Кіріспе

Венесуэла – Оңтүстік Америкадағы мемлекет. Венесуэла халқының құрамына негізінен американдықтар мен еуропалықтардың мұралары кіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, жергілікті американдықтар, испан отарлаушылары және африкалық құлдар әртүрлі деңгейде үлес қосты. Кейіннен, 20-ғасырда итальяндықтар, испандар, португалдар және немістер сияқты еуропалықтардың толқындары Венесуэлаға көшіп келді, бұл Венесуэла өмірінің, оның ішінде мәдениетінің, тілінің, тағамдарының және музыкасының көптеген аспектілеріне әсер етті, бірақ олардың саны көп болған жоқ. Халықтың шамамен 51%-ы – метистер (ақ және жергілікті халықтың араласуынан туған); еуропалықтар мен арабтар (ақтар) халықтың 43%-ын құрайды, африкалықтар – 3,6%-ын, американдықтар – 2%-ын, ал қалған 1,2%-ын негізінен азиялықтар құрайды. Халықтың шамамен 85%-ы елдің солтүстік бөлігіндегі қалалық аймақтарда тұрады және қазіргі уақытта Каракас, Маракай, Маракайбо, Валенсия сияқты қалалық агломерацияларда шоғырланған, Венесуэланың солтүстік жағалауындағы таулы жолақта орналасқан. Венесуэланың географиялық аумағының жартысына жуығы Ориноко өзенінің оңтүстігінде жатыр, бірақ бұл аймақта Венесуэла халқының бар болғаны 5%-ы тұрады. Венесуэланың жалпы халқының саны белгілі бір көрсеткішті құрайды. Сонымен қатар, соңғы бес жылда Венесуэла қоғамының жас құрылымы Куба, Батыс Еуропа, Жапония және басқа да дені сау және қартаю процесі қарқынды жүріп жатқан қоғамдардағы ұқсас құрылымға қарай өзгеруде. Атап айтқанда, 65 жастан асқан қарт венесуэлалықтардың саны мен үлесі айтарлықтай өсті, сондай-ақ жалпы тудыру көрсеткіші төмендеді. Соңғы жылдары экономикалық және саяси жағдайға байланысты 7 миллионнан астам адам, яғни халықтың 20 пайызы, Венесуэладан, көбінесе босқындар ретінде кетіп қалды.

Жыныстық қатынас

Жас арақатынасы (ерлер/әйелдер) Жалпы: 1,02 Туған кезде: 1,07 15 жасқа дейін: 1,07 15–64 жас аралығы: 1,01 65 жастан жоғары: 0,83

Жарыс

Бразилия университетінің (UNB) 2008 жылы жүргізген аутосомалық ДНК генетикалық зерттеуіне сәйкес, Венесуэла халқының құрамы: еуропалық тектің 60,60%, американдық тектің 23% және африкалық тектің 16,30% құрайды. Венесуэланың Ұлттық статистика институтының мәліметінше, аралас нәсілді адамдар елі бойынша ең ірі демографиялық топты құрайды, олар халықтың шамамен жартысын (50%) құрайды. Олардан кейін ақ нәсілді адамдар келеді, олар халықтың шамамен 43% құрайды және негізінен елдің әртүрлі аймақтарында орналасқан. Бұл аймақтар еуропалық иммигранттар үшін дәстүрлі бағыттар болып табылады, мысалы, Жағалау таулары, Анд таулары, Кариб теңізі аралдары және ірі қалалық орталықтар. Африкалық текті адамдар ел бойынша шашырап орналасқан, олар халықтың шамамен 3,6% құрайды, бірақ олар колониялық кезеңдегі құлдықпен тарихи байланысы бар аймақтарда шоғырланған, мысалы, солтүстік-орталық жағалау (Барловенто аймағы, Окумаре де ла Коста) және Маракайбо көлінің оңтүстік жазығы. Уақыт өте келе, кейбір африкалық қауымдар колониялық кезеңнен кейін ірі мегаполистерге көшіп кетті. Жергілікті халықтар негізінен Венесуэланың оңтүстік жартысында, Ориноко өзені бойындағы Гуаяна аймағында қоныстанған. Сонымен қатар, жергілікті қауымдар Гуахира түбегінде және елдің шығыс бөлігінде де кездеседі. Жалпы, жергілікті халық Венесуэла халқының шамамен 2% құрайды.

Аралас нәсілді/моренолық венесуэлалықтар

Венесуэлалықтардың шамамен 50% өзін аралас нәсіл ретінде таныстырады, бұл олардың ата-тегіндегі жергілікті, еуропалық және/немесе африкалық белгілерінің аралас болуын көрсетеді (шамалы дәрежеде, бұл санатқа жоғарыда аталған топтармен араласқан араб немесе азиялық тегі бар адамдар да кіре алады). Венесуэладағы нәсілдердің араласуы 16-шы ғасырда басталды, испан жаулап алушылары мен қоныс аударушылары аймақта еуропалық әйелдердің болмауына байланысты жергілікті әйелдерге үйленген кезде. Кейіннен, құл ретінде әкелінген африкалықтардың келуімен, жергілікті, еуропалық және африкалық халықтар арасында нәсілдік бірігу процесі қалыптасты. Бұл процесс ондаған жылдар бойы жалғасты, Еуропа, Таяу Шығыс, Солтүстік Америка, Латын Америкасы және Азиядан келген көші-қон толқындары Венесуэланың әртүрлі генетикалық құрамына үлес қосты. Әртүрлі генетикалық зерттеулер көрсеткендей, венесуэлалық метистердің геномында басымдықпен еуропалық генетикалық компонент (54–71.9%) бар, одан кейін американдық (18.6–32%) және азырақ африкалық (9.5–16.3%) тегі байқалады, сонымен қатар аймақтық айырмашылықтар да бар. Метистер елдің көп бөлігінде таралған, олардың көпшілігі Ориноко өзенінің солтүстік жағалауында (елдің солтүстік жартысында) шоғырланған. Лос-Льянос аймағындағы Эль-Пао (Кохедес), Сан-Антонио (Баринас), Тринидад-де-ла-Капилья – Гуанарито (Португеса), Ла-Унион (Баринас), Флорида (Португеса) және Либертад-де-Оритуко (Гуарико) сияқты қалаларда осы этникалық топқа жататын тұрғындардың үлесі 75% аспайды. Метистердің үлесі ең жоғары штаттар – Апуре, Кохедес, Гуарико және Португеса, олардың барлығы орталық-батыс аймақтағы Лос-Льянос аймағының құрамына кіреді, және олардың халқының 60% астамы метис деп санайды. Керісінше, метистердің ең аз саны Амазонас штатындағы Жоғарғы Ориноко және Ориноко дельтасының, сондай-ақ Альта-Гуахира (Зулия) аймақтарында байқалады, онда олар жалпы халықтың 1% азын құрайды. Метистердің ең төмен пайызын құрайтын штаттар – Амазонас (10% азырақ) және Дельта-Амакуро (35% азырақ), екеуі де Венесуэланың оңтүстігіндегі Гуаяна аймағында орналасқан, бұл аймақ тарихи тұрғысынан халық тығыздығы төмен және американдық үндістердің басымдығымен сипатталады.

Ақ венесуэлалықтар

Халықтың шамамен 42-43% ақ венесуэлалықтар деп саналады. Ең көп шоғырланған аймақтар – 65-тен 80% дейін Венесуэла Андысы (Мерида, Сан-Кристобаль, Товар, Валера және тағы да көптеген қалалар), Жағалау жолағы (Шығыс Каракас, Сан-Антонио-де-Лос-Алтос, Эль-Жунко, Колония Товар және т.б.) және Кариб теңізінің солтүстік-шығыс жағалауы (Лечерия, Порламар, Пампатар, Арайя түбегі). Халық санауы мәліметтеріне сәйкес, Маракайбо, Валенсия, Маракай, Баркисимето, Сьюдад-Гуаяна, Пуэрто-Ла-Крус сияқты ірі қалалардағы бірнеше аудандар мен қалалық округтерде ақ нәсілділердің үлесі 50% асып түседі. Бұл аймақтар әдетте орташа және жоғары әлеуметтік-экономикалық деңгейге ие, Монтевидео және Буэнос-Айрес сияқты еуропалық текті латын американдық қалаларына ұқсайды. Керісінше, Амазонас штаты, Ориноко дельтасы және Альта Гуахира сияқты аймақтарда ақ нәсілділердің саны өте аз, көбінесе жергілікті халықтың 1% кем. Көптеген ақ венесуэлалықтардың тегі Еуропаның Жерорта теңізі аймағына, негізінен испандықтарға, содан кейін итальяндықтар мен португалдықтарға жетеді. Венесуэланың еуропалық отарлауы 15 ғасырдың соңында испандықтардың келуімен басталды, олардың көп бөлігі Андалусия, Галисия, Баск елі және Канар аралдарынан келді. Канар аралдарының венесуэлалық мәдениет пен салтына тигізген әсері ерекше маңызды, сондықтан Венесуэла кейде «Канар архипелагының сегізінші аралы» деп аталады. Испан билігі колониялық аумақтарды басқа еуропалық елдердің талаптарынан қорғау үшін испан емес көші-қонды шектеуге тырысты, бірақ кейбір ерекшеліктер болды. 16 ғасырдың басында немістердің келуі басталды, король Карл I неміс отбасыларына белгілі бір қарыздарды өтеу үшін отарлау құқығын берді. Бұл Венесуэла провинциясының Кляйн Венедик деп аталуына, оның астанасы Ной Аугсбург (қазіргі Коро) болып тағайындалуына және елдің екінші ірі қаласы Ной Нюрнберг (қазіргі Маракайбо) құрылуына әкелді. 1542 жылы голландтар Арайя түбегін тұз өндіру үшін басып алды, содан кейін Нидерланд Антиль аралдарымен экономикалық байланыстарының арқасында Фалькон, Карабобо және Зулия сияқты басқа да жағалау аймарларына кеңейді. 19 ғасырға дейін Венесуэланың Авес аралдары, Авес архипелагы, Лос-Рокес және Ла-Орчила аралдары голланд үкіметі тарапынан Голландтың Батыс Индиясына жатқан деп есептелді. Америкадағы тәуелсіздік қозғалыстарының пайда болуымен Венесуэлада ақ доминикандықтардың көптеп келуі байқалды. Бұл көші-қонның себебі, Испанияны басып алғаннан кейін афро-ұрпақтар жасаған геноцид болды. Венесуэла тәуелсіздікке ұмтылған кезде, 1814 жылы басталып, Италияның бірігу кезінде күшейген итальяндық иммигранттардың көптеп келуіне куә болды. Бұл итальяндық иммигранттар негізінен ауыл шаруашылығы аймақтарында, әсіресе Анд және Жағалау жолағында кофе мен какао өсіруге шоғырланды. Сонымен қатар, Англия, Шотландия және Ирландиядан келген еріктілер «Британ легионын» құрды, олар Тәуелсіздік соғысына белсенді қатысып, елеулі әсер етіп, Венесуэлада британдық ұрпақтардың қалыптасуына үлес қосты. Тәуелсіздік алғаннан кейін Венесуэла экономикалық тұрақсыздық пен ішкі қақтығыстарға байланысты иммигранттарды тартуда қиындықтарға тап болды. Осыған қарамастан, француз қоныс аударушыларының шағын тобы, әсіресе корсикалықтар, Пария түбегінің жағалауында қоныстанды және какао өнеркәсібіне маңызды үлес қосты. Итальяндықтар Анд аймағында көптеп кездесті, ал неміс иммигранттары солтүстіктегі Колония Товар сияқты қауымдастықтарды құрды, сонымен қатар Маракайбоның бөлшек сауда секторында және бейресми банк жүйесінде маңызды рөл атқарды. 19 ғасырдың соңына қарай ақ американдықтар мен ақ канадалықтар Венесуэлаға көшіп келді, негізінен әртүрлі протестанттық конфессияларды ұсынатын евангелистік миссионерлер ретінде, сонымен қатар мұнай өнеркәсібінің дамуына тартылған инженерлер. 1935 жылдан кейін мұнайдың табылуымен Венесуэла экономикалық және әлеуметтік даму кезеңін бастан кешірді, бұл оны иммигранттар үшін тартымды орынға айналдырды. 1948 жылдан 1961 жылға дейін жаңа мүмкіндіктерді іздеп 900 000 еуропалық Венесуэлаға көшіп келді. Олардың арасында испандықтар, итальяндықтар және португалдықтар көпшілікті құрады, ал немістер, француздар, швейцариялықтар, поляктар, гректер, чехтер, орыстар, украиндер, сербтер, скандинавиялықтар, румындар, словендер, хорваттар, бельгиялықтар, австриялықтар және венгрлер кішігірім топтарды құрады. 1970-ші және 1980-ші жылдары Аргентина және Уругвай сияқты Оңтүстік конус елдері, негізінен испан және итальян текті халықпен, қатыгез диктатуралардың құрбаны болды. Нәтижесінде, осы елдердің көптеген азаматтары қауіпсіздік пен тұрақтылық үмітімен Венесуэлаға қашқан. Сонымен қатар, Венесуэла Колумбиялықтар, Чилиліктер, Доминикандықтар, Бразилиялықтар, Кубалықтар және т.б. сияқты басқа да еуропалық латын американдық қауымдастықтар үшін де маңызды орынға айналды, олар өз елдеріндегі экономикалық қиындықтардан, саяси тәртіпсіздіктен және автократиялық режимдерден қашқан.

Дінге қатыстылығы

Венесуэлалықтардың басым көпшілігі өздерін католик дінінің жақтастары деп есептейді; бұл атаулы түрде болса да, іс жүзінде осылай. Венесуэладағы діни байланыс. (2011) Венесуэла халқының пайыздық үлесі Христиандық Католиктік Протестанттық Мормондық Христиан емес діндер Яһудилік Мұсылмандық Сантерия Басқа христиан емес діндер Діни байланысы жоқ Агностик/бейтарап Атеист Білмеймін/жауап беруден бас тарттым Барлығы 2011 жылғы халық санауы бойынша халықтың 88,3 пайызы христиан, оның ішінде негізінен римдік католиктер (71%), 17 пайызы протестанттар, ал қалған 0,03 пайызы мормондар (LDS Church). Діні жоқтар 9% құрайды (атеисттер 2%, агностиктер немесе бейтараптар 6%, білмеймін/жауап бермеймін 1%), халықтың шамамен 3% басқа діндерді ұстанады (олардың 1% Сантерия дінін ұстанады).