Кіріспе
Колумбиялық американдықтар (ағылш. Colombian Americans, ланг ес) – Колумбия туған немесе Колумбиядан шыққан американдықтар. Бұл термин Америка Құрама Штаттарында толық немесе ішінара колумбиялық тегі бар немесе Колумбиядан Америка Құрама Штаттарына көшіп келген адамдарды білдіруі мүмкін. Колумбиялық американдықтар – АҚШ-тағы ең ірі оңтүстік америкалық испаноязықтық топ. Америка Құрама Штаттарының көптеген қалаларында колумбиялық американдықтардың көптеген өкілдері тұрады. Флорида штатында (597 238) колумбиялық американдықтардың ең көп шоғырланған және ірі саны бар, одан кейін Нью-Йорк (241 685), Нью-Джерси (211 456), Калифорния (120 873) және Техас (114 865) штаттары орналасады.
Colombian Americans (lang es), are Americans who have Colombian ancestry. The word may refer to someone born in the United States of full or partial Colombian descent or to someone who has immigrated to the United States from Colombia. Colombian Americans are the largest South Americans Hispanic group in the United States. Many communities throughout the United States have significant Colombian American populations. Florida (597,238) has the highest concentration and population of Colombian Americans in the United States, followed by New York (241,685), New Jersey (211,456), California (120,873), and Texas (114,865).
Тарих
Америка Құрама Штаттарына қоныс аударған алғашқы колумбиялық иммигранттар 1800 жылдары келген болуы мүмкін. Дегенмен, Колумбияның АҚШ-тағы болуы нақты белгілі болған жоқ, себебі АҚШ халық санағында АҚШ-та тұратын барлық Оңтүстік Америкалықтар "басқа латиноамерикандықтар" санатына енгізілді. Колумбиялықтардың алғашқы қауымдастығы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Нью-Йорк қаласына бірнеше жүз маманның (медбикелер, бухгалтерлер, зертханалық техниктер, фармацевттер және екі тілді хатшылар) келуі арқылы қалыптасты. Кейіннен, колумбиялық студенттер оқуларын аяқтағаннан кейін АҚШ-та қалуды шешіп, қауымдастыққа қосылды. Көптеген иммигранттар 1970 жылдардың соңына дейін Манхэттенде тұрды, содан кейін Нью-Йорк қаласының Куинс ауданындағы орта тапқа арналған, жақсы тұрғын үйлермен, мектептермен және шіркеулермен қамтамасыз етілген Джексон-Хайтсқа көшуді бастады. Колумбиялықтардың санының өсуі 1940 жылға дейін баяу болды, содан кейін Нью-Йоркқа колумбиялық иммиграцияның артуы байқалды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
1960-шы жылдардың ортасынан кейін келген колумбиялықтардың көпшілігі белгілі бір мерзімге АҚШ-та қалуды қалаған. Сондықтан, құжатсыз колумбиялық иммигранттардың саны артты: 1970-ші жылдардың ортасында 250 000-нан 350 000 адамға дейін. Иммиграцияға қарсы көптеген заңдар қабылдалғанына қарамастан, Америка Құрама Штаттарына көшіп келген колумбиялықтардың саны тоқтамады. Олардың көпшілігі Нью-Йоркке қоныс аударды. Лос-Анджелес, Хьюстон, Филадельфия және Вашингтон қалаларында, сондай-ақ 1970-ші жылдары Чикагоның Солтүстік бөлігінде кішігірім қауымдастықтар құрылды. 1980-ші жылдардан бастап көптеген колумбиялықтар Майамиге (әсіресе Дорал, Кендалл және Хиалеа сияқты қалалық елді мекендеріне, сондай-ақ Форт-Лодердейлдің Вестон қаласына) көшіп келді. Алғашқы колумбиялық иммигранттар қалаға Кіші Гаванаға қоныстанды, одан олар Майами мен Латын Америкасы арасында коммерциялық байланыстарды орнатты. Бұл аймақ білім беру, медицина немесе экономика сияқты түрлі себептермен келген бай колумбиялықтарды да тартып алды. 213 200 колумбиялық Майами агломерациясында тұрды. Колумбиялықтардың ең ірі қауымы Оңтүстік Флорида аймағында (Дорал, Кендалл, Уэстон және Кантри-клуб) және Нью-Йорк қаласындағы Куинс округінің Джексон Хайтс ауданында шоғырланған. 2021 жылы Pew Research Center жүргізген зерттеуге сәйкес, гендерлік құрамы бойынша АҚШ-тағы колумбиялық иммигранттардың 55,7% әйелдерді, ал 44,3% ерлерді құрады.
Дін
Колумбиялық американдықтар, түрлі зерттеулер мен сауалнамалар бойынша, халықтың шамамен 90 пайызы христиан дінін ұстанады, олардың көп бөлігі (70,9%) - римдік католиктер, ал айтарлықтай аз бөлігі (16,7%) протестантизмді (көбінесе евангелизмді) ұстанады. Халықтың 4,7 пайызы атеист немесе агностик, ал 3,5 пайызы Құдайға сенеді, бірақ нақты бір дінді ұстанбайды. Бұл статистикадан бөлек, колумбиялық американдықтардың 35,9 пайызы дінін белсенді түрде орындамайтынын мәлімдейді.
Тіл
Бес және одан үлкен жастағы колумбиялық американдықтардың көпшілігі (82%) ағылшын тілін жетік меңгерген. Қалған 18%, Колумбияда туғандар, ағылшын тілін жақсы меңгермейтінін хабарлайды, бұл барлық латиноамерикандықтардың 32%-ымен салыстырылғанда. Сонымен қатар, бес жастан асқан колумбиялықтардың 83%-ы үйде испан тілінде сөйлейді.
Музыка және көңіл көтеру түрлері
Колумбиялық американдықтар ұнататын музыкалық стильдерге валленото және кумбия жатады. Колумбиялықтардың АҚШ-тағы басты әуесқойлығы – футбол, ал АҚШ-та өскен көптеген колумбиялық американдықтар футболды қадағалауды жалғастырады. Ересек ұрпақ арасында танымал тағы бір әуесқойлық – паркес, колумбиялық үстел ойыны, ол Парчизи ойынына өте ұқсас.
Тамақ пен сусын
Колумбияның географиялық әртүрлілігіне байланысты колумбиялық тағамдар да сан алуан. Ең танымал тағамдары: бандеха-пайса, санкочо (тауық немесе балық шұпасы, құрамында банан бар), емпанада (етпен толтырылған пісірілген нан), пандебоно және пан де кесо (сырлы нанның түрлері) және арепа (тортильяға ұқсас жүгері наны). Колумбиялық тағамдар Оңтүстік Флоридада және Куинс округінде кең танымал. Көбінесе қолданылатын ингредиенттер: күріш және жүгері сияқты дәнді дақылдар; картоп және маниока сияқты түйнектер; түрлі бұршақтар; сиыр, тауық, шошқа және ешкі еті сияқты ет түрлері; балық; теңіз өнімдері. Ең көп таралған алғыштар мен шұпалар: патаконе (жасыл қуырылған банан), санкочо де галина (тамыр көкөністерімен бірге пісірілген тауық шұпасы) және ахиако (картоп пен жүгері шұпасы). Танымал жеңіл тағамдар мен нан өнімдері: пандебоно, арепа (жүгері наны), абораджадо (сырмен қуырылған тәтті банан), торта де чокло, емпанада және альмохабана. Басты тағамдарға: бандеха-пайса, лечона толименсе, мамона, тамале және балықтан жасалған тағамдар (мысалы, арроз де лиса) жатады, әсіресе жағалау аймақтарында киббе, суэро, костено сыры және кариманьолалар да желінеді. Сүйемелдеме тағамдар: папас чореадас (ірімшік қосылған картоп), ремолачас рельенас кон уэво дуро (қайнатылған жұмыртқамен толтырылған қызылша) және арроз кон коко (кокос сүтімен пісірілген күріш). Десерттерге: бунюэлос, натильяс, Мария Луиза торт, гуаябадан жасалған бокадильо (гуава желесі), кокадас (кокос доптары), каскитос де гуаяба (қантталған гуава қабықтары), торта де натас, облеас, флан де арекипе, роскон, милхоха және трес лечес торт (сүтке малған, кілегеймен жабылған және қысылған сүтпен берілетін бисквиттік торт) кіреді. Типтік соустар (салсалар): хогао (томат және пияз соусы) және колумбиялық стильдегі ахи. Колумбия әлемде жеміс шырынын ең көп тұтынатын елдердің бірі. Бұл шырындар АҚШ-тың барлық супермаркеттерінде сатылады.
Әлеуметтік-экономикалық
Колумбиялық американдықтардың жылдық жеке табысы 25 000 долларды құрайды, бұл көптеген басқа латын американдық топтарынан (21 900 доллар) жоғары, бірақ АҚШ халқының табысынан (30 000 доллар) төмен. Колумбиялық американдықтардың үй иелену көрсеткіші 45%, ал АҚШ халқының жалпы көрсеткіші 64%. Бұл орташа жас колумбиялық американдық (колумбино) халқын ескереді. Кедейлікте өмір сүретін колумбиялық американдықтардың үлесі 16%, бұл АҚШ халқының жалпы көрсеткішімен бірдей, бірақ барлық латын американдықтардың көрсеткішінен (25%) төмен.
Білім
Колумбиялық американдықтардың 25 жастан асқан 33% -ы, АҚШ-тағы барлық испаноязықтың 14% -ымен және АҚШ халқының 30% -ымен салыстырғанда, кем дегенде бакалавр дәрежесін алған. АҚШ-та туған колумбиялық американдықтардың 54% бакалавр дәрежесін немесе одан жоғары алған, ал шетелде туған колумбиялықтардың арасында бұл көрсеткіш 30% құрайды.