Кіріспе

1970 жылдары пайда болған архитектуралық стиль

Жоғары технологиялық архитектура, сондай-ақ құрылымдық экспрессионизм деп те аталады, 1970 жылдары пайда болған, жоғары технологиялық өнеркәсіп элементтерін және технологияны ғимараттардың дизайнына енгізетін, соңғы модернистік архитектураның бір түрі. Жоғары технологиялық архитектура модернистік стильден өркендеп, технология мен құрылыс материалдарының жаңа жетістіктерін пайдаланды. Ол дизайн мен құрылыста ашықтықты баса көрсетеді, ғимараттың ішкі және сыртқы құрылымын және оның функциясын көрсетуге тырысады. Жоғары технологиялық архитектура алюминий, болат, шыны және, аз дәрежеде бетонды (оның технологиясы бұрын дамыған) кеңінен қолданады, себебі осы материалдар сол кезде дамып, әртүрлі формаларда қолжетімді болды – жалпы алғанда, салмақты азайтуға бағытталған үрдіс. Жоғары технологиялық архитектура материалдарды таңдау, ішкі құрылымдық элементтер және функционалдық дизайн арқылы бейімделетін ғимараттарды құруға бағытталған. Ол өткенмен байланысты болудан аулақ болады және сондықтан архитектураның ескі стильдерінде жиі қолданылатын құрылыс материалдарынан бас тартады. Көтерілген немесе асып тұрған қабаттар, ішкі жүк көтергіш қабырғалардың болмауы және қайта конфигурацияланатын кеңістіктер – ортақ элементтер. Кейбір ғимараттар сурет немесе схема сияқты көрініс беру үшін жарқын түстерді қолданады. Жоғары технологиялық архитектура фабрикалық эстетикаға назар аударады және ашықтық, адалдық және түсініктілік сезімін тудыру үшін көптеген техникалық қызмет көрсету аймақтарымен қызмет көрсетілетін үлкен орталық кеңістікті пайдаланады. Тарихшы Рейнер Банхам ертедегі жоғары технологиялық ғимараттарды олардың механикалық жүйелерін көрсетуіне байланысты «қызмет көрсететін сарайлар» деп атады. Осы ерте мысалдардың көпшілігі таңдалған материал ретінде ашық конструкциялық болатты пайдаланды. Құрылымдық бөлімдер (Stewarts and Lloyds әзірлеген және Ұлыбританияда тікбұрышты қуыс бөлім (RHS) ретінде белгілі) 1970 жылдардың басында ғана кеңінен қолжетімді болғандықтан, жоғары технологиялық архитектура осы материалмен көптеген тәжірибелер жасады. Бұл стильдің көрнекті өкілдері: сэр Майкл Хопкинс, Брюс Грэм, Фазлур Рахман Хан, Минору Ямасаки, сэр Норман Фостер, сэр Ричард Роджерс, Ренцо Пиано және Сантьяго Калатрава. Жоғары технологиялық архитектураның алғашқы өкілдерінің бірі британдық Archigram архитектуралық тобы болды, олардың мүшелері көбінесе дамыған футуристикалық ғимараттар мен қалаларды жобалады. Олардың ең ықпалдысы Питер Куктың Plug-in City, оның әрбір жеке бөлігін ажырату және ауыстыру мүмкіндігіне негізделген теориялық мегақұрылым болды. Ғимараттардың алынып тасталмайтын және ауыстырылатын элементтері туралы ұғым кейінірек жоғары технологиялық стильдің кең таралған ерекшелігіне айналды. Бакминстер Фуллер және Фрай Отто да тікелей алдын бақталардың бірі болды, олардың құрылыс ресурстарын азайтуға назар аударуы кернеулі құрылымдарға баса назар аударуға әкелді, бұл көптеген жоғары технологиялық жобалардағы маңызды элемент. Луи Канның «қызмет ететін» және «қызмет көрсетілетін» кеңістіктер туралы ұғымы, әсіресе қызмет көрсету мұнаралары түрінде іске асырылғанда, кейінірек жоғары технологиялық архитектураның кең таралған ерекшелігіне айналды. Жоғары технологиялық стильдегі ортақ элементтерді қамтитын немесе оларға шабыттанған басқа жобалар мен дизайнға Archigram мүшесі Майк Уэббтің боулизм тұжырымы, Седрик Прайстың Fun Palace және Рон Херронның Walking City кіреді, ол да Archigram мүшесі болды. Бұл теориялық жобалар, сондай-ақ көптеген басқа жобалар Рейнер Банхамның зерттеуі нәтижесінде британдық және американдық архитектуралық айналымдарда кеңінен таралды. Бұл тұжырымдамалық жоспарлар идеялар мен элементтерді ұсынды, олар кейінірек Норман Фостер және Николас Гримшоу сияқты көрнекті жоғары технологиялық сәулетшілердің жұмысына үлкен әсер етті.

Сипаттамалары

Жоғары технологиялық ғимараттар көбінесе өнеркәсіптік өндірісті еске түсіретін материалдарды қолданады. Болат, алюминий, шыны және бетон жоғары технологиялық құрылымдарда кеңінен таралған, себебі бұл элементтер жаппай өндірілген және қолжетімді сезімін береді. Барлық жоғары технологиялық жобалар жаппай өндірілген материалдарды пайдалануға бағытталмағанмен, фабрикада жасалған және кеңінен таратылғандай әсер беруге тырысады. Тартылатын конструкциялар, көлденең арқалықтар, ашық қолдау және техникалық қызмет көрсету элементтері – жоғары технологиялық жобалардағы маңызды бөліктер. Мықты, қарапайым және мөлдір элементтерге назар аудару жоғары технологияны инженерлік принциптермен байланыстырады. Инженер Энтони Хант Ұлыбританиядағы алғашқы жоғары технологиялық ғимараттардың дизайнына, материалдарын таңдауына және түпкілікті бейнесіне зор ықпал етті. Сондықтан, осы жобалардың көптегені инженерлік және құрылыс эстетикасына баса назар аударады. Жоғары технологиялық стильде салынған ғимараттардың бірнеше ерекшеліктері бар. Оларға ашық жоспарлы кеңістік, көптеген кішігірім техникалық қызмет көрсету орындарымен жабдықталған үлкен орталық аймақ және қажет болған жағдайда ажыратылып, ауыстырылатын немесе сондай көрінетін қайталанатын элементтер кіреді. Ауа баптау, су тазарту және электр жабдықтары сияқты техникалық және механикалық компоненттерге арналған кеңістіктер көрерменге ашық және көрінеді. Мұндай кеңістіктер көбінесе ғимараттың сыртындағы үлкен техникалық мұнараларда орналасады, мысалы Ричард Роджерстің Лондондағы Ллойд ғимаратында. Ллойд ғимаратында кеңселер қажеттілікке қарай өзгертіліп, конфигурациялануы мүмкін, бұл ғимарат тұрғындарының қажеттіліктерін қанағаттандыратын икемді және бейімделетін ішкі ортаны құрайды. Қайта конфигурацияланатын кеңістіктер жоғары технологиялық ғимараттардың маңызды бөлігі болып табылады. Гонконгтағы HSBC ғимараты Норман Фостердің жобалауымен пайдаланушылардың қажеттіліктеріне сәйкес уақыт өте өзгертілетін жоғары технологиялық ғимараттың тағы бір мысалы. Ілмекті еден панельдерін қолдануы және әлеуметтік кеңістіктерді жеке мұнаралар ретінде жобалау кеңсе ғимаратын құру және қызмет көрсетуге жаңа көзқарас ұсынады. Жоғары технологиялық стиль көбінесе технологияны дәріптеу және ғимараттың әрбір элементінің функционалдық мақсатын көрсету ретінде қарастырылады. Бұл жобалар өздерінің құрамаларының техникалық сипатын анық көрсететін элементтерді қамтиды, бұл адалдық пен ашықтық сезімін тудырады. Ренцо Пиано мен Ричард Роджерстің Париждегі Помпиду орталығы техникалық ерекшеліктерімен және қызмет элементтерін көрсетуге бағытталғандығымен ерекшеленеді. Функционалдық компоненттерді сыртқа шығару – жоғары технологиялық архитектураның маңызды тұжырымы, бірақ бұл техника ғимараттың қасбетінде динамикалық жарық пен көлеңке әсерін жасау үшін де қолданылуы мүмкін. Түс жоғары технологиялық ғимараттарды безендіруде де маңызды рөл атқарады, әр түрлі түстер әр түрлі қызмет элементтерін көрсету үшін немесе ғимаратқа сәулеттік схемалар жиынтығын беру үшін қолданылуы мүмкін. 2016 жылғы деректер бойынша, қазіргі құрылымдық импрессионизмнің екі басты бағыты бар: тіреу жүйесі және диагрид жүйесі. Екі құрылымдық жүйеде де сырттан көрінетін құрылымдық тірек элементтері бар, көптеген постмодерн сәулет ғимараттарынан айырмашылығы, көптеген құрылымдық элементтер ішкі кеңістікте жасырылған. Тіреу жүйесі мықты сыртқы бағаналардан және "ауыр" көлденең тіреу элементтерінен тұрады. Диагрид жүйесі тік бағаналарсыз үшбұрыштар құрайтын "жеңіл" диагональ элементтер мен көлденең сақиналардан тұратын тордан тұрады.

Мақсаттар

Жоғары технологиялық архитектура оның жақтастары "заман рухының" бейнесі деп есептейтін идеалдарды іске асыруға тырысады. Бейімделу, тұрақтылық және өндірістік әлемнің өзгеруі туралы алаңдаушылықтар әлемдегі көптеген архитекторлардың ғимараттарды жобалауға қатысты көзқарасын өзгертіп, жаңа бағыт берді. Норман Фостердің HSBC ғимараты қоғамдық алаңның үстінде салынды, осылайша кеңістікке мұқтаж Гонконгта жерді көп ала алмады. Минору Ямасакидің Әлемдік сауда орталығы бес акрлық, көтерілген қоғамдық алаңның ортасында орналасқан, онда автомобильдер мүлдем болмады, сондықтан жаяу жүргіншілер кешен ішінде еркін жүре алатын болды. Бұдан өзге, Әлемдік сауда орталығының құрылысы Нью-Джерсиден Нью-Йоркке келетін пойыз жолаушыларына арналған жаңа PATH станциясының салынуына әкелді. Архитектор ғимаратымен қатар, оны қоршаған қаланың да жайлылығына жауапкершілік сезінуі – жоғары технологиялық стильдегі көптеген құрылымдардың басты ерекшелігі болды. Кеңістікті тиімді пайдалану және бөлу жоғары технологиялық теорияның маңызды бөлігі болып табылады, сондықтан осы идеалдар тұрғын үйлердің жайлылығы және жобаның практикалық аспектілерімен бірігіп келеді. Жоғары технологиялық архитектура үй салу және дизайн саласындағы ізденістері үшін сынға ұшырады, бұл мәселе Модернизммен де ортақ. Жоғары технологиялық архитекторлар жобалаған көптеген үйлерде олардың өзі немесе жақын туыстарынан басқа ешкім тұрмады. Көптеген сыртқы бақылаушылар жоғары технологиялық стильдің өнеркәсіпке және инженерлік жүйелерді көрсетуге бағытталғандығын жайлылық пен отбасылық өмірге қайшы деп тапты. Норман Фостердің Милтон-Кейнстегі тұрғын үйі аса танымал болған жоқ, ал басқа жоғары технологиялық жобалар өмір сүруге ыңғайсыз немесе қиын болып көрінді.

Мысалдар

Ғимараттың атауыЖеріЕлАрхитекторыЖылBMA TowerКанзас-Сити, МиссуриАҚШБрюс Грэм1961Riverplace TowerДжексонвилл, ФлоридаАҚШУелтон Беккет1967Irvine Company штаб-пәтеріНьюпорт-Бич, КалифорнияАҚШУильям Перейра1968Mercy ауруханасы және медициналық орталығыЧикаго, ИллинойсАҚШC. F. Murphy & Associates1968John Hancock CenterЧикаго, ИллинойсАҚШБрюс Грэм1969Истра жоғары кернеу зерттеу орталығыМоскваКСРОМосква электр энергетикасы институты1970World Trade CenterНью-Йорк қаласыАҚШМинор Ямасаки1971Willis TowerЧикаго, ИллинойсАҚШБрюс Грэм1973Marquette PlazaМинеаполис, МиннесотаАҚШГуннар Биркертс1973Hopkins HouseЛондонҰлыбританияМихаэль Хопкинс және серіктестер1976One US Bank PlazaСент-Луис, МиссуриАҚШThompson, Ventulett, Stainback & Associates1976Centre Georges PompidouПарижФранцияРензо Пиано және Ричард Роджерс1977Internationales Congress Centrum BerlinБерлинГерманияРальф Шюйлер, Урсулина Шюйлер-Витте1979Sport und Erholungszentrum (SEZ) [de]БерлинГерманияЭрхардт Гисске [de]1981Aon CentreВеллингтонЖаңа ЗеландияStephenson & Turner1983ARK Dental Clinic ғимаратыКиотоЖапонияШин Такамацу1983PHARAOH Dental Clinic ғимаратыКиотоЖапонияШин Такамацу1984HSBC Гонконг бас кеңсесі ғимаратыГонконгҚХРНорман Фостер1985Lloyd's ғимаратыЛондонҰлыбританияРичард Роджерс1986San Diego Convention CenterСан-ДиегоАҚШArthur Erickson1989Bank of China TowerГонконгҚХРI. M. Pei1989Hotel ArtsБарселонаИспанияБрюс Грэм1992Žižkov TV TowerПрагаЧехияVáclav Aulický, Jiří Kozák1992Mesiniaga TowerСубанг-Джая, СелангорМалайзияКен Йенг1992Petronas TowersКуала-ЛумпурМалайзияCésar Pelli1993Lord's Media CentreЛондонҰлыбританияFuture Systems1999Burj Al ArabДубайБАӘТом Райт1999Singapore Post CentreСингапурСингапурRDC Architects Pte Ltd1999Singapore ExpoСингапурСингапурCox Richardson Rayner1999Expo MRT станциясыСингапурСингапурНорман Фостер2001National StadiumСингапурСингапурArup2014City of Manchester StadiumМанчестерҰлыбританияArup200230 St. Mary AxeЛондонҰлыбританияНорман Фостер2003Turning TorsoМальмёШвецияSantiago Calatrava2004Hearst TowerНью-Йорк қаласыАҚШНорман Фостер2004Torre GlòriesБарселонаИспанияJean Nouvel2005National LibraryСингапурСингапурT. R. Hamzah and Yeang2005Wembley StadiumЛондонҰлыбританияНорман Фостер2006Leslie L. Dan Pharmacy ғимаратыТоронто, ОнтариоКанадаНорман Фостер2006Marina Bay SandsСингапурСингапурMoshe Safdie2010Diagonal Zero ZeroБарселонаИспанияEnric Massip Bosch2011Mercury City TowerМәскеу IBCРесейFrank Williams2013The Leadenhall BuildingЛондонҰлыбританияRogers + Stirk + Harbour2013Raffles City ChongqingЧунцынҚытайMoshe Safdie2019