Кіріспе

Джон Уэсли Ван Дайк (шамамен 1849–1939) 1911 жылдан 1927 жылға дейін Филадельфия, Пенсильвания штатындағы «Атлантик Рифайнинг» компаниясының президенті болды. «Стандарт Ойл Траст» компаниясы таратылғаннан кейін Ван Дайк қарызға батқан «Атлантик Рифайнинг» компаниясын кеңейтілген нарықтарға шығарып, 131 миллион доллардан астам сату көлеміне жеткізді.

Алғашқы жылдары

Джон Уэсли Ван Дайк 1849 жылы Пенсильвания штатының Франклин округінде дүниеге келген. 1867 жылы, 17 жасында, жас Ван Дайк Пенсильванияның батысындағы мұнай өрістерінде жұмыс табу үшін үйінен қашып кетті. 21 жасқа келген кезде ол бұрғылаушы, құралдарды жөндейтін және Пенсильвания штатының Венанго округінде екі мұнай участасын сатып алған шағын кәсіпкер болды. Ван Дайк 1870-ші жылдардың ортасында Standard Oil компаниясының Лонг-Айленд мұнай зауытына инженер болып жұмысқа орналасты. 1879 жылы Standard Oil Нью-Йорктің Бруклин қаласындағы Sone & Fleming мұнай зауытын сатып алды және Ван Дайк зауыт директоры болып тағайындалды.

Standard Oil Trust компаниясымен уақыт

Джон Ван Дайк 1886 жылы Огайо штатының Лима қаласына, жаңа құрылған «Солар» мұнай өңдеу зауытын басқаруға жіберілді. Огайо штатының шикі мұнайынан күкіртті алу жолын табу міндеті жүктелген Джон Д. Рокфеллер, Ван Дайкпен бірге неміс химигі Герман Фрашпен жұмыс істеді. Фраш қажетті химиялық процесті ойлап тапты, ал Ван Дайк шикі мұнайдан күкіртті алу үшін қажетті мыс оксидін алуға қолданылатын пеш үшін сумен салқындатылатын қуыс біліктің дизайнын жасады. «Standard Oil» компаниясы 1903 жылы Джон Ван Дайкты Филадельфиядағы «Point Breeze» мұнай өңдеу зауытына ауыстырды. Уильям Айришпен бірлесіп жұмыс істеп, екеуі «мұнара тірегі» технологиясын жасады, ол мұнайды тазарту кезінде конденсацияны жақсырақ бақылауға мүмкіндік берді. Бұл техника индустриядағы алғашқы толық дистилляция процесі болып саналды және жыл сайын миллиондаған доллар үнемдеуге мүмкіндік берді.

Темір жолдың танкілік вагондарын жасаушы

1902 жылы Джон Ван Дайкқа Standard Oil компаниясының цистерналық вагондарды пайдалану бөлімшесі, Union Tank Line (UTL) үшін жақсартылған теміржол цистерналық вагонын жобалау міндеті тапсырылды. Оның 1903 жылдың 8 қыркүйегінде патенттелген (АҚШ 738259) дизайны, дәстүрлі рамасы немесе орталық тірегі жоқ, толығымен болаттан жасалған вагон болды. Бұл «V» вагоны UTL компаниясымен жан-жақты сыналып, оның дизайны (Теміржол) Вагон құрылысшыларының қауымдастығымен бекітілді. Дегенмен, ол радикалды болып есептелді және теміржол индустриясы тарапынан жақсы қабылданылмады. Одан аз ғана саны салынды. Көздер әртүрлі мәліметтер келтіреді, «жүзге жуық» дегеннен бастап екі мыңға дейін. «V» вагонына нашар қабылдану себебінен UTL Джон Ван Дайктан көбірек дәстүрлі үлгідегі цистерналық вагонды жобалауды сұрады. Бұл вагон кейін «X» вагоны деп аталды және 1904 жылдың 30 тамызында патенттелді (АҚШ 768888). Оның құрылымында ілмек бар, ол цистерна мен орталық тірегіне берік қадалып, апат жағдайында цистернаның бойлай жылжуына кедергі келтіретін болды. «X» вагоны табысқа ие болды және кем дегенде он жыл бойы мыңдаған данасы жасалды.

Атлантикалық тазартумен уақыт

1911 жылы Шерман монополияға қарсы заңымен Standard Oil Trust компаниясы таратылғаннан кейін Джон Ван Дайк Atlantic Refining Company компаниясының президенті болды. Бұрынғы бас компанияның ірі, біріккен операциялары болмағандықтан, Atlantic Refining көптеген қиындықтарға тап болды. Компанияның Филадельфия, Питтсбург және Пенсильвания штатының Франклин қалаларында үш мұнай өңдеу зауыты болды. Оның ішкі нарығы Делавэр және Пенсильвания штаттарымен шектелген. Компанияның мұнай ұңғымалары, құбырлары немесе мұнай танкерлері болған жоқ, және бизнесінің алпыс пайызы шетелде болғанымен, шетелдік сату күші болмады; ол бұрынғы серіктестеріне бірнеше миллион доллар қарыз болды. Ван Дайк Atlantic компаниясының ішкі және сыртқы нарықтарын кеңейту үшін бизнес-жоспар жасады, бірақ АҚШ 1917 жылдың сәуір айында Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда ішкі сату тоқтап қалды. АҚШ соғысқа араласқанға дейін одақтас күштерге бензин экспорты артты. Әуе күштері пайда болған сайын авиациялық бензинге деген сұраныс өсті, және АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу кезеңінде шетелге жіберілген авиациялық отынның елу пайызы Atlantic компаниясының Point Breeze мұнай өңдеу зауытында өндірілді. Соғыстан кейін Ван Дайк кеңейту жоспарына қайта оралды. Шикі мұнайдың көздері өзгергеннен кейін, ол компанияға тиесілі мұнай танкерлерінің паркін дамытуға баса назар аударды. Екінші стратегиясы – сатып алынған шикі мұнайға тәуелділіктен қашып, мұнай өндіруді ұйымдастыру болды. 1930 жылдардың ортасына қарай Atlantic компаниясы Канзас, Техас, Оклахома және Нью-Мексико штаттарында 1000-нан астам отандық мұнай ұңғымаларынан мұнай өндірді. Atlantic компаниясының шетелдік нарықтарды кеңейтуі 1919 жылдың көктемінде Парижде компанияның алғашқы шетелдік кеңсесін ашумен басталды. Алты айдан кейін Италияда филиал ашылды. 1923 жылы компания Оңтүстік Африка нарығына енді, ал келесі жылы Батыс Еуропаның барлық аймақтарында, Африканың солтүстік, батыс және оңтүстік жағалауларында, сондай-ақ Оңтүстік Америкада кеңселері болды. 1926 жылы Калифорниядағы Union Oil Company компаниясымен серіктестік құрып, компания Австралияда бизнес бастады. Бразилиядан денсаулығы нашар оралған Ван Дайк 1939 жылдың қыркүйек айында 89 жасында қайтыс болды. Ван Дайк өсиеті бойынша Atlantic компаниясының қызметкерлерінің балаларына 1,5 миллион доллар көлемінде білім беру қоры құрылды. 1966 жылы Atlantic Refining компаниясы Калифорнияның Richfield Oil Company компаниясымен бірігіп, Atlantic Richfield Company (ARCO) компаниясын құрды.