Беларусьтегі Джинс Революциясы

Кіріспе

2006 жылы Беларусьте демократияны қолдайтын наразылықтар

"Джинс революциясы" (, транслитерация: Džynsavaja revalucyja, Джинсовая революция) – 2006 жылғы Беларусь президенттік сайлаудан кейін Беларусьтің демократиялық оппозициясы наразылықтарын сипаттау үшін қолданған термин.

Этимология

Джинс революциясы бұршақ гүлінің революциясы (орыс БАҚ-ында «васильковая революция» деп аталды) және көк түс символы ретінде басқа түсті революциялармен салыстырылатын Джинс революциясы деп те аталып келді; алайда, олардан өзгеше, Джинс революциясы белорус саясаты мен қоғамына радикалды өзгерістер әкелмеді.

Тарих

"Джинс революциясы" термині 2005 жылдың 16 қыркүйегінде Александр Лукашенконың саясатына қарсы өткен қоғамдық наразылықтан кейін пайда болды. 1999 жылдың 16 қыркүйегінде беларусьтік оппозицияның белгілі көшбасшысы Виктор Гончар жоғалып кетті; Еуропа Кеңесі Беларусь СОБР-інің қазіргі басшысы Дмитрий Павличенконың Гончардың жоғалуымен байланысты болуы мүмкін деген күдік білдірді. Беларусь полициясы оппозиция қолданған (және мемлекетте тыйым салынған) ақ-қызыл-ақ туларды тәркіледі, ал "Зубр" жастар қозғалысының белсендісі Микита Сасим (беларусь тілінде: Мiкiта Сасiм, орыс тілінде: Никита Сасим) джинса жейдесін (орыс тілінде көбінесе "джинса жейде" деп аталады) көтеріп, оны өздерінің туы деп жариялады. Бұрынғы Кеңес Одағында джинс көбінесе батыс мәдениетінің символы болды. Беларусь оппозициясы джинсті Лукашенконың "советтік үлгідегі" саясатына қарсы наразылықтың символы ретінде мойындады, сонымен қатар беларустардың "батыстан оқшауланбағанын" білдірді. "Джинс революциясы" термині 2006 жылғы сайлау нәтижелеріне наразылық білдірген Минск, Беларусь астанасында өткен демонстрациялардан кейін кеңінен танылды. 19 наурыздағы сайлау нәтижелеріне қарсы наразылық жексенбі күні кешке дауыс беру аяқталғаннан кейін басталды, алаңға 10 мыңнан астам адам жиналды. Әр кеш сайын жиналған адамдардың саны азайды – дүйсенбі күні 5 мың, сейсенбі күні 3 мыңнан 4 мыңға дейін. 23 наурызға қарай Минск қалалық Қазан алаңында орнатылған оппозицияның шатырлар лагерінің маңында 200-ге жуық, көбінесе жастар шоғырланды. 24 наурызда билік Октябрь алаңындағы уақытша шатырлар лагерін тарату үшін тәртіпсіздікке қарсы полиция күштерін жіберді және наразылық білдірушілерге тарап кетуді бұйырды. Мемлекеттік телеарна полицияның хабарламасына сәйкес, операция кезінде ешкім зардап шеккен жоқ. Кейбір сарапшылар демонстрацияларға қатысты мейірімділікпен қарағандығын және Беларусь президенті батыстың пікірін ескере отырып, ақылға қонымды әрекет етуге тырысқан болуы мүмкін екенін атап өтті. Президент Александр Лукашенко бұрын "апельсин", "раушан" және "лала" революциялары сияқты наразылықтар Беларусьте болмайтынын мәлімдеп, "президенттікке қол жеткізу үшін күш қолданылмайды" дегенді айтқан болатын. Беларусь билігі сайлаудан кейін үлкен масштабты наразылықтар болған жағдайда тәртіпсіздікті жоюға уәде берді. 20 наурызда А. Милинкевич 7 мың қолдаушысына (жексенбідегі жиыннан аз) наразылықтарының ұзаққа созылатынын айтты: "Біз, Беларусьтің еркін халқы, сайлауды ешқашан мойындамаймыз. Олар бізден қорқады. Олардың билігі өтірікке негізделген". Алайда Лукашенко өзінің қарсыластары Украина мен Грузиядағыдай батысқа бағытталған төңкерістерді жоспарлап отыр деген айыптауын қайталады. "Мен айтайын, көптеген адамдар сөйлеп жүрген және кейбіреулер дайындалып жатқан революция сәтсіз аяқталды және басқаша болуы мүмкін емес", - деді ол жеңісі туралы баспасөз конференциясында. 25 наурызда Беларусьте шамамен 45 мың наразылық білдіруші полиция күштерімен бетпе-бет келді. Полиция тәртіпсіздікке қарсы күрес жасақтары келгенше наразылық білдірушілермен қақтығысқа түспеді. Кейіннен наразылық білдірушілер мен тәртіпсіздікке қарсы полиция арасында қақтығыстар болды, нәтижесінде наразылық білдірушілер кері шегінді. 100-ден астам адам, соның ішінде Лукашенкоға қарсы кандидат болған наразылықты қолдаушы Александр Козулин ұсталды. Полиция Козулинді ұстаған кезде оған күш қолданған деген күдік бар. 2006 жылдың 14 шілдесінде Козулин наразылық акцияларындағы әрекеттері үшін бес жарым жылға бас бостандығынан айырылды. 25 наурызда Милинкевич наразылық акцияларына бір айға үзіліс беруді үміттенедін, оппозицияны күшейтуге және ашуды басаңдатуға ниеттенгенін мәлімдеді. Беларусь режиссері Юрий Хащавацкий оппозициялық қозғалысты, әсіресе сайлаудан кейінгі наразылықтарды "Калиновский алаңы" атты фильмінде бейнеледі. Беларусьтің бұрынғы кеңестік республикасынан Мирослав Дембинскийдің "Беларусь сабағы" атты деректі фильмі "Джинс революциясына" дейінгі және одан кейінгі оқиғаларды баяндады. Режим бұл деректі фильмді "көруге лайықсыз және елде тыйым салынған" деп белгіледі.

The term "Jeans Revolution" originated after a 16 September 2005 public demonstration against the policies of Alexander Lukashenko. On 16 September 1999 popular Belarusian opposition leader Viktor Gonchar had disappeared; the Council of Europe suspects that the present head of the Belarusian SOBR, Dmitri Pavlichenko, had links with Gonchar's disappearance. The Belarusian police seized the white red white flags used by the opposition (and banned in the state), and an activist of the youth movement Zubr, Mikita Sasim (Belarusian: Мiкiта Сасiм, Russian: Никита Сасим), raised his denim shirt (commonly called a "jeans shirt" in Russian), announcing this would be their flag instead. In the former Soviet Union, jeans often symbolized Western culture. The Belarusian opposition recognized denim as a symbol of protest against Lukashenko's "Soviet like" policies, carrying also the message that Belarusians are "not isolated [from the West]" Subsequently, Zubr suggested wearing jeans on the 16th day of each month, in remembrance of alleged disappearances in Belarus. The term "Jeans Revolution" came to prominence after the demonstrations held in Minsk, the capital of Belarus, disputing the 2006 elections. The protest against the outcome of the 19 March election began as soon as polls closed late Sunday, with more than 10,000 people gathering in the square. Each evening saw a smaller and smaller gathering—5,000 on Monday, 3,000 to 4,000 on Tuesday. As of 23 March, only about 200 mostly youthful protesters remained concentrated around the opposition's tent camp erected on October Square in Minsk. On 24 March authorities sent in riot police to clear out the makeshift tent camp in October Square and ordered the protesters to disperse. State television carried a report from city police stating that no one was hurt in the operation. Some observers remarked on the relatively gentle treatment of demonstrators and suggested that the Belarusian president may have attempted to react more sensibly given Western opinion. President Alexander Lukashenko earlier announced that protests similar to what occurred during the Orange, Rose, and Tulip Revolutions would not take place in Belarus, stating that "force will not be [allowed to be] used" to claim the presidency. Belarus authorities vowed to crush unrest in the event of large scale protests following the election. On 20 March, Alaksandar Milinkievič told 7,000 supporters (fewer than in Sunday's gathering) that they faced a long haul with their protests: "We, free people of Belarus, will never recognise the election. They are afraid of us. Their power is based on lies". However, Lukashenko renewed charges that his rivals had planned pro Western revolts like those in the ex Soviet republics of Ukraine and Georgia. "Let me say that the revolution that so many people talked about and some were preparing, has failed and it could not be otherwise", he stated during the news conference on his victory. On 25 March, approximately 45,000 protesters in Belarus confronted police forces. The police did not clash with the demonstrators, waiting for riot squads to arrive. Later on, there were clashes between protesters and the riot police and the protesters were eventually driven back. More than 100 people were arrested along with Alexander Kozulin, a supporter of the protests and a candidate against Lukashenko. The police allegedly assaulted Kozulin during his arrest. On 14 July 2006, Kozulin was sentenced to five and a half years imprisonment for his actions in the protests. Also on 25 March, Milinkievič stated that he hoped for a month long pause in protests, apparently hoping that he could build up opposition and calm angst. The Belarusian filmmaker Yury Khashchavatski documented the opposition movement, especially the post election protests, in his film Kalinoŭski Square. A Lesson of Belarusian, a documentary directed by Miroslaw Dembinski from the former Soviet republic of Belarus, related the events preceding and leading up to the "Jeans revolution." The regime labelled the documentary as containing "extreme material, unworthy and forbidden to watch in the country."