Кіріспе

Deinagkistrodon – уысты жыланның бір ғана түрі бар жыландар туысы, ол Оңтүстік-Шығыс Азияға ендемік Deinagkistrodon acutus түрі үшін жаратылған.

Сипаттама

Deinagkistrodon acutus жоғары жағынан ашық қоңыр немесе сұрғылт қоңыр түсті, екі жағында қара қоңыр үшбұрыштар қатарымен сипатталады. Екі қарама-қарсы үшбұрыштың тік ұштары орта сызықта бірігіп, арқасында шамамен 20 ашық қоңыр, төртбұрышты дақтың тізбегін құрайды. Ішкі жағында әр жағынан үлкен қара дақтар қатары созылып жатыр. Басының жоғарғы және бүйірлік бөліктері біркелкі қара, көзден ауыз бұрышына дейін қара жолақ өтеді. D. acutus құрсақ жағы сарғыш, қара қоңыр дақтармен себілген. Жас балапандар ересектерге қарағанда әлдеқайда ақырқы, бірақ олардың пішіні шамамен бірдей. Басы ірі, үшбұрышты, мұрыны жоғары қарай тіктелген. Денесі өте күшті. Құйрығы қысқа, қысыңқы, ұшқыр, сәл иілген мүйізді қабықшамен аяқталады. Басының үсті жағында тоғыз ірі қалқан жабын бар. Арқалық қабықшалары күшті және түйінді кельді. Субкаудальді қабықшалары көбінесе жұптап орналасқан, ал алдыңғылары жеке-жеке болады. Бұл күшті жыланның жалпы ұзындығы (құйрығын қоса алғанда) әдетте арасында, ал еркектердегі максималды ұзындығы болса, аналықтарында -ға жетеді. Қазіргі кездегі ең ірі нұсқасы шамамен өлшенген.

Жалпы атаулар

D. acutus-тың көптеген атаулары бар, мысалы: өткір мұрынды випер, шнорхельді випер, жүз қадамдық жылан, қытай мокасині, қытай мысбасы, бес қадамдық жылан, жүз қадамдық жылан, ұзын мұрынды шұңқыр жылан, өткір мұрынды шұңқыр жылан, жүз қадамдық шұңқыр жылан. Бұл жылан Тайваньның жергілікті халықтары тарапынан қастерленген.

Географиялық ауқым

Deinagkistrodon acutus Оңтүстік Қытайда (Чжецзян, Фуцзянь, Хунань, Хубэй, Гуандун), Тайваньда, Солтүстік Вьетнамда және мүмкін Лаоста кездеседі. Типтік орны бастапқы сипаттамада көрсетілмеген. Кейін Pratt (1892) және Pope (1935) оны «Wusueh [Wuxue], Hupeh [Hubei] провинциясы, Қытай» деп атаған. Британдық табиғи тарих мұражайының каталогында «Кюй Кианның [Джиуцзянның] солтүстігіндегі таулар» деп тіркелген. Brown (1973) 214 мг-ға дейінгі удың мөлшерін (кептірілген) және (улылық) 0,04 мг/кг IV, 4,0 мг/кг IP және 9,2–10,0 мг/кг SC көрсеткіштерін атап көрсетеді. Удың құрамында кем дегенде төрт геморрагин – Акутолизин А, В, С және D бар. АҚШ Қарулы Күштерінің зиянкестерді басқару жөніндегі кеңесі мәлімдегендей, уыт – күшті гемотоксин, қан құйылуға күшті әсер етеді. Шағылыс белгілеріне ауыр жергілікті ауырсыну және қан кету кіреді, ол дерлік бірден басталуы мүмкін. Бұдан кейін айқын ісіну, көпіршіктер, некроз және ойық пайда болады. Жүйелік симптомдар, көбінесе жүрек соғуының тез болуы, шағылғаннан кейін кенеттен және салыстырмалы түрде жылдам пайда болуы мүмкін. Егер тышқанға уланса, 2 сағат ішінде удың мезангиолиз (гломеруланың ішкі қабатын жабатын және бүйректегі гломерульді сүзгілеуді реттейтін жасушалардың дегенерациясы мен өлімі) процесін бастайтыны анықталды. Удың клиникалық қолданылуы да бар. D. acutus жылан уында ACTX 6 деп аталатын белок бар. Бұл белок оқшауланған қатерлі жасушаларда Фас жолын белсенді ету арқылы апоптозды (жасуша өлімін) тудыратыны дәлелденген. Бұл жол инициатор және атқарушы каспазалар деп аталатын бірнеше ақуыздардан тұрады. Инициатор каспазалар апоптозды бастаушы факторды құруға көмектеседі, ол соңында атқарушы каспазаларды белсендіреді (3-суретті қараңыз). Атқарушы каспазалар жасушаны іштен сыртқа қарай «қоректендіреді». Олар цитоскелет талшықтары мен ДНК-ны кесіп, жасуша толыққанды түрде имплозияға ұшыратады. Жыланның әртүрлі бөліктері «жел аурулары» деп аталатын ауруларды жеңілдету үшін де қолданылады. Жыландардың икемділігі, терісін жаңару қабілеті және паралич тудыру сияқты қасиеттерін медициналық мақсатта қолданғанда адамдарға да көшіруге болады. Жыланның етін басы кесілген күйінде пісіріп, жыланның күлін ұнтақтап, балмен араластырады, жыланды кептіріп, ұнтақтап, немесе тіпті оның уын тамырға егеді. Бұл тәсілдер қытай медицинасында кең таралған болса да, қазіргі зерттеулер осы емнің тиімділігін растамаған. Бұл «емдеулер» тек плацебо әсерін бере ме, әлде пациенттерді шынымен жақсарта ма, әзірге белгісіз.