
The Rise of Silas Lapham
Уильям Дин Хоуэллстің «Силас Лапхемнің өрлеуі» романы – реализм, материалдық құндылықтар, әдептік ізгілік туралы. Ақша жоғалтса да, Силас дұрыс шешім қабылдайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уильям Дин Хауэллстің романы «Силас Лапхэмнің өрлеуі» – Уильям Дин Хауэллстің 1885 жылы жарық көрген реалистік романы. Роман Силас Лапхэмнің материалдық жағдайының көтерілуін, кедейліктен байлыққа қарай өсуін және оның соңынан туындаған моральдық осалдығын баяндайды. Силас бояу бизнесі арқылы қор жинайды, бірақ оған әлеуметтік нормалар жетіспейді, сондықтан ол оларды қызының аристократ Кори отбасына үйленуі арқылы қол жеткізуге тырысады. Силас моральдық қағидаларынан айырылмайды. Ол ақшасын жоғалтады, бірақ серігі ағылшын қоныс салушыларға ұяларды этикалық емес сатуды ұсынғанда дұрыс моральдық шешім қабылдайды. Хауэллс американ реализмінің негізін қалаушы және сентименталды романды сынаушы ретінде танымал. Айрин Лапхэм, Том Кори және Пенелопа Лапхэм арасындағы махаббат үшбұрышының шешімі Хауэллстің сентименталды романтикалық романның қалыпты ережелерін шынайы емес және адас тудыратын деп қарағанын көрсетеді.
Novel by William Dean Howells
The Rise of Silas Lapham is a realist novel by William Dean Howells published in 1885. The story follows the materialistic rise of Silas Lapham from rags to riches, and his ensuing moral susceptibility. Silas earns a fortune in the paint business, but he lacks social standards, which he tries to attain through his daughter's marriage into the aristocratic Corey family. Silas' morality does not fail him. He loses his money but makes the right moral decision when his partner proposes the unethical selling of the mills to English settlers. Howells is known to be the father of American realism, and a denouncer of the sentimental novel. The resolution of the love triangle of Irene Lapham, Tom Corey, and Penelope Lapham highlights Howells' rejection of the conventions of sentimental romantic novels as unrealistic and deceitful.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман орта жастағы Сайлас Лапхамнан басталады, ол Жаңа Англияның ауылдық аймағында туған. Ол минералды бояу бизнесі арқылы байлыққа қалай жеткені туралы газет мақаласына берген сұхбатын айтады. Лапхэм білімі шектеулі болғанына қарамастан, өткір және еңбекқор адам, американдық табысқа жеткеннің мысалы. Бірақ ол, оның әйелі және екі қызы басқа бай бостондықтармен салыстырғанда әлеуметтік тұрғыдан қиындық сезінеді. Олар сәнді Бэк-Бэй ауданында жаңа үй салуға шешім қабылдайды, ал Лапхэм оны әсерлі ету үшін барлық мүмкіндіктерін жұмсайды. Бостонның "ескі ақшалы" отбасынан шыққан жас жігіт Том Кори Лапхэм қыздарына қызығушылық танытады, ал мырза және ханым Лапхэм оның олардың әдемі кіші қызы Айринге қызығатынын ойлайды. Том бай әкесіне сүйенудің орнына әлемде өз орнын табу үшін Лапхэмнің бояу бизнесіне қосылады. Том Лапхэмті кешкі асқа шақырып, Бостон қоғамының ең беделді өкілдерімен таныстырады, олар жақсы қарым-қатынаста болады, тіпті бұл оқиға ұятты жағдайға ұшыраса да. Том Лапхэмдерге үнемі келіп тұратындықтан, ол Айринге үйленгісі келеді деп есептеледі, ал ол сондай нәтижеге үміттенеді. Алайда, кейін Том екі отбасын да таң қалдырады, ол Пенелопаны жақсы көретінін айтады, ол үлкен, азырақ сұлу, бірақ ақылды және ойлы әпкесі. Пенелопаның Томға деген сезімі болғанымен, ол сол дәуірдің романтикалық қағидаларымен шектеледі, ол өз әпкесіне опасыздық жасаудан қорқып, махаббатына бой ұруға батыл болмайды. Осы уақытта Лапхэм және оның әйелі Персис кейде оның бұрынғы, жағдайы нашар адамдармен қарым-қатынасына байланысты дауласады. Мысалы, Лапхэм Азамат соғысындағы серігі Джим Миллонның жесірі мен қызына жомарттық көрсетеді, өйткені ол өмірін сол адамға қарыздар екенін сезінеді. Ол Миллонның жесіріне ақша жіберіп, қызына жұмыс табуға көмектеседі. Персис Лапхэм екі әйел күйеуінің жомарттығын пайдаланып, оның беделін құлдыратуы мүмкін деп ескерткенде, Лапхэм ол құрмет борышын төлеп жатқанын айтады. Персис күйеуінің бұрынғы бизнес серіктесі Милтон К. Роджерстен алыстауына да наразы болады, бірақ Лапхэм Роджерске әділ қарағанын мәлімдейді. Алайда, Коридің махаббатына байланысты туған шудың арасында Роджерс қайта пайда болып, бірнеше жобалар үшін ақша сұрайды. Персис күйеуін көмек көрсетуге көндіреді. Өкінішке орай, Роджерс өте нашар бизнесмен болып шығады, бұл Лапхэмдердің елеулі сомада ақшасын жоғалтуына әкеледі. Одан асып, Лапхэмнің басты активі, Бейкон көшесіндегі жаңа үйі, оның абайсыздығынан аяқталмай тұрып өртеніп кетеді. Алайда, Лапхэм Роджерс пен адал емес ағылшын инвесторлары жасаған адал емес схемаға қатысу арқылы байлығын қайтару мүмкіндігінен бас тартады. Сол сияқты, сатып алушы Лапхэмнің бояу бизнесін сатып алуды ұсынғанда, Лапхэм бизнес жаңа бәсекелестің салдарынан құлдырайтынын хабарлайды және сатып алушы сатудан бас тартады. Осылайша Лапхэмдер бұрынғы қарапайым тұрғын үйлеріне, минералды бояу алғаш рет жасалған жерге қайта оралуға мәжбүр болады, және ақырында бәсекелес бизнес сатып алады, Лапхэм жұмыскер мәртебесіне төмендеп кетеді. Лапхэмдер, мұқтаж болмаса да, енді бай емес. Том мен Пенелопа, соңғы кезде Ирэн олардың махаббатын қабылдағаннан кейін үйленеді. Ауылда тұратын ересек Лапхэмдер өздерінің ерекше өрлеуі мен құлдырауы туралы ойға келеді.
The novel begins with Silas Lapham, a middle aged native of rural New England, being interviewed for a newspaper story about his rise to wealth in the mineral paint business. Despite his limited education, Lapham is a shrewd and hardworking man, an American success story. But he, his wife, and two daughters feel socially awkward compared to other wealthy Bostonians. They decide to build a new home in the fashionable Back Bay neighborhood, and Lapham spares no expense in making it impressive. Tom Corey, a young man from an "old money" Boston family, shows an interest in the Lapham girls, and Mr. and Mrs. Lapham assume he is attracted to Irene, their beautiful younger daughter. Tom joins the Lapham paint business in an attempt to find his place in the world, rather than rely on his wealthy father. Tom introduces Lapham to the cream of Boston society at a dinner party, and they remain on good terms even though the occasion turns out to be embarrassingly awkward. As Tom continues calling on the Laphams regularly, it's assumed that he wants to marry Irene, and she hopes for just such a result. Tom, however, later shocks both families by revealing that he loves Penelope, the older, less glamorous but more intelligent and thoughtful sister. Though Penelope has feelings for Tom, she is held back by the romantic conventions of the era, not wanting to act on her love for fear of betraying her sister. Meanwhile, Lapham and his wife Persis sometimes clash over his treatment of people from their less prosperous past. For instance, Lapham is generous to the widow and daughter of his fallen Civil War comrade Jim Millon, feeling that he owes the man his life. He quietly sends money to Millon's widow and gives the daughter a job. When Persis Lapham objects that she thinks the two women are taking advantage of her husband's generosity to the possible detriment of his reputation, Lapham insists he is paying a debt of honor. Persis also faults her husband for distancing himself from his former business partner Milton K. Rogers, who has come down in the world since their association ended, but Lapham insists he has treated Rogers fairly. Amid the uproar over the Corey courtship, however, Rogers reappears, asking for money for a series of schemes. Persis convinces her husband to provide the help. Unfortunately, Rogers proves to be a very poor businessman, causing the Laphams' to lose considerable sums. On top of that, Lapham's major asset, his new home on Beacon Street, burns down before its completion due to his own carelessness. However, Lapham turns down the opportunity to salvage his fortunes by participating in a dishonest scheme contrived by Rogers and unscrupulous English investors. Likewise, when a purchaser offers to buy Lapham's paint business, Lapham discloses that the business will fail due to a new competitor, and the purchaser abandons the sale. The Laphams are thus forced to move back to their modest former residence, where the mineral paint was first developed, and, ultimately, the competitor buys the business, with Lapham reduced to the status of employee. The Laphams, though not destitute, are now no longer wealthy. Tom and Penelope are finally able to marry after Irene accepts their romance. The elder Laphams, living in the countryside, are left to reflect on their extraordinary rise and decline.
Жазу және жариялау тарихы
Хауэллз 1860 жылдары Массачусетс штатына көшіп, «Атлантикалық айлық» журналының редакторы ретінде беделді болды, ол қызметті 1881 жылға дейін атқарды. 1880-ші жылдар оның үшін өте жемісті кезеңі болды; сол онжылдықта Хауэллз тоғыз роман, бір повесть, бірнеше журналдық мақала және бірнеше пьеса жариялады. Ол «Силас Лафэмнің өрлеуі» романын Бостон қаласындағы Бикон-стрит, 302 үйінде тұрып аяқтады. «Силас Лафэмнің өрлеуі» алғаш рет 1884 жылы «The Century Magazine» журналында жарияланды, сол жылы журналда Генри Джеймстің «Бостондықтар» және Марк Твеннің «Хаклберри Финннің басынан өткендері» атты екі маңызды әдеби реализм үлгісі де бөлім-бөлім жарық көрді. Журналдың редакторы Ричард Уотсон Гилдер, әсіресе, жақында болған анархистік қызметтен кейін, зорлық-зомбылықты сипаттауларға алаңдады және Хауэллден «жабық, әдемі, қатыгездікке бейім үйлердің қатарына динамит қолдануға» ниетті екенін айтқан кейіпкердің сөзін өңдеуді сұрады.
Howells had moved to Massachusetts in the 1860s and became influential as the editor of the Atlantic Monthly, a role he held until 1881. The 1880s proved to be an extremely prolific period for him; in that decade, Howells published nine novels, a novella, several magazine articles, and a few plays. He completed The Rise of Silas Lapham while living at 302 Beacon Street in Boston. The Rise of Silas Lapham was first serialized in The Century Magazine beginning in 1884, the same year that the magazine also serialized The Bostonians by Henry James and Adventures of Huckleberry Finn by Mark Twain, two other important examples of literary realism. The magazine's editor, Richard Watson Gilder, was concerned about any descriptions of violence, however, especially after recent anarchist activity, and asked Howells to edit a line that was originally as a character noting his desire of "applying dynamite to those rows of close shuttered, handsome, brutally insensitive houses".
Талдау
Хауэллстің замандасы, тарихшы Фрэнсис Паркман, кітаптың реализмін түсінуге қиындық тапты. Оның орнына ол романтикалық көзқараспен бағалап, оқиғаның дидактикалық мақсатын іздеді. Ол былай деп жазды: "Бұл сөздің ең жақсы мағынасындағы шынайы, тамаша бейнелеу. Бұл кітап көптеген адамдардың санасына тиюі керек, және біз, пуритан ұрпақтары, әрқашан мораль іздеп жүретініміз айтылады, сондықтан бұл кітап ақшаның бәрін істей алмайтынын үйретеді". Тарихшы Скотт Э. Каспер "Силас Лапхэмнің өрлеуі" романының заманауи өмірбаяндарға сатира екенін ұсынды. Авраам Линкольннің сайлауалды өмірбаянын жазған Хауэллс, сол кездегі өмірбаяндардың формалды стильдік үлгісіне, соның ішінде ертедегі қиындықтардан кейінгі табысқа жету туралы стильге шабуыл жасады. Хауэллс бұл туралы кітаптың басында Лапхэм пен Бартли Хаббард (оның 1882 жылғы "Заманауи оқиға" романынан қайта жандандырылған кейіпкер) арасындағы әңгімеде көрсеткен, онда Хаббард, Лапхэм өмірбаянын айтып жатқанда, романтикалық болжамдармен сөзге араласады. Бұдан әрі, кітаптағы басты кейіпкер әлеуметтік жіктелуге аса сезімтал және бай Бостонның мәдениетіне сай болмағаны үшін ұятқа қалудан қорқады, мысалы, бір шараға қолғап киюдің орындылығын анықтауға тырысады, бірақ көмек сұраудан бас тартады.
Historian Francis Parkman, a contemporary of Howells's, had difficulty understanding the realism of the book. He instead judged it by his more romantic standards and sought a didactic purpose for the story. As he wrote, "It is an admirable portraiture, realistic in the best sense of the word. It must touch the consciousness of a great many people; and as we descendants of the Puritans are said to be always on the lookout for a moral — it will teach the much needed lesson that money cannot do everything." Historian Scott E. Casper suggested that The Rise of Silas Lapham was partly a satire on contemporary biography conventions. Howells, who had written a campaign biography of Abraham Lincoln, attacked the formulaic style of biographies of the day, including the "rise" from early adversity to later success. Howells emphasized this early in the book where Lapham is interviewed by Bartley Hubbard (a character revived from his 1882 novel A Modern Instance) who interjects while his subject tells his life story with assumptions of his romanticized life. Further, the title character is excessively class conscious and worries about being humiliated for not fitting in with the culture of wealthy Boston, as exemplified in a scene where he struggles to determine if it is appropriate to wear gloves to a particular event, but refuses to ask for help.