Ақ тунец (Thunnus obesus) – тропик және қоңыржай мұхиттарда кездесетін балық. Денесі ірі, көзі үлкен, жылдам жүзеді. Биологиялық сипаттамасы мен ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық түрлері
Species of fish
Көзі ірі тунец (Thunnus obesus) – Thunnus туысына жататын, макрельдер тұқымдасының ішіндегі нағыз тунецтің бір түрі. Гавай тілінде ол ahi деп аталатын екі түрдің бірі, екіншісі – сары қанатты тунец. Көзі ірі тунец барлық тропикалық және қоңыржай мұхиттардың ашық суларында кездеседі, бірақ Жерорта теңізінде табылмайды.
The bigeye tuna (Thunnus obesus) is a species of true tuna of the genus Thunnus, belonging to the wider mackerel family Scombridae. In Hawaiian, it is one of two species known as ahi, the other being the yellowfin tuna. Bigeye tuna are found in the open waters of all tropical and temperate oceans, but not in the Mediterranean Sea.
Сипаттама
Үлкен көзді тунец 3 метрге дейін ұзын болуы мүмкін. Жеке балықтардың ең көп салмағы 450 келіден асуы мүмкін, ал барлық құралдармен ауланған рекордтық салмағы 342 келіні құрайды. Олар үлкен, терең денелі, ағысқа қарсы келетін, ірі бас және көздері бар балықтар. Кеуде қанаттары өте ұзын, жас балықтарда екінші арқа қанатының бастауына дейін, ал ересектерде бірінші және екінші арқа қанаттары арасындағы кеңістікке дейін созылады. Оларда 13 немесе 14 арқа тіректері болады.
Bigeye tuna can grow up to in length. Maximum weight of individuals probably exceeds , with the all tackle angling record standing at They are large, deep bodied, streamlined fish with large heads and eyes. The pectoral fins are very long, reaching back beyond the start of the second dorsal fin in juveniles and the space between the first and second dorsal fin in adults. They have 13 or 14 dorsal spines.
Физиологиясы
Үлкен көзді тунның ерекше физиологиясы бар, ол оларға терең, суық суларда азық іздеуге және оттегі аз суларға төзімді болуға мүмкіндік береді. Үлкен көзді тунның 1,0 мл/л дейінгі қоршаған ортадағы оттегі деңгейін қабылдай алатыны және әдетте қоршаған ортадағы оттегі мөлшері 1,5 мл/л-ден төмен болатын тереңдіктерге жететіні хабарланады, бұл негізінен оттегіге жоғары сәйкес келетін қанның болуына байланысты. Қан тамырлары арқылы жүретін кері токпен жылу алмастырғыштар дене температурасын қоршаған су температурасынан жоғары ұстайды. Бұл жылу алмастырғыштар терең, суық суларда жылуды сақтау үшін жұмыс істейді және тун суық судан жылы суларға көтерілгенде жылдам қыздыруға мүмкіндік беру үшін өшіріледі, бұл тез реакция беретін физиологиялық терморегуляцияны қамтамасыз етеді. Үлкен көзді тунның көзі жақсы жетілген, үлкен шар тәрізді линзасы жарық аз жағдайда көру қабілетін жақсартады. Жыныстық пісілуге жетудің тіркелген ұзындығы географиялық орналасуға қарай өзгереді, шығыс Тынық мұхитында зерттелген балықтардың 50%-ы 135 см, ал батыс Тынық мұхитында 102–105 см ұзындыққа жеткен. Бұл 2–4 жылдық пісілу жасына сәйкес келеді. Зерттеу әдістерінің айырмашылықтары осы өзгергіштікке әсер етуі мүмкін. Шаруашылық Тынық мұхитының тропикалық аймақтарында жылдың көп бөлігінде жүзеге асады, теңіз бетінің температурасы 24°C-тан жоғары болғанда жоғары ендіктерде маусымдық сипатқа ие болады. Солтүстік-батыс тропикалық Атлантикада маусым және шілде айларында, ал Гвинея шығанағында қаңтар және ақпан айларында шаруашылық орын алады, бұл Атлантикадағы жалғыз белгілі шаруашылық аймағы болып табылады.
Bigeye tuna have a unique physiology which allows them to forage in deeper colder waters and tolerate oxygen poor waters. Bigeye tuna are reported to tolerate ambient oxygen levels of 1.0 mL/L and routinely reach depths where ambient oxygen content is below 1.5 mL/L, largely due to the presence of blood with a high oxygen affinity. Vascular counter current heat exchangers maintain body temperatures above ambient water temperature. These heat exchangers are engaged to conserve heat in deeper colder waters and are disengaged to allow rapid warming as the tuna ascend from cold water into warmer surface waters, providing short latency, physiological thermoregulation. The eyes of bigeye tuna are well developed and with a large spherical lens allowing their vision to function well in low light conditions. Recorded lengths at which sexual maturity is attained varies geographically with a length at which 50% of fishes sampled are mature of 135 cm in the eastern Pacific Ocean and 102–105 cm in the western Pacific Ocean. This translates to an age of maturity of 2 – 4 years. Differences in methods of studies may contribute to this variability. Spawning takes place across most months of the year in tropical regions of the Pacific Ocean, becoming seasonal at higher latitudes when sea surface temperatures are above 24 °C. In the northwestern tropical Atlantic spawning occurs in June and July, and in January and February in the Gulf of Guinea, which is the only known Atlantic nursery area.
Тік қозғалыс
Үлкен көзді туннаның тік жүріс-тұрысы күндізгі уақытта айқын өзгереді, әдетте таңертең терең, салқын суларға түсіп, кешкі уақытта жағалаудағы жылы суларға қайта оралады. Күндіз олар 300–500 метр тереңдіктегі суларға вертикальды қозғалыс жасай алады, бұл сулар беткі сулардан 20°C-қа дейін салқын болуы мүмкін. Тереңде жүрген кезде жеке балықтар терморегуляциялық мінез-құлық көрсетеді, олар терең, салқын сулардан жағалаудағы, жылы суларға уақыт-уақытпен қайта оралып, қыздырады. Үлкен көзді туннаның тік жүріс-тұрысындағы күндізгі өзгерістер олардың жемтіктерінің күндізгі көші-қонымен байланысты болуы мүмкін. Бұл тұжырымды үлкен көзді туннаның асқазанынан күндіз көшіп-қонатын бірнеше түрлердің табылуы және үлкен көзді тунна мен дыбыс шашырату қабаты арасындағы күндізгі және түнгі жақын байланыстардың байқалуы растайды. Үлкен көзді туннаның әдеттегі тік мінез-құлқы су асты тауларымен, буйлермен және балық жинағыш құрылғылармен байланысқанда өзгереді, мұнда жеке балықтар беткі суларда қалады. Объектілермен байланыс шамамен 10–30 күнге созылады. Бұл үлкен көзді туннаның (сондай-ақ басқа тунна түрлерінің) ассоциативтік мінез-құлқы балық аулауда пайдаланылады, Батыс және Орталық Тынық мұхитындағы тоңазытқышпен аулайтын кемелердің тунна аулауының шамамен 27% балық жинағыш құрылғылардан алынады.
Bigeye tuna undertake a distinct diel shift in vertical behaviour, generally descending at dawn to deeper, cooler waters and returning to shallower, warmer waters at dusk. During the day they can undertake vertical movements into waters of 300–500 m depth that can be as much as 20 °C cooler than surface waters. Individuals undertake thermoregulatory behaviour whilst at depth, periodically returning from deeper, cooler waters to shallower, warmer waters to re warm. The diel shift in the vertical behaviour of bigeye tuna has been suggested to be associated with the diel migration of their prey. This is supported by the identification of a number of diurnally migrating species from the stomachs of bigeye tuna and observations of close associations between bigeye tuna and the sound scattering layer both during the day and at night. Typical vertical behaviour of bigeye tuna shifts when fish associate with seamounts, buoys and fish aggregating devices, with individuals remaining in surface waters. Association with objects has been observed to occur over periods of approximately 10–30 days. This associative behaviour of bigeye tuna (and also other species of tuna) is taken advantage of by fisheries with approximately 27% of all catches of tunas by purse seine vessels in the western and central Pacific Ocean derived from fish aggregating devices.
Көші-қон
Тагтастыру зерттеулерінің нәтижелері үлкен көзді туннаның мұхит бассейндерін кесіп өтуге қабілетті екенін, бірақ сонымен қатар кейбір аймақтарға жоғары деңгейде адалдық танытатынын көрсетеді. Бір зерттеу жылдық көші-қонның су температурасына, әсіресе беткі қабаттағы температураға байланысты екенін ұсынды. Орталық Тынық мұхитындағы үлкен көзді тунна қыркүйекте субтропиктік сулардан наурыз айында тропиктік суларға көшеді. Балықтар осы жылулық диапазоннан тыс жерлерге де қысқа мерзімге саяхаттайды. Басқа да мәліметтер Тынық мұхитында да ұқсас ауытқулар бар екенін көрсетеді.
Results from tagging studies show that bigeye tuna are capable of traversing ocean basins, but can also show a high degree of site fidelity to some regions. One study suggested an annual migration influenced by water temperature, specifically that near the surface. Central Pacific bigeye migrate from subtropical waters in September to tropical waters in March. The fish also briefly travel outside these thermal ranges. Other data indicate similar Pacific wide variations.
Диета
Үлкен көзді тундылар негізінен эпипелагикалық және мезопелагикалық балықтармен, шаябақтармен және моллюскалармен қоректенеді.
Bigeye tuna primarily feed on epipelagic and mesopelagic fish, crustaceans and cephalopods.
Коммерциялық балық аулау
Әлемде 2012 жылы сауда кемелері шамамен 450 500 тонна үлкен көзді тунды аулады. Үлкен көзді тунды коммерциялық аулауды Тынық мұхитында Батыс және Орталық Тынық мұхиты балық шаруашылығы комиссиясы (WCPFC) және Америкааралық тропикалық тунец комиссиясы (IATTC) аймақтық деңгейде басқарады. Үнді мұхитында балық аулауды Үнді мұхиты тунец комиссиясы (IOTC) және Атлант мұхитында Атлант тунецін сақтау жөніндегі халықаралық комиссия (ICCAT) басқарады. Үлкен көзді тунды қор жағдайын бағалауды әрбір аймақтық балық шаруашылығын басқару ұйымы жүзеге асырады, қазіргі уақытта ол Батыс және Орталық Тынық мұхитында және Тынық мұхитының шығысында қорсызданып кеткен, Атлант мұхитында қорсыздануға жақын немесе қорсызданып кеткен, ал Үнді мұхитында қорсызданбаған деп есептеледі. Тынық мұхитындағы коммерциялық аулаудың көп бөлігі торлы кемелер арқылы жүзеге асырылады, ал Үнді және Атлант мұхиттарында ұзын желілі кемелер басым. Аймақтық балық шаруашылығын басқару ұйымдары белгілі бір мөлшердегі кемелер мен флоттарға қатысты әртүрлі сақтау шараларын енгізді, оларға кеңістіктік және уақытша жабылулар, сапар ұзақтығына шектеулер, бақылаушылардың қатысу талаптары және аулау лимиттері кіреді.
Globally, approximately 450,500 metric tonnes of bigeye tuna were caught by commercial vessels in 2012. Commercial fisheries for bigeye tuna are regionally managed within the Pacific Ocean by the Western and Central Pacific Fisheries Commission (WCPFC) and the Inter American Tropical Tuna Commission (IATTC). In the Indian Ocean catches are managed by the Indian Ocean Tuna Commission (IOTC) and in the Atlantic Ocean by the International Commission for the Conservation of Atlantic Tunas (ICCAT). Regular stock assessments are carried out for bigeye tuna by each of the regional fisheries management organisations with bigeye tuna currently regarded as overfished in the western and central Pacific Ocean and eastern Pacific Ocean, close to or being overfished in the Atlantic Ocean and not overfished in the Indian Ocean. The majority of commercial catches across the Pacific Ocean is by purse seine fleets, while catches are dominated by longline fleets in the Indian and Atlantic Oceans. Various conservation measures have been introduced by the regional fisheries management organisations which apply to particular sized vessels and fleets and include measures such as spatial and temporal closures, trip duration limits, observer requirements and limits on catches
Қауіптер
Өткен жарты ғасырда үлкен көзді тунды ұстау көрсеткіштері де күрт төмендеді, көбінесе өнеркәсіптік балық аулаудың күшеюіне байланысты, ал мұхиттың жылынуы осы балық түріне қосымша стресс түсіреді. Зерттеулер көрсеткендей, мұхит температурасының жоғарылауы Үнді мұхитындағы тунды балықтарға кері әсер етеді, онда мұхиттың жылдам жылынуы теңіз фитопланктонының азаюына әкелді.
The bigeye tuna catch rates have also declined abruptly during the past half century, mostly due to increased industrial fisheries, with the ocean warming adding further stress to the fish species. Research indicates that increasing ocean temperatures are taking a toll on the tuna in the Indian Ocean, where rapid warming of the ocean has resulted in a reduction of marine phytoplankton.