Кіріспе
Вапато ( /w//ɑ://p//ʌ//t//oʊ/ ) – АҚШ, Вашингтон штаты, Якима округіндегі қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 4 607 адамды құрайды. Қаланың көпшілігі – испаноязықтылар.
Шығу тегі
Қала 1885 жылы Үндістан пошта бастығы Александр МакКредидің Солтүстік Тынық мұхиты темір жолының теміржол тоқталысы ретінде Симко, Вашингтон болып құрылған. 1887 жылғы Доуес бөлу заңы үкіметке Якама үнді резервациясының тайпалық жерлерін американдық үндістердің отбасы басшылары мен жеке тұлғаларға бөлуге мүмкіндік берді. Осы бөлінген жерлерді сату арқылы аймаққа қоныс аударушылар келіп қоныстанды. 1896 жылы Ирвин каналының салынуымен қалада ауыл шаруашылығы маңызды бизнеске айналды. 1900 жылдардың басында МакКреди мен Джордж Ранкин Вапато даму компаниясын құрып, қала құрылысын жоспарлады. Олар қаланың алғашқы банкін ашып, жер участаларын сата бастады. Жақын орналасқан Форт Симкомен жиі шатасу туғандықтан, 1903 жылы қала атауын Вапато деп өзгертті. 1906 жылғы Джонс заңы ағылшын тілділерді Якамадан жер сатып алуға ынталандырды. Вапато 1908 жылдың 16 қыркүйегінде ресми түрде құрылды, онда шамамен 300 адам тұрды. Вапато атауы чинук жаргонындағы жеуге жарамды тамырды білдіретін сөзден шыққан, ал ол сөз, болжам бойынша, жоғарғы чинук тілінен алынған.
Жапондықтар мен афроамерикалықтар
1905 жылы қалаға, негізінен Гавайиден, көптеген жапондықтар көшіп келе бастады. 1916 жылдан 1918 жылға дейін қазіргі Батыс 2-ші көше бойында "жапон қаласы" қалыптасты. Якима аңғарында 1000-нан астам жапондық тұрғандықтан, бұл қауымдастық Вашингтон штатындағы жапон халқының екінші ірі орталығына айналды, Сиэтлден кейін. Батыс 2-ші көшеде орналасқан Якима буддалық Буссей Кайкан (1936–1941) қауым мүшелері салған, сәулеттік жағынан ерекше ғимарат болды. 1938 жылдың 9 шілдесінде полицияның қатысуымен бір топ адам Вапатодағы теміржол лагерінде ондаған афроамерикалықтарға шабуыл жасады. Қала тұрғындары арасындағы афроамерикалықтар да қуып шығарылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Вапатодағы жапон тіліндегі мектеп (онда шамамен 200 оқушы оқыды) және бірнеше жапондық үйлер өртке салушылармен өртеп жіберілді. Рузвельттің 9066-шы жарлығы 1942 жылы жапондықтарды Вапатодан эвакуациялауға мәжбүр етті, нәтижесінде көптеген тұрғындар интернациялық лагерьлерге жіберілді.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вапато маңындағы бау-бақшалар мен егістіктердегі жұмыстың көп бөлігі Вапато мен Топпениш арасындағы тұтқын лагерінде ұсталған немістер немесе интернациялық лагерлерде сақталған жапондар атқарды. Соғыс аяқталғаннан кейін жұмысшылардың тапшылығы туды, оны испан тілді мигрант жұмысшылар және Брасеро бағдарламасы (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ мен Мексика арасындағы келісім бойынша іске асырылған шақырылған жұмысшылар бағдарламасы) жылдам түрде толтырды. Бұл оқиғалар Вапатоның мәдени тарихын маңызды түрде өзгертіп берді.
Соғыстан кейінгі кезең
1970-ші жылдар мен 1990-шы жылдарға дейін Вапато картоп пен алманың ең көп өнім беретін аймақтарының бірі болды, гектарына тоннаж бойынша. Бүгінде Вапато Вашингтон штатындағы ең көп испаноязықты халыққа ие (2000 жылғы халық санауы бойынша 76%). Жақында ағылшын және испаноязықты тұрғындар Вапатоны "мексикалық қаласы" деп сипаттауда. 2012 жылы Вапато қалаға стриптиз клубтарына рұқсат берді, бір тұрғын айтуынша, "Вапатоны әйгілеу үшін".
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 1,17 шаршы миль (3 км²) және барлығы құрлықтан тұрады. Бұл қауым Якама үнді резервациясының сыртқы шекараларында орналасқан.
Климат
Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Вапатода суық, жартылай құрғақ климат басым, климат карталарында "BSk" деп белгіленеді.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 4 997 адам, 1 240 үй шаруашылығы және 1 045 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 1 293 тұрғын үй бірлігін құрады, орташа тығыздық – ... (мәлімет жоқ). Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 17,2% ақ нәсілді, 0,3% афроамерикалық, 6,6% американдық үндістер, 1,3% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 70,6% басқа нәсілдерден және 3,9% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 84,2% құрады. 1 240 үй шаруашылығының 64,7% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 51,1% -ы бірге тұратын жұбайлар, 22,7% -ында күйеуі жоқ әйелдер, 10,4% -ында күйеуі жоқ ерлер және 15,7% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 11,7% жеке адамдардан тұрады, ал 5,3% -ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,88 адам, ал отбасының орташа мөлшері 4,12 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 24,9 жас. Тұрғындардың 37% -ы 18 жасқа дейін, 13,1% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 27,2% -ы 25 пен 44 жас аралығында, 16,1% -ы 45 пен 64 жас аралығында және 6,7% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан адамдарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 50,5% ер адам және 49,5% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша қалада 4,582 адам, 1,198 үй шаруашылығы және 971 отбасы тұрды. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 4,725.2 адам (1,823.8/км²) құрады. Тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы бір шаршы мильге 1,306.6 (504.3/км²) болды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 25.51% ақ нәсілді, 0.50% афроамерикалық, 9.34% американдық үндістер, 1.53% азиялық, 57.57% басқа нәсілдерден және 5.54% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 76.21% құрады. 1,198 үй шаруашылығының ішінде 53.3% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 53.6% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 19.2% күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 18.9% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 15.5% жеке адамдардан тұрды, ал 7.7% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3.73 адам, ал отбасының орташа мөлшері 4.10 адамды құрады. Қаладағы халықтың жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер 38.2%, 18-24 жастағылар 12.1%, 25-44 жастағылар 26.5%, 45-64 жастағылар 14.7%, ал 65 жасқа толған немесе одан асқандар 8.4% құрайды. Медианалық жас 25 жас болды. Әр 100 әйелге 104.7 еркек сай келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 102.2 еркек сай келеді. Үй шаруашылығының медианалық табысы 25,804 доллар, ал отбасының медианалық табысы 26,378 доллар болды. Ер адамдардың медианалық табысы 18,333 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 19,375 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы табысы 9,451 доллар болды. Отбасылардың 32.2% және халықтың 34.3% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 41.6% және 65 жастан асқандардың 12.7% кірді.